10. Sınıf Kimya Asit ve Bazların Tepkimeleri

Toprağın pH değerinin bitki gelişimi için uygun olmadığı durumlarda 'toprak ıslahı' yapılır. Çok asidik bir toprağın pH değerini yükseltmek için çiftçi toprağa ne eklemelidir?

Çözüm: Asidik toprağı nötralize etmek ve pH'ı yükseltmek için bazik bir madde eklenmelidir. Kireç bazik bir maddedir.

Arı sokmalarında, bal arısının iğnesi asidik bir salgı bırakırken, eşek arısının iğnesi bazik bir salgı bırakır. Buna göre, acıyı dindirmek için yapılan aşağıdaki müdahalelerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Eşek arısı salgısı baziktir. Onu nötralize etmek için asidik bir madde (sirke vb.) gerekir. Sabunlu su bazik olduğu için bazik salgıya müdahalede etkili olmaz, hatta tahrişi artırabilir.

Aşağıdaki kaplardan hangisinde saklanan madde zamanla kabın delinmesine yol açmaz?

Çözüm: Asitler genelde plastik kaplarla tepkime vermezler. Diğer şıklarda metal-asit, metal-baz veya cam-HF tepkimeleri kabın aşınmasına neden olur.

Kuvvetli bir asit olan HNO₃ (Nitrik asit) ile kuvvetli bir baz olan KOH (Potasyum hidroksit) arasında gerçekleşen tepkimeyle ilgili hangisi yanlıştır?

Çözüm: Asit-baz nötralleşme tepkimeleri dışarıya ısı veren, yani ekzotermik tepkimelerdir.

Bir metal parçasının üzerine HCl döküldüğünde gaz çıkışı olmuyor, ancak derişik H₂SO₄ döküldüğünde SO₂ gazı açığa çıkıyor. Bu metal hangisi olabilir?

Çözüm: HCl ile tepkime vermeyip derişik H₂SO₄ ile SO₂ gazı çıkaran metal yarı soy bir metaldir. Seçeneklerdeki Cu (Bakır) yarı soydur.

Aşağıdaki maddelerden hangisinin sulu çözeltisi, üzerine atılan Çinko (Zn) metali ile tepkimeye girerek H₂ gazı oluşturmaz?

Çözüm: Çinko amfoterdir. Kuvvetli asitler (HBr, H₂SO₄, CH₃COOH-zayıf ama asit) ve kuvvetli bazlarla (KOH) tepkime verir. Ancak NH₃ zayıf bir bazdır ve amfoter metallerle tepkime vermez.

Çamaşır suyu (NaOCl) ve tuz ruhunun (HCl) karıştırılması sonucu zehirli bir gaz açığa çıkar ve bu durum ev kazalarına neden olur. Açığa çıkan bu zehirli gaz aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Çamaşır suyu (bazik) ve tuz ruhu (asidik) karıştırıldığında redoks tepkimesi sonucu oldukça zehirli olan Klor (Cl₂) gazı açığa çıkar.

Asit yağmurları, atmosferdeki bazı gazların su buharı ile tepkimeye girerek asit oluşturması sonucu meydana gelir. Aşağıdaki gazlardan hangisi asit yağmuru oluşumuna doğrudan neden olmaz?

Çözüm: SO₂, NO₂ ve CO₂ gibi ametal oksitler su ile birleşerek asit oluşturur. CH₄ (metan) nötr bir moleküldür, asidik oksit değildir.

Çaydanlıklarda biriken kireç tabakasını (CaCO₃) temizlemek için ev hanımları genellikle sirke veya limon tuzu kullanır. Bu işlemin kimyasal temeli aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Kireç (CaCO₃) karbonatlı bir bileşiktir. Asitlerle (sirke/limon tuzu) tepkimeye girerek çözünür tuzlara dönüşür ve CO₂ gazı çıkarır.

Laboratuvarda asit çözeltisi hazırlanırken yapılan en büyük güvenlik hatası nedir?

Çözüm: Asit üzerine su eklendiğinde açığa çıkan aşırı ısı suyun aniden buharlaşmasına ve asidin çevreye sıçramasına neden olur. Her zaman suyun üzerine asit eklenmelidir.

Midesinde yanma ve ekşime şikayetiyle doktora giden bir hastaya doktor, mide asidini nötralize etmesi için antasit bir şurup reçete etmiştir. Bu şurubun içeriğinde magnezyum hidroksit [Mg(OH)₂] bulunduğu bilinmektedir. Bu durumla ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

Çözüm: Mide asidiktir (pH < 7). Antasit şurup baziktir ve mide asidini nötralize eder. Nötralleşme sonucunda pH değeri artar (7'ye yaklaşır). pH'ın düşmesi ortamın daha asidik olması demektir, bu yüzden D seçeneği yanlıştır.

Bir X gazı su ile tepkimeye girdiğinde ortamın pH değerini düşürüyor. Bu X gazı aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Çözüm: pH değerinin düşmesi ortamın asidik olması demektir. NO₂ bir asidik oksittir ve suyla tepkimeye girerek HNO₃ (kezzap) oluşturur.

