10. Sınıf Kimya Hayatımızdaki Asit ve Bazlar
Soru 1
Arı sokmalarında acıyı dindirmek için halk arasında farklı yöntemler uygulanır. Bal arısının iğnesi asidik, eşek arısının iğnesi ise bazik bir salgı bırakır. Buna göre, hangi müdahale kimyasal olarak yanlıştır?
- Eşek arısı sokmasına karşı sirke sürmek.
- Eşek arısı sokmasına karşı sabunlu su sürmek. (Doğru Cevap)
- Bal arısı sokmasına karşı amonyak sürmek.
- Bal arısı sokmasına karşı sabunlu su sürmek.
- Bal arısı sokmasına karşı karbonatlı su sürmek.
Soru 2
Mutfaklarda kullanılan lavabo açıcıların (kostik) saç, tüy ve yağ gibi organik maddeleri çözme yeteneği yüksektir. Ancak bu maddelerin aşırı kullanımı tesisata zarar verebilir. Lavabo açıcılarla ilgili hangisi yanlıştır?
- Genellikle NaOH (Sodyum hidroksit) içerirler.
- Plastik (PVC) borularla tepkimeye girerek boruyu eritirler. (Doğru Cevap)
- Protein yapıdaki maddeleri parçalarlar.
- Tepkime sırasında ısı açığa çıkarırlar (ekzotermik).
- Ciltle temasında kayganlık hissi verir ve yakıcıdırlar.
Soru 3
Ev hanımı Ayşe Hanım, mutfak tezgahındaki kireç lekelerini temizlemek için kireç çözücü, lavaboyu açmak için ise lavabo açıcı kullanmaktadır. Bu temizlik malzemeleri ile ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- Mermer tezgah üzerinde kireç çözücü kullanmak yüzeye zarar vermez.
- Kireç çözücüler genellikle bazik karakterlidir.
- Kireç çözücü olarak sirke veya limon tuzu kullanılabilir. (Doğru Cevap)
- Her iki madde de metal borularla hiçbir şekilde tepkimeye girmez.
- Lavabo açıcılar (NaOH veya KOH) asidik karakterlidir.
Soru 4
Bir temizlik sırasında çamaşır suyu (NaClO) ile tuz ruhunun (HCl) karıştırılması sonucu zehirli bir gaz açığa çıkar ve bu durum hayati tehlike oluşturur. Açığa çıkan bu zehirli gaz aşağıdakilerden hangisidir?
- Klor (Cl2) (Doğru Cevap)
- Azot (N2)
- Karbondioksit (CO2)
- Oksijen (O2)
- Hidrojen (H2)
Soru 5
Laboratuvarda üzerinde 'Tahriş Edici' ve 'Aşındırıcı' güvenlik sembolleri bulunan bir şişe gören öğrenci, bu şişede aşağıdaki maddelerden hangisinin olabileceğini tahmin etmelidir?
- Saf su
- Kezzap (Derişik HNO3) (Doğru Cevap)
- Sofra tuzu çözeltisi
- Etil alkol
- Şekerli su
Soru 6
Fosil yakıtların yanması sonucu atmosfere yayılan SO2, NO2 ve CO2 gazları su buharı ile tepkimeye girerek asit yağmurlarını oluşturur. Asit yağmurları ile ilgili aşağıda verilen yargılardan hangisi yanlıştır?
- Tarihi eserlerin (mermer ve kalsit içeren) aşınmasına neden olur. (Doğru Cevap)
- Toprağın pH değerini düşürerek bitki örtüsüne zarar verir.
- Göl sularının asitliğini artırarak su ekosistemini bozar.
- Sadece fosil yakıtların yakıldığı bölgede etkili olur, rüzgarla taşınmaz.
- Metal yüzeylerin korozyona uğramasını hızlandırır.
Soru 7
Kireçli suların ısıtıldığı elektrikli ev aletlerinde (su ısıtıcısı gibi) zamanla kireç tabakası oluşur. Bu tabakayı temizlemek için en uygun madde hangisidir?
- Sud kostik
- Sabunlu su
- Yemek tuzu
- Limon tuzu çözeltisi (Doğru Cevap)
- Çamaşır suyu
Soru 8
Gıdalarda kullanılan katkı maddelerinden biri olan E210 (Benzoik asit), gıdaların raf ömrünü uzatmak için kullanılır. Benzoik asit ile ilgili;
- İnsan sağlığına hiçbir yan etkisi olmayan doğal bir mineraldir.
