10. Sınıf Biyoloji Soyağaçları ve Genetik Varyasyonlar

Bir canlı türünde çevre etkisiyle ortaya çıkan ve kalıtsal olmayan fenotipik değişikliklere modifikasyon denir. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi modifikasyona örnektir?

Çözüm: Genetikleri aynı olan tek yumurta ikizleri arasındaki farklar beslenme ve spor gibi çevresel faktörlere (modifikasyon) bağlıdır.

Popülasyonlarda görülen genetik varyasyonların temel nedenleri arasında; I. Mayoz bölünmedeki crossing-over olayı, II. Homolog kromozomların rastgele ayrılması, III. Modifikasyonlar, IV. Mutasyonlar verilenlerden hangileri kalıtsal çeşitliliğe doğrudan katkı sağlar?

Çözüm: Crossing-over, bağımsız ayrılma ve mutasyonlar kalıtsal varyasyonu artırır. Modifikasyonlar ise çevreseldir ve kalıtsal değildir.

Mutasyonlarla ilgili olarak aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Bazı mutasyonlar 'sessiz mutasyon'dur ve protein yapısını veya işlevini değiştirmediği için fenotipte gözlenmeyebilir.

X'e bağlı çekinik bir özelliği (örneğin renk körlüğü) gösteren bir dişi birey için aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?

Çözüm: Bir dişinin X'e bağlı çekinik bir özelliği göstermesi için (XrXr), bir Xr genini babasından alması gerekir. Babada tek X olduğu için babası mutlaka XrY (hasta) olmalıdır.

Bir popülasyonda varyasyonun artması, o popülasyonun değişen çevre koşullarına uyum sağlama yeteneğini nasıl etkiler?

Çözüm: Genetik çeşitlilik (varyasyon), değişen çevre şartlarında hayatta kalabilecek uygun genotiplerin bulunma ihtimalini artırarak popülasyonun devamlılığını sağlar.

Soyağaçlarında akrabalık derecesi arttıkça, benzer genlerin bir araya gelme olasılığı artar. Buna göre, bir bireyin genetik benzerliği en yüksek olan akrabası aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Kardeşler anne ve babadan aynı gen havuzundan pay aldıkları için (tek yumurta ikizi hariç) en yüksek benzerliğe sahiptirler (yaklaşık %50).

Aşağıdaki soyağacı durumlarından hangisi otozomal çekinik bir alelle kalıtılan bir hastalığı işaret eder?

Çözüm: Anne ve baba heterozigot (Aa) ise sağlıklı görünürler ancak çocuklarına 'a' genlerini vererek (aa) hasta bir çocuk oluşturabilirler. Bu durum çekinik kalıtımın kanıtıdır.

Bir popülasyonda bir genin üç farklı aleli (A1, A2, A3) bulunmaktadır. Bu gen bakımından kaç farklı genotip oluşabilir?

Çözüm: Çok alellilikte genotip sayısı n(n+1)/2 formülüyle hesaplanır. 3(4)/2 = 6.

Bir popülasyonda çevresel değişimler sonucu bazı bireylerin hayatta kalıp üremesi, bazılarının ise elenmesi sürecine ne ad verilir?

Çözüm: Doğal seçilim, çevreye uyum sağlayan genotiplerin hayatta kalıp yavrularına bu genleri aktarması sürecidir.

0 Rh(-) kan grubuna sahip bir anne ile AB Rh(+) kan grubuna sahip bir babanın çocukları aşağıdakilerden hangisi olamaz?

Çözüm: Baba AB olduğu için çocuklarına ya A ya da B geni verecektir. Bu yüzden çocukların 00 (0 kan grubu) olması imkansızdır.

Hemofili (X'e bağlı çekinik) bir erkek ile taşıyıcı bir kadının evliliğinden doğacak çocukların fenotipleriyle ilgili; I. Tüm kız çocukları hastadır. II. Erkek çocukların %50'si hastadır. III. Sağlıklı bir kız çocuğunun doğma olasılığı 1/4'tür. ifadelerinden hangileri doğrudur?

Çözüm: Anne XHXh, Baba XhY. Çocuklar: XHXh (taşıyıcı kız), XhXh (hasta kız), XHY (sağlam erkek), XhY (hasta erkek). Kızların yarısı hastadır (I yanlış). Erkeklerin yarısı hastadır (II doğru). Sağlıklı kız (taşıyıcı) olasılığı 1/4'tür (III doğru).

Genetik varyasyonlarla ilgili olarak; I. Mayozda kromatit değişimi çeşitliliği artırır. II. Döllenme şansa bağlı bir olaydır. III. Mutasyonlar her zaman yararlıdır. IV. Modifikasyonlar nesilden nesile aktarılır. ifadelerinden hangileri doğrudur?

Çözüm: Crossing-over (kromatit değişimi) ve döllenme varyasyonu artırır. Mutasyonlar genellikle zararlı veya nötrdür, modifikasyonlar kalıtsal değildir.

