10. Sınıf Biyoloji Güncel Çevre Sorunları

Işık kirliliği ile ilgili; I. Göçmen kuşların yön bulmasını zorlaştırır, II. Deniz kaplumbağası yavrularının denize ulaşmasını engelleyebilir, III. Astronomik gözlemlerin yapılmasını zorlaştırır. Yargılarından hangileri doğrudur?

Çözüm: Işık kirliliği hem vahşi yaşamı (yön bulma) hem de bilimsel çalışmaları (gözlemevleri) olumsuz etkiler.

Asit yağmurları, fosil yakıtların yanması sonucu atmosfere salınan kükürt dioksit (SO2) ve azot oksitlerin (NOx) su buharı ile tepkimeye girmesi sonucu oluşur. Buna göre aşağıdakilerden hangisi asit yağmurlarının ekolojik etkilerinden biri değildir?

Çözüm: Asit yağmurları oksijen miktarını artırmaz; aksine bitki örtüsüne zarar vererek dolaylı yoldan fotosentezi ve oksijen üretimini olumsuz etkiler.

Aşağıdaki kirlilik türlerinden hangisi toprak kirliliğine neden olurken aynı zamanda yer altı sularının da kirlenmesine (sızıntı yoluyla) doğrudan zemin hazırlar?

Çözüm: Vahşi depolama alanlarındaki çöplerden sızan sıvılar (sızıntı suyu) toprağı geçer ve yer altı su rezervlerine karışır.

Erozyon, toprağın üst tabakasının rüzgar veya su etkisiyle taşınması olayıdır. Bir bölgede erozyonu önlemek için aşağıdakilerden hangisi en etkili yöntemdir?

Çözüm: Bitki kökleri toprağı tutarak su ve rüzgarın toprağı sürüklemesini engeller. Erozyonla mücadelenin temeli bitki örtüsüdür.

Aşağıdaki uygulamalardan hangisi biyoçeşitliliği korumaya yönelik uluslararası bir çabadır?

Çözüm: CITES, tehlike altındaki türlerin ticaretini denetleyerek biyoçeşitliliği korumayı amaçlayan küresel bir sözleşmedir.

Su ayak izi kavramı ile ilgili olarak; I. Mavi su ayak izi: Yüzey ve yeraltı tatlı su kaynaklarını, II. Yeşil su ayak izi: Yağmur suyunu, III. Gri su ayak izi: Kirlilik yükünü bertaraf etmek için gereken su miktarını ifade eder. Yukarıdaki eşleştirmelerden hangileri doğrudur?

Çözüm: Su ayak izi üç bileşenden oluşur: Mavi (yüzey/yeraltı), Yeşil (yağmur suyu) ve Gri (kirliliği seyreltmek için gereken su).

Sürdürülebilir kalkınma modeli, gelecek nesillerin ihtiyaçlarını karşılama yeteneğinden ödün vermeden günümüz ihtiyaçlarının karşılanmasını hedefler. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi sürdürülebilir bir uygulama değildir?

Çözüm: Ormanların yok edilmesi ekosistem hizmetlerini durdurur ve gelecek nesillerin kaynaklarını yok eder, bu sürdürülebilirlik ilkesine aykırıdır.

Gürültü kirliliği (ses kirliliği) modern şehir hayatının önemli sorunlarından biridir. Aşağıdakilerden hangisi gürültü kirliliğinin insan sağlığı üzerindeki fizyolojik etkilerinden biridir?

Çözüm: B, C, D ve E seçenekleri psikolojik/nörolojik etkilerken; duyma kaybı doğrudan organ düzeyinde gerçekleşen fizyolojik bir etkidir.

Hava kirliliğine bağlı olarak gelişen 'Smog' (Hava kirliliği sisi), özellikle sanayi bölgelerinde görülür. Aşağıdakilerden hangisi hava kirliliğini azaltmaya yönelik bir önlem değildir?

Çözüm: Yeşil alanların betonlaşması hava kirliliğini artırır, çünkü bitkiler havayı temizleyen doğal filtrelerdir.

Aşağıdakilerden hangisi atmosferdeki ozon (O3) tabakasının incelmesine neden olan temel maddedir?

Çözüm: Soğutucularda ve spreylerde kullanılan CFC gazları stratosfere çıkarak ozon moleküllerini parçalar.

Bir bireyin veya topluluğun yaşamını sürdürebilmesi için gerekli olan kaynakların üretilmesi ve oluşan atıkların bertaraf edilmesi için ihtiyaç duyulan verimli toprak ve su alanına ne ad verilir?

Çözüm: Ekolojik ayak izi, insanın doğaya bıraktığı yükü ölçen, üretim ve atık yönetimi için gereken toplam alan miktarını ifade eden bir kavramdır.

Termal kirlilik, suyun sıcaklığının doğal olmayan yollarla (örneğin nükleer santral soğutma suları) artırılmasıdır. Suyun sıcaklığının artması sucul ekosistemde öncelikle hangi soruna yol açar?

Çözüm: Gazların sudaki çözünürlüğü sıcaklık arttıkça azalır. Isınan su daha az oksijen tutabilir, bu da canlıların boğulmasına neden olur.

Aşağıdakilerden hangisi 'sıfır atık' projesinin temel prensiplerinden biri değildir?

Çözüm: Sıfır atıkta öncelik azaltma, yeniden kullanım ve geri dönüşümdür. Yakma en son çaredir ve tüm atıklar için uygun değildir.