- Tadı çok şekerli olduğu için tatlandırıcı olarak kullanılır.
- Sadece bazik gıdalarda kullanılır.
- pH değerini 10'un üzerine çıkarmak için eklenir.
- Mikroorganizmaların üremesini engelleyen asidik bir koruyucudur. (Doğru Cevap)
Soru 9
Bir X maddesinin sulu çözeltisi mermeri aşındırıyor, aktif metallerle H2 gazı açığa çıkarıyor ve fenolftalein indikatörü ile renk vermiyor. Bu X maddesi aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- NaOH
- NH3
- HCl (Doğru Cevap)
- KOH
- Ca(OH)2
Soru 10
Asit yağmurlarının önlenmesi için alınabilecek tedbirler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- Fosil yakıt kullanımı azaltılmalı. (Doğru Cevap)
- Bireysel araç yerine toplu taşıma tercih edilmeli.
- Fabrika bacalarına filtre takılmalı.
- Yeşil alanlar artırılmalı.
- Isınma için yüksek kükürtlü kömürler tercih edilmeli.
Soru 11
Sülfürik asit (H2SO4) nem çekici özelliğe sahip çok kuvvetli bir asittir. Derişik sülfürik asit şeker (C12H22O11) üzerine döküldüğünde şekeri kömürleştirir. Bu olayla ilgili;
- Sülfürik asit bu olayda katalizör görevi görür.
- Sülfürik asit şekerdeki su elementlerini (H ve O) çekerek karbonu açığa çıkarır. (Doğru Cevap)
- Fiziksel bir değişimdir.
- Şeker bazik olduğu için nötrleşme gerçekleşmiştir.
- Şekerin yapısı değişmez, sadece rengi koyulaşır.
Soru 12
Laboratuvarda asitlerle çalışırken dikkat edilmesi gereken kurallar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- Asidin üzerine su dökmek yerine, suyun üzerine yavaşça asit eklemek. (Doğru Cevap)
- Derişik asitleri çıplak elle taşımamak.
- Asit buharlarını doğrudan solumaktan kaçınmak.
- Koruyucu gözlük ve önlük kullanmak.
- Asitleri her zaman metal kaplarda muhafaza etmek.
Soru 13
Diş macunlarının tadı genellikle hafif acımsıdır ve pH değerleri 7'den büyüktür. Ağız sağlığı için diş macunlarının bazik olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Diş minesini aşındırarak beyazlatmak.
- Tükürük sıvısının bazik karakterini asidike çevirmek.
- Ağızda yemek artıkları sonucu oluşan asitleri nötralize etmek. (Doğru Cevap)
- Diş etlerinin asidik ortamda daha sağlıklı olmasını sağlamak.
- Ağızdaki bakterilerin asidik ortamda çoğalmasını desteklemek.
Soru 14
İnsan kanının pH değeri yaklaşık 7,4'tür. Bu değerin 7,0'a düşmesi veya 7,8'in üzerine çıkması hayati tehlike oluşturur. Kanın pH değerini sabit tutan sistemlere ne ad verilir?
- İndikatör sistemler
- Tampon çözeltiler (Doğru Cevap)
- Hidroliz sistemleri
- Elektroliz sistemleri
- Nötralizasyon sistemleri
Soru 15
Şampuanlar genellikle hafif asidik veya nötr (pH 5.5 civarı) üretilirken, sabunlar bazik (pH 9-10) karakterlidir. Saç yıkandıktan sonra sabun kalıntılarının saçın mat görünmesine neden olduğu bilinir. Bu durumu gidermek için durulama suyuna bir miktar sirke eklenmesi tavsiye edilir. Bunun temel nedeni nedir?
- Sabunun pH değerini daha da yükseltmek.
- Sirkenin bazik sabun kalıntılarını nötralize ederek saçtan uzaklaştırması. (Doğru Cevap)
- Sirkenin saçı boyaması.
- Sirkenin sabunu daha çok köpürtmesi.
- Sirkenin saç derisindeki baz miktarını artırması.