Bir ailede anne A Rh(+) ve baba B Rh(+) kan grubuna sahiptir. İlk çocukları 0 Rh(-) kan grubuna sahip olduğuna göre, bu ailenin ikinci çocuklarının AB Rh(+) kan grubuna sahip olma olasılığı nedir?

Çözüm: Anne A0 Rr, baba B0 Rr genotipindedir (çünkü 00 rr çocukları olmuş). Kan grupları çaprazlandığında AB gelme olasılığı 1/4, Rh(+) gelme olasılığı (RR, Rr, Rr) 3/4'tür. 1/4 * 3/4 = 3/16.

Rh kan uyuşmazlığı (Eritroblastosis fetalis) görülen bir ailede anne ve babanın kan grubu genotipleri aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Çözüm: Kan uyuşmazlığı sadece anne Rh(-) [rr] ve bebek Rh(+) [Rr] olduğunda gerçekleşir. Bebeğin Rh(+) olması için babanın en az bir 'R' geni taşıması gerekir.

Aşağıdaki durumlardan hangisi bir türün bireyleri arasındaki genetik varyasyonun azalmasına neden olabilir?

Çözüm: İzolasyon ve sert seçilim baskısı, belirli genotiplerin elenmesine ve gen havuzunun daralmasına, dolayısıyla varyasyonun azalmasına yol açar.

Bir göl ekosisteminde yaşayan balık türünde, pulların parlaklığı otozomal çekinik bir genle kalıtılmaktadır. Mat pullu iki balığın çiftleşmesinden parlak pullu yavrular oluştuğu biliniyor. Buna göre ebeveynlerin genotipi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Parlak pul çekinik (aa) ise, mat pullu ebeveynler baskın fenotiptedir. Yavrunun aa olması için her iki ebeveynde de 'a' geni bulunmalıdır, yani heterozigot (Aa) olmalıdırlar.

Bir bireyin kan grubu fenotipi 'A Rh(+)' ise, bu bireyin genotipi aşağıdakilerden hangisi olamaz?

Çözüm: Rh(+) fenotipi için genotipte en az bir baskın 'R' geni bulunmalıdır. 'rr' genotipi Rh(-) fenotipine neden olur.

Akraba evliliklerinin genetik risk oluşturmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Akrabalar benzer genlere sahip olduklarından, nadir görülen zararlı çekinik genlerin yavruda yan yana gelme (homozigotlaşma) ihtimali artar.

Renk körlüğü (X'e bağlı çekinik) bakımından taşıyıcı bir anne ile sağlıklı bir babanın doğacak çocukları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Taşıyıcı anne (X R X r) ve sağlam baba (X R Y) çaprazlandığında kızlar ya XRXR (sağlıklı) ya da XRXr (taşıyıcı) olur. Hepsi taşıyıcı değildir.

Bir araştırmacı, bir bitki türünde çiçek renginin kalıtımını incelerken kırmızı ve beyaz çiçekli bitkileri çaprazladığında tüm yavruların pembe olduğunu görüyor. Bu durum aşağıdakilerden hangisiyle açıklanır?

Çözüm: İki zıt fenotipin çaprazlanmasıyla ara bir fenotipin (pembe) oluşması eksik baskınlıktır.

Bir soyağacında belirli bir özelliği fenotipinde gösteren bireyler taralı olarak verilmiştir. Bu özelliğin sadece erkek bireylerde ortaya çıktığı ve babadan tüm oğullarına aktarıldığı gözlemlenmiştir. Bu kalıtım biçimi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Sadece erkeklerde görülen ve babadan oğula kesintisiz aktarılan özellikler Y kromozomunun homolog olmayan segmentinde taşınır.

Kalıtsal bir hastalığın bir soyağacında kuşaklar boyu aktarımı incelendiğinde; hastalığın her kuşakta görüldüğü, hasta bir çocuğun en az bir hasta ebeveyne sahip olduğu ve sağlıklı ebeveynlerden hasta çocuk doğmadığı saptanmıştır. Bu hastalık hangi kalıtım modeline uymaktadır?

Çözüm: Otozomal baskın kalıtımda hastalık her kuşakta görülme eğilimindedir ve sağlıklı ana-babadan (aa x aa) hasta çocuk (A-) doğamaz.

Aşağıdaki soyağacı özelliklerinden hangisi bir özelliğin X'e bağlı baskın olduğunu kanıtlamak için kullanılabilir?

Çözüm: X'e bağlı baskın bir özellikte, baba X(A)Y genotipindedir. Kızlarına mutlaka X(A) vereceği için tüm kızları hasta olur.

Crossing-over olayı ile ilgili olarak verilenlerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Crossing-over bir ihtimaldir, her mayozda gerçekleşmesi zorunlu değildir. Ancak gerçekleştiğinde çeşitliliği artırır.

Soyağacı analizinde 'taşıyıcı' terimi genellikle hangi kalıtım tipi için kullanılır?

Çözüm: Taşıyıcılık, bir bireyin çekinik bir geni fenotipinde göstermeden (heterozigot durumda) taşımasıdır.