Endemik türler, dünyanın sadece belirli bir bölgesinde yaşayan ve başka yerde bulunmayan türlerdir. Türkiye endemik tür çeşitliliği bakımından çok zengindir. Bir türün endemik olması o türü hangi açıdan daha riskli hale getirir?

Çözüm: Endemik türlerin yaşam alanı kısıtlı olduğu için, o bölgedeki en küçük bir çevre sorunu veya habitat tahribatı türün dünya üzerinden tamamen silinmesine yol açabilir.

Bir bölgede yapılan baraj inşaatı sonrası akarsuyun rejimi değişmiş ve bazı balık türlerinin üreme alanlarına ulaşması engellenmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?

Çözüm: Barajlar ve yollar gibi yapay engeller canlıların yaşam alanlarını böler (habitat parçalanması), bu da göç ve üreme davranışlarını bozarak ekosisteme zarar verir.

Ağır metaller (Cıva, Kurşun, Kadmiyum) toprak ve su kirliliğine neden olur. Bu metallerin en önemli özelliği canlı vücuduna girdiğinde atılamayıp birikmesidir. Buna göre, ağır metal kirliliği olan bir bölgede insan sağlığının en çok etkilenmesinin sebebi nedir?

Çözüm: Biyolojik birikim nedeniyle, besin zincirinin üst halkalarında bulunan canlılar (insanlar gibi) alt basamaklardaki tüm birikmiş zehri bünyelerine alırlar.

Atmosferdeki karbondioksit (CO2) miktarının artması 'Sera Etkisi'ne neden olur. Aşağıdakilerden hangisi sera etkisinin artmasının doğrudan bir sonucu değildir?

Çözüm: Ozon tabakasının incelmesi temel olarak CFC (kloroflorokarbon) gazlarından kaynaklanır; CO2 artışına bağlı sera etkisi ile doğrudan ilişkili değildir.

Karbon ayak izini küçültmek isteyen bir aile, aşağıdaki davranışlardan hangisini yaparsa hedefine ters düşmüş olur?

Çözüm: Uzak mesafelerden gelen ürünlerin taşınması (lojistik) ciddi miktarda fosil yakıt tüketimine ve CO2 salınımına neden olarak karbon ayak izini artırır.

Küresel ısınma sonucu donmuş toprakların (permafrost) erimesi, bu topraklarda hapsolmuş olan yüksek miktardaki metan (CH4) gazının atmosfere salınmasına neden olur. Metan gazı, CO2'den çok daha güçlü bir sera gazıdır. Bu durumun yaratacağı sonuç aşağıdakilerden hangisi ile tanımlanır?

Çözüm: Isınma nedeniyle salınan gazların tekrar ısınmaya neden olması, süreci hızlandıran bir kısır döngü yani pozitif geri bildirimdir.

Besin zincirinde üst trofik basamaklara çıkıldığında, dokularda biriken zehirli madde miktarının artmasına 'biyolojik birikim' denir. Bir ekosistemde; Fitoplankton -> Zooplankton -> Küçük Balık -> Büyük Balık -> Balıkçıl Kuş şeklinde bir zincir varsa, hangi canlıda zehirli madde birikimi en fazladır?

Çözüm: Biyolojik birikim (zehirli maddeler), besin zincirinin en üst basamağındaki canlıda en yüksek konsantrasyona ulaşır.

Bir bölgedeki biyolojik çeşitliliğin korunması için aşağıdakilerden hangisinin yapılması ekosisteme zarar verebilir?

Çözüm: Yabancı (istilacı) türler, yerli türlerle rekabete girerek yerel biyolojik çeşitliliğin azalmasına veya yok olmasına neden olabilir.

Aşağıdakilerden hangisi çevre kirliliğini önlemede bireysel olarak yapılabilecek en etkili eylemlerden biridir?

Çözüm: Çevre sorunlarının temelinde aşırı tüketim yatar. Bireysel olarak tüketimi azaltmak (reddetmek/azaltmak) en etkili yöntemdir.

Bir tekstil fabrikası, atık sularını arıtmadan yakındaki bir nehre boşaltmaktadır. Bu durumun nehir ekosisteminde yaratacağı uzun vadeli etki aşağıdakilerden hangisi olamaz?

Çözüm: Kirlilik, ekosistemdeki türlerin çoğuna zarar verir ve hassas türlerin ölmesine neden olarak biyolojik çeşitliliği azaltır, artırmaz.

Radyoaktif kirlilikle ilgili olarak; I. Gözle görülmez ve etkisi uzun yıllar sürebilir, II. DNA yapısında mutasyonlara neden olabilir, III. Besin zinciri yoluyla canlıdan canlıya aktarılabilir. İfadelerinden hangileri doğrudur?

Çözüm: Radyoaktif kirlilik kalıcıdır, genetik hasara yol açar ve biyolojik birikimle üst basamaklara taşınır.

Bir göl ekosistemine çevredeki tarım arazilerinden aşırı miktarda azot ve fosforlu gübre sızıntısı olduğu tespit edilmiştir. Bu durumun sonucunda gölde alg miktarının aşırı arttığı (ötrofikasyon) gözlemlenmiştir. Ötrofikasyon sürecinde gölde meydana gelen aşağıdaki değişimlerden hangisi en son gerçekleşir?

Çözüm: Ötrofikasyon sürecinde önce besin tuzları artar, algler patlar, ışık kesilir, dipteki bitkiler ölür, ayrıştırıcılar oksijeni bitirir ve en son oksijensizlikten balık ölümleri gerçekleşir.