Soru 16
Günlük hayatta karşılaştığımız bazı olaylar ve ilgili asit/baz açıklamaları verilmiştir. Hangisi yanlıştır?
- Kabartma tozunun hamuru kabartması - CO2 gazı çıkışıyla ilgilidir.
- Meyvelerin ekşi tadı - İçerdikleri bazlardan kaynaklanır. (Doğru Cevap)
- Akü sıvısı olarak sülfürik asit kullanılması - İletkenlik sağlar.
- Zeytinyağı üretiminde asitlik derecesinin ayarlanması - Kalite kontrolüdür.
- Çaydanlıktaki kirecin sirke ile temizlenmesi - Nötrleşme tepkimesidir.
Soru 17
Kalsiyum karbonat (CaCO3) içeren mermer bir yüzeye limon suyu döküldüğünde kabarcıklar çıktığı gözlenir. Bu kabarcıkların nedeni hangi gazın çıkışıdır?
- Azot (N2)
- Karbondioksit (CO2) (Doğru Cevap)
- Oksijen (O2)
- Klor (Cl2)
- Hidrojen (H2)
Soru 18
Toprak pH'ı tarımsal verimlilik için kritiktir. Çok asidik topraklarda verim düşer. Çiftçiler toprağın asitliğini düşürmek (pH'ı artırmak) için toprağa hangi maddeyi eklemelidir?
- Amonyum sülfat gübresi
- Sirke
- Zaç yağı
- Tuz ruhu
- Kireç (CaO veya Ca(OH)2) (Doğru Cevap)
Soru 19
Ortanca (Hydrangea) bitkisi, yetiştiği toprağın pH değerine göre farklı renklerde çiçek açar. Toprak asidik ise (pH < 7) çiçekler mavi, toprak bazik ise (pH > 7) çiçekler pembe renkli olur. Bu duruma göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Toprağa sirke dökülmesi çiçeklerin pembe olmasını sağlar.
- Çiçek rengi sadece bitkinin genetik yapısına bağlıdır.
- Ortanca bitkisi doğal bir indikatördür. (Doğru Cevap)
- Ortanca bitkisi her türlü toprakta aynı renk çiçek açar.
- Toprağa kireç eklenmesi çiçeklerin mavi olmasını sağlar.
Soru 20
Mide özsuyu yaklaşık 1,5 - 3,5 pH değerine sahip olup oldukça asidiktir. Aşırı yemek yendiğinde veya stresli durumlarda mide asidi salgısı artarak yanma hissine (gastrit) neden olabilir. Bu durumu gidermek için 'antiasit' olarak adlandırılan ilaçlar kullanılır. Buna göre, antiasit ilaçların içeriğinde aşağıdaki maddelerden hangisinin bulunması beklenir?
- Magnezyum hidroksit [Mg(OH)2] (Doğru Cevap)
- Sirke (Asetik asit)
- Kezzap (HNO3)
- Tuz ruhu (HCl)
- Limon suyu (Sitrik asit)
Soru 21
Endüstride kullanılan bazı asit ve bazların piyasa adları ile formülleri eşleştirilmiştir. Hangi eşleştirme yanlıştır?
- Zaç Yağı - H2SO4
- Sud Kostik - NaOH
- Kezzap - HNO3
- Sönmüş Kireç - CaCO3
- Tuz Ruhu - HCl (Doğru Cevap)
Soru 22
Sindirim sistemimizde ağız, mide ve ince bağırsak farklı pH değerlerine sahiptir. Mide çok asidik iken, ince bağırsak pankreas salgılarıyla bazik hale getirilir. İnce bağırsağın bazik olmasının temel nedeni nedir?
- Yağların sindirimini sağlayan enzimlerin bazik ortamda çalışması. (Doğru Cevap)
- Mide asidini tamamen yok etmek.
- Su emilimini durdurmak.
- Bağırsak çeperini asitlerle eritmek.
- Besinlerin tadını güzelleştirmek.
Soru 23
Aşağıdaki maddelerden hangisinin sulu çözeltisi mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirir?
