8. Sınıf Türkçe Özne Yüklem İlişkisi

Çözüm: 'Bakışmak' fiili '-ş' eki almıştır ve eylemin karşılıklı yapıldığını bildirir.

Çözüm: C seçeneğinde 'kapatıldı' yüklemine 'kapatılan ne?' sorusunu sorduğumuzda 'tarihi bina' cevabını alırız. Binayı kapatan gerçek kişi cümlede belirtilmemiştir ve bina bu işten etkilenen 'sözde özne'dir. Diğer seçeneklerde işi yapanlar (ekipler, yazar, sporcu) bellidir.

Çözüm: Bazı edilgen cümlelerde nesne (sözde özne) bulunmaz. 'Dışarıya çıkılmaz' cümlesinde 'çıkılmayan ne?' sorusunun cevabı yoktur. Bu tür fiillere 'geçişsiz-edilgen' denir.

Çözüm: 'Dövüşmek' ve 'şakalaşmak' eylemleri en az iki kişi arasında karşılıklı yapılır. 'Uçuşmak' ise birlikte yapılma anlamı taşır.

Çözüm: C seçeneğinde 'geldin' yükleminin öznesi 'sen' (gizli özne) gerçek bir öznedir ve fiilde edilgenlik eki yoktur. Diğerlerinde ise 'saklandı, açıldı, kilitlendi' yüklemleri edilgendir.

Çözüm: Edilgen cümlelerde işi yapanın 'tarafından, -ca, -ce' ekleriyle belirtilmesine örtülü özne denir. A şıkkında 'kurul tarafından' ifadesi buna örnektir.

Çözüm: 'Kucaklaştı' fiili '-ş' eki alarak eylemin karşılıklı yapıldığını (işteşlik) bildirir.

Çözüm: Hem B hem de C seçeneğindeki yüklemler (pişirdi, kırdılar) etken çatılıdır ve nesne alabilen (neyi? sorusuna cevap veren) geçişli fiillerdir.

Çözüm: B seçeneğinde 'budandı' yüklemi '-n' edilgenlik ekini almıştır. Budama işini yapan belli değildir. 'Kurumuş dallar' işi yapan değil, işten etkilenen 'sözde özne'dir.

Çözüm: 'Koşuşuyor' fiili '-ş' eki almıştır ancak bu eylem 'birlikte yapma' anlamı taşıyan bir işteş fiildir. MEB müfredatında 8. sınıfta temel olarak etken ve edilgen ayrımı sorulsa da, 'koşuşmak' işteş kabul edilir. Ancak soruda bir çelişki yoksa, genellikle 'edilgen' ve 'etken' ayrımı üzerinden hata aranır. Burada 1. cümledeki 'koşuşmak' eylemi işteşlik bildirse de, bazen 'etken' başlığı altında incelendiği için kafa karıştırabilir; fakat yapısal olarak doğrudur. Soruda hata payı yok, tümü doğru kategorize edilmiştir. Ancak 1. cümledeki eylem doğası gereği etkendir. Eğer seçeneklerde bariz bir hata aranıyorsa, işteşlik etkenliğin bir alt dalı sayılır.

Çözüm: 'Sevindi' fiilinde '-n' eki vardır. Sevinme işini yapan Ali'dir ve bu sevinçten etkilenen yine kendisidir. Diğerleri ise edilgendir.

Çözüm: 'Şekilleniyor' yükleminde '-n' edilgenlik eki vardır. Gelecek kendi kendine şekillenmez, birileri tarafından şekillendirilir. Bu yüzden edilgendir.

Çözüm: 'Toplandı' fiili hem edilgen hem dönüşlü olabilir. Burada 'Çocuklar toplandı' cümlesinde toplama işini yapan çocukların kendisidir, bu yüzden dönüşlüdür ve özne gerçektir. Diğerlerinde ise işi başkası yapmıştır.

Çözüm: 'Beklediler' yükleminin öznesi 'Yolcular'dır. Yolcular bu işi bizzat yapmaktadır ve fiilde edilgenlik eki yoktur.

Çözüm: A, B ve C seçenekleri edilgendir (işi başkası yapmış). D seçeneğinde ise 'süslendi' fiili dönüşlüdür; süslenme işini yapan da etkilenen de genç kızdır.

Çözüm: A'da 'aşar', B'de 'hazırlar' yüklemleri etken fiillerdir. C'de ise 'içindir' ek-fiil almış bir isimdir; isim cümlelerinde çatı aranmaz ancak yapısal olarak 'etken' gibi düşünülür (MEB çatı isim cümlelerinde aranmaz der). Ancak A ve B kesinlikle etkendir.

Çözüm: A, B ve C seçenekleri edilgendir. D seçeneği ise etken çatılıdır çünkü işi yapan (Dedem) bellidir.

Çözüm: A seçeneğinde 'çekildi' fiilini gerçekleştiren futbolcuların kendisidir (kendi kendilerine çekilmişlerdir). Diğerlerinde ise çekilme işini başkası yapmıştır.

Çözüm: '-ce, -ca' eki (boyacılarca) cümleye örtülü özne anlamı katmıştır. İşi yapan belirtilmiş ancak cümle yapıca edilgendir.

Çözüm: C seçeneğinde 'okur' yükleminin öznesi 'Babam'dır ve işi yapan gerçek bir öznedir. Diğerleri edilgendir.