10. Sınıf Felsefe Bilim Felsefesi

Paul Feyerabend, 'Yönteme Hayır' adlı eserinde bilimin tek bir katı yöntemi olmadığını, 'ne olsa uyar' anlayışının bilimsel yaratıcılığı artırdığını savunur. Feyerabend'in bu radikal görüşü aşağıdakilerden hangisi olarak adlandırılır?

Newton fiziği yüzyıllar boyunca mutlak doğru kabul edildi. Ancak Einstein'ın görelilik kuramı, Newton'un zaman ve mekan anlayışının her koşulda geçerli olmadığını gösterdi. Bu durum bilimin hangi özelliğini en iyi vurgular?

Bir biyolog, binlerce beyaz kuğu gözlemledikten sonra 'Tüm kuğular beyazdır' sonucuna ulaşır. Ancak bir gün siyah bir kuğunun keşfedilmesiyle bu genel yargı çöker. Bu durum, bilim felsefesinde hangi yöntemsel soruna işaret etmektedir?

Bir kuramın içindeki önermelerin birbiriyle çelişmemesi, birbirini desteklemesi durumuna ne ad verilir?

Heisenberg'in Belirsizlik İlkesi, atom altı parçacıkların hızının ve konumunun aynı anda tam olarak belirlenemeyeceğini söyler. Bu durum, klasik fiziğin 'kesinlik' ve 'belirlenimcilik' (determinizm) anlayışını sarsmıştır. Bu gelişme bilim felsefesi açısından neyi kanıtlar?

Bilimsel yasalar, belirli koşullar altında her zaman ve her yerde geçerli olan ifadelerdir. Örneğin 'Isınan metaller genleşir' yasası genel-geçer bir bilgidir. Bilimsel bilginin bu özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Bilimsel bilgi birikimli olarak ilerler (kumülatiftir). Ancak bu birikim sadece bilgilerin üst üste yığılması değil, yanlışların ayıklanarak doğrunun rafine edilmesi sürecidir. Bu durum bilimin hangi özelliğini vurgular?

Bilim felsefesi ile bilim arasındaki ilişki düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bilim felsefesinin sorduğu sorulardan biri olamaz?

Thomas Kuhn'a göre bilim, düz bir çizgide ilerleyen sürekli bir birikim süreci değil; kopuşlar ve devrimlerle ilerleyen bir süreçtir. Bilim insanları belirli bir dönemde dünyayı anlamlandırmak için ortak bir bakış açısını paylaşırlar. Ancak mevcut model karşılaşılan yeni sorunları açıklayamadığında bir kriz doğar ve yeni bir bakış açısı gelişir. Kuhn'un bu kuramında kullandığı ve bilimsel topluluğun paylaştığı ortak değerler, inançlar ve teknikler bütününü ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Bilim insanları araştırmalarında 'olanı' olduğu gibi incelerler; 'olması gereken' hakkında ahlaki bir yargıda bulunmazlar. Örneğin bir kimyager atomun yapısını incelerken onun atom bombası yapımında kullanılmasının 'kötü' olup olmadığıyla o an ilgilenmez. Bu durum bilimin hangi yönüyle ilgilidir?

Bir bilim insanı kanser üzerine yaptığı araştırmada, elde ettiği veriler kendi hipotezini desteklememesine rağmen verileri değiştirerek yayınlamıştır. Bu durum bilimsel bilginin hangi özelliğiyle çelişir?

Auguste Comte'a göre insanlık düşüncesi; Teolojik ve Metafizik aşamalardan geçerek son aşama olan, sadece gözlemlenebilir olgulara dayanan aşamaya ulaşmıştır. Comte'un bu aşamaya verdiği isim nedir?

Reichenbach gibi klasik bilim anlayışını savunanlara göre bilim, bitmiş bir üründür. Bilim felsefesi sadece ortaya konmuş olan kuramların mantıksal analizini yapmalıdır. Buna karşın Kuhn ve Toulmin gibi düşünürler bilimi bir 'etkinlik' olarak görür ve bilimin tarihsel, sosyal ve psikolojik süreçlerden bağımsız incelenemeyeceğini savunur. Bu iki yaklaşım arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?

Bilimsel kuramlar sadece geçmişi ve şimdiki zamanı açıklamakla kalmaz, gelecekteki olaylar hakkında da tahminlerde bulunmamızı sağlar. Örneğin, bir gökbilimci bir sonraki güneş tutulmasının ne zaman olacağını kesin bir şekilde söyleyebilir. Bilimin bu gücüne ne ad verilir?

Teknoloji, bilimsel bilgilerin pratik hayata ve üretime uygulanmasıdır. Bilim 'bilmek için bilmek' iken, teknoloji 'yapmak için bilmek'tir. Buna göre bilim ve teknoloji arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Orta Çağ'da Dünya'nın evrenin merkezinde olduğu (Yer merkezli model) kabul ediliyordu. Ancak Kopernik ve Galileo'nun çalışmalarıyla Güneş merkezli modele geçildi. Kuhn'un yaklaşımına göre bu durum aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?

Hans Reichenbach'a göre bir bilimsel keşfin nasıl yapıldığı (bilim insanının rüyası, şansı veya sezgisi) bilimin kendisini ilgilendirmez. Bilimi ilgilendiren, o buluşun mantıksal olarak nasıl temellendirildiğidir. Reichenbach'ın bu ayrımı aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Bilimsel yöntemde hipotez aşamasından sonra gelen ve hipotezin doğruluğunu ya da yanlışlığını denetlemek için yapılan kontrollü sürece ne ad verilir?

Modern bilim anlayışında 'Gözlem kuram yüklüdür' ifadesi sıkça kullanılır. Bu ifadeyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

Karl Popper'a göre bir kuramın bilimsel olabilmesi için onun her türlü deneyle desteklenmesi değil, hangi koşullarda geçersiz kılınabileceğinin belirtilmesi gerekir. Eğer bir iddia hiçbir şekilde çürütülemiyorsa, o iddia bilimsel değil dogmatiktir. Popper'ın bilimsel olanla olmayanı ayırmak için sunduğu bu ölçüt nedir?

Astronomi, gök cisimlerini gözlemleyerek yasalara ulaşmaya çalışırken; astroloji, yıldızların konumundan insan karakteri ve geleceği hakkında çıkarımlar yapar. Bilim felsefesi açısından astronomiyi bilim, astrolojiyi sözde-bilim (psödo-bilim) yapan temel fark nedir?

Mantıksal Pozitivistlere göre, bir önermenin anlamlı olabilmesi için o önermenin olgusal olarak denetlenebilmesi gerekir. 'Ruh ölümsüzdür' önermesi deney ve gözlemle kanıtlanamadığı için onlara göre 'anlamsızdır'. Bu görüşe göre bilimin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Stephen Hawking, 'Felsefe öldü, bilim artık bize evrenin sırlarını felsefeden daha iyi açıklıyor' demiştir. Bir felsefeci bu iddiaya karşı aşağıdakilerden hangisini savunabilir?

Kuhn'a göre, bilimsel bir devrim gerçekleştikten sonra bilim insanları yeni bir paradigmaya geçerler ve 'normal bilim' dönemine girilir. Normal bilim döneminde bilim insanlarının temel amacı nedir?

Francis Bacon'a göre zihin, doğayı olduğu gibi kavramamızı engelleyen 'idoller' (önyargılar) ile doludur. Bilimsel bir araştırma yapmadan önce zihnin bu putlardan temizlenmesi gerekir. Bacon bu görüşüyle bilimsel yöntemin hangi aşamasına vurgu yapmaktadır?