- Çamaşır suyu
- Amonyaklı su
- Sabunlu su
- Elma suyu (Doğru Cevap)
- Kalsiyum hidroksit çözeltisi
Soru 24
Çay, doğal bir indikatördür. İçerisine limon sıkıldığında rengi açılırken, karbonat eklendiğinde rengi koyulaşır. Bu durumla ilgili;
- Çay, asidik ortamda açık renk, bazik ortamda koyu renk verir. (Doğru Cevap)
- Çay sadece bazlarla tepkime verir.
- Limonun çay üzerindeki etkisi fiziksel bir değişimdir.
- Limon suyu bazik olduğu için rengi açar.
- Karbonat asidik olduğu için rengi koyulaştırır.
Soru 25
Hidroflorik asit (HF), diğer asitlerden farklı olarak cam ve porselen yüzeyleri aşındırma özelliğine sahiptir. Bu nedenle HF asidi hangi kapta saklanmalıdır?
- Cam kavanoz
- Porselen kap
- Cam şişe
- Kristal vazo
- Plastik (Polietilen) kap (Doğru Cevap)
1 / 25
25:00
Klavye Kısayolları: Şıkları
A, B, C, D veya 1, 2, 3, 4 ile seçebilir, sorular arasında ← ve → tuşlarıyla gezinebilirsiniz. Dokunmatik Jestler: Sorular arasında geçiş yapmak için soru alanını sağa veya sola kaydırabilirsiniz.Arı sokmalarında acıyı dindirmek için halk arasında farklı yöntemler uygulanır. Bal arısının iğnesi asidik, eşek arısının iğnesi ise bazik bir salgı bırakır. Buna göre, hangi müdahale kimyasal olarak yanlıştır?
Arı sokmalarında acıyı dindirmek için halk arasında farklı yöntemler uygulanır. Bal arısının iğnesi asidik, eşek arısının iğnesi ise bazik bir salgı bırakır. Buna göre, hangi müdahale kimyasal olarak yanlıştır?
- Eşek arısı sokmasına karşı sirke sürmek.
- Eşek arısı sokmasına karşı sabunlu su sürmek.
- Bal arısı sokmasına karşı amonyak sürmek.
- Bal arısı sokmasına karşı sabunlu su sürmek.
- Bal arısı sokmasına karşı karbonatlı su sürmek.
Doğru Cevap: D) Eşek arısı sokmasına karşı sabunlu su sürmek.
Çözüm: Eşek arısının salgısı baziktir. Sabunlu su da bazik olduğu için nötrleşme gerçekleşmez ve acı dinmez. Asidik bir madde (sirke gibi) sürülmelidir.
Mutfaklarda kullanılan lavabo açıcıların (kostik) saç, tüy ve yağ gibi organik maddeleri çözme yeteneği yüksektir. Ancak bu maddelerin aşırı kullanımı tesisata zarar verebilir. Lavabo açıcılarla ilgili hangisi yanlıştır?
- Genellikle NaOH (Sodyum hidroksit) içerirler.
- Plastik (PVC) borularla tepkimeye girerek boruyu eritirler.
- Protein yapıdaki maddeleri parçalarlar.
- Tepkime sırasında ısı açığa çıkarırlar (ekzotermik).
- Ciltle temasında kayganlık hissi verir ve yakıcıdırlar.
Doğru Cevap: D) Plastik (PVC) borularla tepkimeye girerek boruyu eritirler.
Çözüm: Bazlar (lavabo açıcılar) genellikle plastik (PVC) borularla tepkimeye girmezler. Ancak metal boruları (özellikle alüminyum) aşındırabilirler ve açığa çıkan yüksek ısı boru bağlantılarına zarar verebilir.
Ev hanımı Ayşe Hanım, mutfak tezgahındaki kireç lekelerini temizlemek için kireç çözücü, lavaboyu açmak için ise lavabo açıcı kullanmaktadır. Bu temizlik malzemeleri ile ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?
- Mermer tezgah üzerinde kireç çözücü kullanmak yüzeye zarar vermez.
- Kireç çözücüler genellikle bazik karakterlidir.
- Kireç çözücü olarak sirke veya limon tuzu kullanılabilir.
- Her iki madde de metal borularla hiçbir şekilde tepkimeye girmez.
- Lavabo açıcılar (NaOH veya KOH) asidik karakterlidir.
Doğru Cevap: C) Kireç çözücü olarak sirke veya limon tuzu kullanılabilir.