Laboratuvar ortamında bulunan cam kaplarda saklanamayan, camı aşındıran tek asit aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: HF asidi, camın yapısındaki silisyum dioksit (SiO₂) ile tepkimeye girerek camı aşındırır. Bu yüzden plastik kaplarda saklanır.

Mutfak tezgahlarında kullanılan mermer (CaCO₃), limon suyu (sitrik asit) ile temas ettiğinde zamanla aşınır ve matlaşır. Bu kimyasal değişimle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Çözüm: Asitlerin karbonatlı bileşiklerle (CaCO₃ gibi) tepkimesinden Tuz, Su ve Karbondioksit (CO₂) gazı oluşur. Hidrojen (H₂) gazı metallerle olan tepkimelerde oluşur.

Aşağıdaki maddelerden hangisi asitlerle tepkimeye girdiğinde tuz ve suyun yanında CO₂ gazı da oluşturur?

Çözüm: Karbonatlı ve bikarbonatlı (NaHCO₃) bileşikler asitlerle tepkimeye girdiğinde CO₂ gazı açığa çıkarırlar.

Diş macunlarının genellikle bazik özellikte olmasının temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Ağızdaki bakteriler şekerli gıdaları asitlere dönüştürür ve bu asitler diş minesini aşındırır. Bazik diş macunu bu asitleri nötralize ederek dişi korur.

Bakır (Cu) metalinden yapılmış bir kapta aşağıdaki maddelerden hangisinin sulu çözeltisi güvenle saklanabilir?

Çözüm: Bakır (Cu) yarı soy metaldir. Sadece HNO₃ ve H₂SO₄ gibi oksijenli kuvvetli asitlerle tepkime verir. HCl ile tepkime vermediği için HCl bu kapta saklanabilir.

Gümüş (Ag) metalinden yapılmış bir yüzük, aşağıdaki çözeltilerden hangisine daldırılırsa bir kimyasal tepkime gözlenmesi beklenir?

Çözüm: Gümüş (Ag) yarı soy bir metaldir. Yarı soy metaller (Cu, Hg, Ag) sadece oksijenli ve kuvvetli asitlerle (HNO₃, H₂SO₄) tepkime verirler. HCl ile tepkime vermezler.

Bir kimya laboratuvarında üç ayrı kaba sırasıyla HCl, H₂SO₄ ve NaOH çözeltileri konulmuştur. Bu kaplara Alüminyum (Al) parçaları atıldığında gerçekleşen olaylarla ilgili hangi ifade doğrudur?

Çözüm: Alüminyum (Al) amfoter bir metaldir. Amfoter metaller (Zn, Al, Pb, Sn, Cr, Be) hem kuvvetli asitlerle hem de kuvvetli bazlarla tepkimeye girerek H₂ gazı açığa çıkarırlar.

Aşağıdaki tepkimelerden hangisi sonucunda H₂ gazı açığa çıkar?

Çözüm: Aktif metaller (Mg gibi) asitlerle tepkimeye girdiğinde H₂ gazı açığa çıkarırlar. Cu ve Ag yarı soy metaldir H₂ çıkarmaz. CaCO₃ karbonattır CO₂ çıkarır. Au tepkime vermez.

Bir X çözeltisine fenolftalein damlatıldığında çözelti pembe renk alıyor. Bu çözeltiye Y çözeltisi azar azar eklendiğinde pembe rengin kaybolduğu gözleniyor. Buna göre X ve Y maddeleri aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Çözüm: Fenolftalein bazik ortamda pembe, asidik/nötr ortamda renksizdir. X baz olmalı (Ca(OH)₂), üzerine asit (Y: HNO₃) eklendiğinde nötralleşme olur ve renk kaybolur.

Aşağıdaki oksitlerden hangisinin sulu çözeltisi mavi turnusol kağıdının rengini kırmızıya çevirir?

Çözüm: Turnusolu kırmızıya çeviren asitlerdir. Ametal oksitlerin oksijence zengin olanları (SO₃, NO₂, CO₂ vb.) asidik özellik gösterir. Metal oksitler (MgO, CaO, Na₂O) bazik, CO ise nötrdür.

0,2 mol H₂SO₄ içeren bir çözeltiyi tam olarak nötralleştirmek için kaç mol NaOH içeren çözelti eklenmelidir?

Çözüm: H₂SO₄ + 2NaOH -> Na₂SO₄ + 2H₂O tepkimesine göre, 1 mol asit için 2 mol baz gerekir. 0,2 mol asit için 0,4 mol baz gereklidir.

Eşit mol sayısında HCl ve Ba(OH)₂ içeren sulu çözeltiler oda sıcaklığında karıştırılıyor. Oluşan yeni çözelti ile ilgili hangisi doğrudur?

Çözüm: 2HCl + Ba(OH)₂ -> BaCl₂ + 2H₂O. Tepkimeye göre 2 mol asit için 1 mol baz gerekir. Eşit mol alındığında (örneğin 2 mol) asit biter, bazdan 1 mol artar. Ortam bazik olur.

Altın (Au) ve Platin (Pt) gibi tam soy metaller sadece 'Kral Suyu' adı verilen özel bir karışımla tepkime verirler. Kral suyu hangi iki asidin karışımıdır?

Çözüm: Kral suyu, 3 birim derişik HCl ve 1 birim derişik HNO₃ karışımından oluşur.