10. Sınıf Biyoloji Ekosistemin Yapısı

Bir besin piramidinde üreticiden son tüketiciye doğru gidildikçe meydana gelen değişimlerle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

Çözüm: Besin piramidinde yukarı çıkıldıkça toplam biyokütle ve aktarılan enerji azalırken, biyolojik birikim (zehir) artar.

Aşağıdaki abiyotik faktörlerden hangisi, bir bitkinin yeryüzündeki yayılış alanını belirleyen en temel sınırlayıcı faktörlerden biri değildir?

Çözüm: Argon asal bir gazdır ve canlıların hayati faaliyetleri veya yayılışları üzerinde doğrudan bir etkisi yoktur.

Bir biyolog, Van Gölü'nde yaşayan inci kefalleri üzerine bir araştırma yapmaktadır. Araştırmacı, balıkların üreme dönemlerindeki göç yollarını ve suyun tuzluluk oranının yumurta verimi üzerindeki etkisini incelemektedir. Bu araştırmacının çalışma nesnesi olan organizma grubu, ekolojik organizasyon basamaklarından hangisine karşılık gelir?

Çözüm: Belirli bir alanda (Van Gölü) yaşayan aynı türe ait (İnci kefali) bireylerin oluşturduğu topluluğa popülasyon denir.

Doğadaki azot döngüsünde havadaki serbest azotu (N2) doğrudan bağlayarak toprağa geçirebilen canlı grubu aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Baklagillerin köklerinde yaşayan Rhizobium bakterileri havadaki serbest azotu bağlayarak bitkinin kullanabileceği forma getirir.

Ayrıştırıcı canlılar, hücre dışına salgıladıkları enzimlerle polimer maddeleri monomerlerine parçalarlar. Bu süreçte aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Çözüm: Ayrıştırıcılar heterotroftur; organik maddeleri parçalayarak inorganik maddelere dönüştürürler. İnorganik maddeden organik madde sentezlemek üreticilerin (ototrofların) işidir.

Ekolojik nişleri benzer olan iki farklı tür aynı habitatı paylaştığında, aralarında kaynaklar için rekabet başlar. Bu durumla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Rekabet, her iki taraf için de enerji kaybına ve olumsuz etkilere yol açan bir etkileşimdir (-/-).

Aşağıdakilerden hangisi bir ekosistemin biyotik (canlı) bileşenlerinden biri değildir?

Çözüm: Toprak mineralleri ekosistemin abiyotik (cansız) bileşenlerindendir.

Ekotonlar, komüniteler arası geçiş bölgeleridir. Ekotonlarla ilgili olarak verilen aşağıdaki özelliklerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Ekotonlarda tür çeşitliliği ve canlı faaliyeti fazla olduğu için madde döngüleri oldukça hızlıdır.

Bir ekosistemde kilit taşı türün yok olması, ekosistemde nasıl bir sonuca yol açar?

Çözüm: Kilit taşı türler, ekosistemin yapısını ve devamlılığını kontrol eden, etkisi sayıca az olsalar bile çok büyük olan türlerdir.

Karbon döngüsü ile ilgili; I. Fotosentez, II. Solunum, III. Fosil yakıt yanması, IV. Kemosentez. olaylarından hangileri atmosferdeki karbondioksit miktarını azaltıcı yönde etki yapar?

Çözüm: Fotosentez ve kemosentez yapan ototroflar, atmosferdeki CO2'yi kullanarak organik besin sentezler, böylece CO2 miktarını azaltırlar.

Aşağıdaki organizmalardan hangisi, inorganik maddeleri oksitleyerek elde ettiği kimyasal enerji ile organik besin sentezleyebilir?

Çözüm: Kimyasal enerjiyi kullanarak besin sentezleme olayına kemosentez denir ve bunu kemototrof canlılar yapar.

Bir ekosistemde saprofit (ayrıştırıcı) organizmaların tamamının yok olduğu varsayılırsa, uzun vadede bu ekosistemde aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenmez?

Çözüm: Ayrıştırıcılar olmazsa mineraller toprağa dönemez, bu da üreticilerin (bitkilerin) beslenememesine ve sayılarının azalmasına neden olur.

Aşağıdaki organizmalardan hangisi hem üretici hem de tüketici (miksotrof) beslenme özelliğine sahiptir?

Çözüm: Öglena ışık varlığında fotosentez yapar (üretici), ışık yoksa dışarıdan hazır besin alır (tüketici).

Popülasyonlardaki birey sayısı artışının bir sınırı vardır. Bu sınırı belirleyen ve birey sayısının artmasını engelleyen dış faktörlerin tamamına ne ad verilir?