Çözüm: Kireç (kalsiyum karbonat) bazik bir tuzdur ve asitlerle tepkimeye girerek çözünür. Sirke ve limon tuzu asidik olduğu için doğal kireç çözücü olarak kullanılabilir.
Bir temizlik sırasında çamaşır suyu (NaClO) ile tuz ruhunun (HCl) karıştırılması sonucu zehirli bir gaz açığa çıkar ve bu durum hayati tehlike oluşturur. Açığa çıkan bu zehirli gaz aşağıdakilerden hangisidir?
- Klor (Cl2)
- Azot (N2)
- Karbondioksit (CO2)
- Oksijen (O2)
- Hidrojen (H2)
Doğru Cevap: B) Klor (Cl2)
Çözüm: Çamaşır suyu (sodyum hipoklorit) ve tuz ruhu (hidrojen klorür) karıştırıldığında kimyasal tepkime sonucu boğucu ve zehirli klor gazı (Cl2) açığa çıkar.
Laboratuvarda üzerinde 'Tahriş Edici' ve 'Aşındırıcı' güvenlik sembolleri bulunan bir şişe gören öğrenci, bu şişede aşağıdaki maddelerden hangisinin olabileceğini tahmin etmelidir?
- Saf su
- Kezzap (Derişik HNO3)
- Sofra tuzu çözeltisi
- Etil alkol
- Şekerli su
Doğru Cevap: C) Kezzap (Derişik HNO3)
Çözüm: Kuvvetli asitler ve bazlar aşındırıcı (korozif) ve tahriş edici özelliktedir. Kezzap kuvvetli bir asittir.
Fosil yakıtların yanması sonucu atmosfere yayılan SO2, NO2 ve CO2 gazları su buharı ile tepkimeye girerek asit yağmurlarını oluşturur. Asit yağmurları ile ilgili aşağıda verilen yargılardan hangisi yanlıştır?
- Tarihi eserlerin (mermer ve kalsit içeren) aşınmasına neden olur.
- Toprağın pH değerini düşürerek bitki örtüsüne zarar verir.
- Göl sularının asitliğini artırarak su ekosistemini bozar.
- Sadece fosil yakıtların yakıldığı bölgede etkili olur, rüzgarla taşınmaz.
- Metal yüzeylerin korozyona uğramasını hızlandırır.
Doğru Cevap: E) Sadece fosil yakıtların yakıldığı bölgede etkili olur, rüzgarla taşınmaz.
Çözüm: Asit yağmurları atmosferik olaylardır; oluşan asidik gazlar rüzgarlarla yüzlerce kilometre uzağa taşınabilir ve salındıkları yerden çok uzak bölgelere yağabilir.
Kireçli suların ısıtıldığı elektrikli ev aletlerinde (su ısıtıcısı gibi) zamanla kireç tabakası oluşur. Bu tabakayı temizlemek için en uygun madde hangisidir?
- Sud kostik
- Sabunlu su
- Yemek tuzu
- Limon tuzu çözeltisi
- Çamaşır suyu
Doğru Cevap: C) Limon tuzu çözeltisi
Çözüm: Kireç bazik bir tortudur. Onu çözmek için asidik bir madde gerekir. Limon tuzu (sitrik asit) güvenli bir asidik temizleyicidir.
Gıdalarda kullanılan katkı maddelerinden biri olan E210 (Benzoik asit), gıdaların raf ömrünü uzatmak için kullanılır. Benzoik asit ile ilgili;
- İnsan sağlığına hiçbir yan etkisi olmayan doğal bir mineraldir.
- Tadı çok şekerli olduğu için tatlandırıcı olarak kullanılır.
- Sadece bazik gıdalarda kullanılır.
- pH değerini 10'un üzerine çıkarmak için eklenir.
- Mikroorganizmaların üremesini engelleyen asidik bir koruyucudur.
Doğru Cevap: B) Mikroorganizmaların üremesini engelleyen asidik bir koruyucudur.
Çözüm: Benzoik asit, mikroorganizmaların çoğalmasını engelleyerek gıdaların bozulmasını geciktiren asidik bir koruyucu maddedir.
Bir X maddesinin sulu çözeltisi mermeri aşındırıyor, aktif metallerle H2 gazı açığa çıkarıyor ve fenolftalein indikatörü ile renk vermiyor. Bu X maddesi aşağıdakilerden hangisi olabilir?
- NaOH
- NH3
- HCl
- KOH
- Ca(OH)2
Doğru Cevap: C) HCl
Çözüm: Mermeri aşındıran ve metallerle H2 gazı çıkaran maddeler asitlerdir. HCl (tuz ruhu) bir asittir.
Asit yağmurlarının önlenmesi için alınabilecek tedbirler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- Fosil yakıt kullanımı azaltılmalı.
- Bireysel araç yerine toplu taşıma tercih edilmeli.
- Fabrika bacalarına filtre takılmalı.
- Yeşil alanlar artırılmalı.
- Isınma için yüksek kükürtlü kömürler tercih edilmeli.
Doğru Cevap: E) Isınma için yüksek kükürtlü kömürler tercih edilmeli.
Çözüm: Kükürt oranı yüksek kömürler yanınca daha fazla SO2 gazı çıkarır, bu da asit yağmurlarını artırır. Düşük kükürtlü yakıtlar tercih edilmelidir.
Sülfürik asit (H2SO4) nem çekici özelliğe sahip çok kuvvetli bir asittir. Derişik sülfürik asit şeker (C12H22O11) üzerine döküldüğünde şekeri kömürleştirir. Bu olayla ilgili;
- Sülfürik asit bu olayda katalizör görevi görür.
- Sülfürik asit şekerdeki su elementlerini (H ve O) çekerek karbonu açığa çıkarır.
- Fiziksel bir değişimdir.
- Şeker bazik olduğu için nötrleşme gerçekleşmiştir.
- Şekerin yapısı değişmez, sadece rengi koyulaşır.
Doğru Cevap: B) Sülfürik asit şekerdeki su elementlerini (H ve O) çekerek karbonu açığa çıkarır.
Çözüm: Derişik H2SO4 çok güçlü bir dehidrasyon (su çekici) maddesidir. Şekerin yapısındaki hidrojen ve oksijeni su olarak çeker ve geriye sadece karbon (kömür) kalır.
Laboratuvarda asitlerle çalışırken dikkat edilmesi gereken kurallar arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?
- Asidin üzerine su dökmek yerine, suyun üzerine yavaşça asit eklemek.
- Derişik asitleri çıplak elle taşımamak.
- Asit buharlarını doğrudan solumaktan kaçınmak.
- Koruyucu gözlük ve önlük kullanmak.
- Asitleri her zaman metal kaplarda muhafaza etmek.
Doğru Cevap: E) Asitleri her zaman metal kaplarda muhafaza etmek.
Çözüm: Asitler metallerle tepkimeye girerek aşınmaya ve H2 gazı çıkışına neden olur. Bu yüzden metal kaplarda saklanmamalıdırlar.
Diş macunlarının tadı genellikle hafif acımsıdır ve pH değerleri 7'den büyüktür. Ağız sağlığı için diş macunlarının bazik olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
- Diş minesini aşındırarak beyazlatmak.
- Tükürük sıvısının bazik karakterini asidike çevirmek.
- Ağızda yemek artıkları sonucu oluşan asitleri nötralize etmek.
- Diş etlerinin asidik ortamda daha sağlıklı olmasını sağlamak.
- Ağızdaki bakterilerin asidik ortamda çoğalmasını desteklemek.
Doğru Cevap: B) Ağızda yemek artıkları sonucu oluşan asitleri nötralize etmek.
Çözüm: Yemek sonrası ağızda oluşan bakteriler asit üretir ve bu asit diş minesine zarar verir. Bazik diş macunu bu asitleri nötralize ederek dişi korur.
İnsan kanının pH değeri yaklaşık 7,4'tür. Bu değerin 7,0'a düşmesi veya 7,8'in üzerine çıkması hayati tehlike oluşturur. Kanın pH değerini sabit tutan sistemlere ne ad verilir?
- İndikatör sistemler
- Tampon çözeltiler
- Hidroliz sistemleri
- Elektroliz sistemleri
- Nötralizasyon sistemleri
Doğru Cevap: B) Tampon çözeltiler
Çözüm: Az miktarda asit veya baz eklendiğinde pH değişimine direnç gösteren çözeltilere tampon çözeltiler denir. Kan, karbonat/bikarbonat tampon sistemi sayesinde pH'ını korur.