Çözüm: Besin kıtlığı, alan darlığı, hastalıklar ve rekabet gibi popülasyon büyümesini sınırlayan faktörlerin bütününe çevre direnci denir.

Biyolojik birikim (toksik maddelerin dokularda birikmesi) ile ilgili olarak hangisi yanlıştır?

Çözüm: Biyolojik birikim hem kara hem de su ekosistemlerinde (örneğin balıklarda cıva birikimi) görülür.

Bir canlının ekosistemdeki 'işi' veya 'görevi' olarak tanımlanan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Ekolojik niş, bir organizmanın hayatta kalmak ve üremek için yaptığı tüm faaliyetleri ve ekosistemdeki görevini kapsar.

Liken birliği, bir mantar ile bir su yosununun (alg) bir arada yaşamasıdır. Mantar suya ve minerale ihtiyaç duyarken, alg besine ihtiyaç duyar. Bu iki canlı arasındaki ilişki tipi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Her iki canlının da karşılıklı olarak fayda sağladığı (+/+) ilişkilere mutualizm denir.

Bir besin piramidinde, alt basamaktan üst basamağa aktarılan enerjinin her aşamada yaklaşık %90'ı kaybolur. Bu enerji kaybının temel sebebi aşağıdakilerden hangisi olamaz?

Çözüm: Fotosentez enerji harcayan değil, güneş enerjisini kimyasal enerjiye çevirerek sisteme enerji dahil eden bir süreçtir.

Bir orman ekosisteminde yangın sonrası tamamen yok olan bir bölgede, zamanla sırasıyla otsu bitkilerin, çalıların ve sonunda ağaçların gelişerek tekrar bir orman yapısı oluşturması sürecine ne ad verilir?

Çözüm: Mevcut bir ekosistemin (toprak yapısı bozulmadan) yangın, sel gibi nedenlerle tahrip olup kendini yenilemesi sürecine ikincil süksesyon denir.

Bir ekosistemde bulunan besin zinciri şöyledir: Ot -> Çekirge -> Kurbağa -> Yılan -> Kartal. Bu zincirdeki yılan sayısının aniden azalması durumunda aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi beklenir?

Çözüm: Yılan azaldığında yılanla beslenen kartalların besin kaynağı azalacağı için kartal sayısı da azalır.

Azot döngüsünde görev alan; I. Nitrifikasyon bakterileri, II. Denitrifikasyon bakterileri, III. Saprofitler. Bu canlılardan hangileri topraktaki azotlu tuz (nitrat) miktarının artmasını sağlar?

Çözüm: Saprofitler amonyak oluşturur, nitrifikasyon bakterileri ise amonyağı nitrata çevirerek toprağı zenginleştirir. Denitrifikasyon ise azotu atmosfere verir.

Bir göl ekosistemine tarımsal atıklarla birlikte aşırı miktarda azot ve fosfor karışması sonucu 'Ötrofikasyon' olayı gözlenir. Ötrofikasyon sürecinde gerçekleşen aşağıdaki olaylardan hangisi en son meydana gelir?

Çözüm: Ötrofikasyonda önce algler artar, ışık kesilir, dipte oksijen biter ve en sonunda oksijensizlikten balıklar ölür.

Küresel iklim değişikliği nedeniyle bir bölgedeki ortalama sıcaklığın 5 derece artması, o bölgedeki bitki örtüsünün yapısını bozmuş ve bazı böcek türlerinin sayısının hızla azalmasına neden olmuştur. Bu durum, ekosistemi etkileyen faktörlerden hangisinin diğerleri üzerindeki doğrudan etkisini örneklendirir?

Çözüm: Sıcaklık bir abiyotik (cansız) faktördür. Sıcaklık değişimi bitki ve böcek gibi biyotik (canlı) faktörleri etkilemiştir.

Sıcaklığın mevsimsel değişimi, bazı hayvan türlerinin göç etmesine, bazılarının kış uykusuna yatmasına, bitkilerin ise yaprak dökmesine neden olur. Bu durum aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

Çözüm: Göç, kış uykusu ve yaprak dökümü gibi olaylar, değişen çevresel koşullarda canlıların neslini devam ettirebilmek için geliştirdiği adaptasyonlardır.

Aşağıdaki olaylardan hangisi atmosferdeki su buharı miktarını artırırken, aynı zamanda yer altı sularının oluşumuna da katkı sağlar?

Çözüm: Yağışlar hem atmosferdeki suyun yeryüzüne inmesini sağlar hem de toprağa süzülerek yer altı sularını besler. (Soru kökünde 'atmosferdeki su buharını artırır' kısmı aslında döngünün bir parçası olarak 'yağış sonrası tekrar buharlaşma potansiyeli' şeklinde düşünülmelidir, ancak en net katkı yer altı suları için yağıştır).