Şampuanlar genellikle hafif asidik veya nötr (pH 5.5 civarı) üretilirken, sabunlar bazik (pH 9-10) karakterlidir. Saç yıkandıktan sonra sabun kalıntılarının saçın mat görünmesine neden olduğu bilinir. Bu durumu gidermek için durulama suyuna bir miktar sirke eklenmesi tavsiye edilir. Bunun temel nedeni nedir?
- Sabunun pH değerini daha da yükseltmek.
- Sirkenin bazik sabun kalıntılarını nötralize ederek saçtan uzaklaştırması.
- Sirkenin saçı boyaması.
- Sirkenin sabunu daha çok köpürtmesi.
- Sirkenin saç derisindeki baz miktarını artırması.
Doğru Cevap: B) Sirkenin bazik sabun kalıntılarını nötralize ederek saçtan uzaklaştırması.
Çözüm: Bazik sabun kalıntıları saçı matlaştırır. Asidik olan sirke bu kalıntıları nötralize ederek saçın doğal pH dengesine dönmesine ve parlamasına yardımcı olur.
Günlük hayatta karşılaştığımız bazı olaylar ve ilgili asit/baz açıklamaları verilmiştir. Hangisi yanlıştır?
- Kabartma tozunun hamuru kabartması - CO2 gazı çıkışıyla ilgilidir.
- Meyvelerin ekşi tadı - İçerdikleri bazlardan kaynaklanır.
- Akü sıvısı olarak sülfürik asit kullanılması - İletkenlik sağlar.
- Zeytinyağı üretiminde asitlik derecesinin ayarlanması - Kalite kontrolüdür.
- Çaydanlıktaki kirecin sirke ile temizlenmesi - Nötrleşme tepkimesidir.
Doğru Cevap: D) Meyvelerin ekşi tadı - İçerdikleri bazlardan kaynaklanır.
Çözüm: Meyvelerin ekşi tadı içerdikleri asitlerden kaynaklanır. Bazlar genellikle acı tada sahiptir.
Kalsiyum karbonat (CaCO3) içeren mermer bir yüzeye limon suyu döküldüğünde kabarcıklar çıktığı gözlenir. Bu kabarcıkların nedeni hangi gazın çıkışıdır?
- Azot (N2)
- Karbondioksit (CO2)
- Oksijen (O2)
- Klor (Cl2)
- Hidrojen (H2)
Doğru Cevap: C) Karbondioksit (CO2)
Çözüm: Karbonatlı bileşikler asitlerle tepkimeye girdiğinde tuz, su ve karbondioksit gazı oluştururlar.
Toprak pH'ı tarımsal verimlilik için kritiktir. Çok asidik topraklarda verim düşer. Çiftçiler toprağın asitliğini düşürmek (pH'ı artırmak) için toprağa hangi maddeyi eklemelidir?
- Amonyum sülfat gübresi
- Sirke
- Zaç yağı
- Tuz ruhu
- Kireç (CaO veya Ca(OH)2)
Doğru Cevap: B) Kireç (CaO veya Ca(OH)2)
Çözüm: Asidik toprağı nötralize etmek için bazik karakterli maddeler eklenmelidir. Kireç bazik bir maddedir ve toprak ıslahında kullanılır.
Ortanca (Hydrangea) bitkisi, yetiştiği toprağın pH değerine göre farklı renklerde çiçek açar. Toprak asidik ise (pH < 7) çiçekler mavi, toprak bazik ise (pH > 7) çiçekler pembe renkli olur. Bu duruma göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
- Toprağa sirke dökülmesi çiçeklerin pembe olmasını sağlar.
- Çiçek rengi sadece bitkinin genetik yapısına bağlıdır.
- Ortanca bitkisi doğal bir indikatördür.
- Ortanca bitkisi her türlü toprakta aynı renk çiçek açar.
- Toprağa kireç eklenmesi çiçeklerin mavi olmasını sağlar.
Doğru Cevap: A) Ortanca bitkisi doğal bir indikatördür.
Çözüm: Ortamın pH değişimine göre renk değiştiren maddelere indikatör denir. Ortanca bitkisi de bu tanıma uymaktadır.
Mide özsuyu yaklaşık 1,5 - 3,5 pH değerine sahip olup oldukça asidiktir. Aşırı yemek yendiğinde veya stresli durumlarda mide asidi salgısı artarak yanma hissine (gastrit) neden olabilir. Bu durumu gidermek için 'antiasit' olarak adlandırılan ilaçlar kullanılır. Buna göre, antiasit ilaçların içeriğinde aşağıdaki maddelerden hangisinin bulunması beklenir?
- Magnezyum hidroksit [Mg(OH)2]
- Sirke (Asetik asit)
- Kezzap (HNO3)
- Tuz ruhu (HCl)
- Limon suyu (Sitrik asit)
Doğru Cevap: C) Magnezyum hidroksit [Mg(OH)2]
Çözüm: Midedeki aşırı asitliği nötralize etmek için bazik bir madde kullanılmalıdır. Magnezyum hidroksit zayıf bir bazdır ve mide asidini nötralize ederek rahatlama sağlar.
Endüstride kullanılan bazı asit ve bazların piyasa adları ile formülleri eşleştirilmiştir. Hangi eşleştirme yanlıştır?
- Zaç Yağı - H2SO4
- Sud Kostik - NaOH
- Kezzap - HNO3
- Sönmüş Kireç - CaCO3
- Tuz Ruhu - HCl
Doğru Cevap: E) Sönmüş Kireç - CaCO3
Çözüm: Sönmüş kirecin formülü Ca(OH)2'dir. CaCO3 ise kireç taşıdır.
Sindirim sistemimizde ağız, mide ve ince bağırsak farklı pH değerlerine sahiptir. Mide çok asidik iken, ince bağırsak pankreas salgılarıyla bazik hale getirilir. İnce bağırsağın bazik olmasının temel nedeni nedir?
- Yağların sindirimini sağlayan enzimlerin bazik ortamda çalışması.
- Mide asidini tamamen yok etmek.
- Su emilimini durdurmak.
- Bağırsak çeperini asitlerle eritmek.
- Besinlerin tadını güzelleştirmek.
Doğru Cevap: B) Yağların sindirimini sağlayan enzimlerin bazik ortamda çalışması.
Çözüm: Vücudumuzdaki enzimler belirli pH aralıklarında çalışır. İnce bağırsaktaki sindirim enzimleri (lipaz vb.) bazik ortamda aktifleşir.
Aşağıdaki maddelerden hangisinin sulu çözeltisi mavi turnusol kağıdını kırmızıya çevirir?
- Çamaşır suyu
- Amonyaklı su
- Sabunlu su
- Elma suyu
- Kalsiyum hidroksit çözeltisi
Doğru Cevap: C) Elma suyu
Çözüm: Turnusol kağıdını kırmızıya çeviren maddeler asidiktir. Elma suyu malik asit içerdiği için asidiktir. Diğer seçenekler baziktir.
Çay, doğal bir indikatördür. İçerisine limon sıkıldığında rengi açılırken, karbonat eklendiğinde rengi koyulaşır. Bu durumla ilgili;
- Çay, asidik ortamda açık renk, bazik ortamda koyu renk verir.
- Çay sadece bazlarla tepkime verir.
- Limonun çay üzerindeki etkisi fiziksel bir değişimdir.
- Limon suyu bazik olduğu için rengi açar.
- Karbonat asidik olduğu için rengi koyulaştırır.
Doğru Cevap: C) Çay, asidik ortamda açık renk, bazik ortamda koyu renk verir.
Çözüm: Limon asidiktir ve çayın rengini açar. Karbonat baziktir ve rengini koyulaştırır. Bu çayın indikatör özelliğidir.
Hidroflorik asit (HF), diğer asitlerden farklı olarak cam ve porselen yüzeyleri aşındırma özelliğine sahiptir. Bu nedenle HF asidi hangi kapta saklanmalıdır?
- Cam kavanoz
- Porselen kap
- Cam şişe
- Kristal vazo
- Plastik (Polietilen) kap
Doğru Cevap: D) Plastik (Polietilen) kap
Çözüm: HF camı aşındıran tek asittir (cam asidi). Bu yüzden cam veya porselen kaplarda değil, plastik kaplarda saklanmalıdır.
