10. Sınıf Biyoloji Kan Grupları ve Genetik Testi Çöz

Aşağıdakilerden hangisi çok alelliliğe (multiple alelizm) örnek olarak gösterilebilir?

Çözüm: AB0 sisteminde A, B ve 0 olmak üzere ikiden fazla alel gen görev yapar. Bu durum çok alelliliktir.

Bir adli tıp vakasında, olay yerinde bulunan kan örneğinin AB Rh(+) olduğu belirlenmiştir. Şüphelilerin kan grupları aşağıdadır. Hangi şüpheli kesinlikle elenir?

Çözüm: Olay yerindeki kan AB Rh(+) ise, bu kan 0 grubuna sahip birine ait olamaz. 0 grubu bir bireyin kanı ancak 0 olabilir.

Kan nakillerinde vericinin antijeni ile alıcının antikoru arasındaki ilişki hayati önem taşır. Buna göre, B Rh(+) bir hastaya yanlışlıkla A Rh(+) kan verilirse ne olması beklenir?

Çözüm: B grubu bir bireyin plazmasında Anti-A antikoru bulunur. Dışarıdan gelen A antijenli alyuvarlar bu antikorlar tarafından tutulur ve çökelme meydana gelir.

Alyuvar zarında sadece B ve Rh antijenlerini bulunduran bir birey ile ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Birey B Rh(+) fenotipindedir. Genotipi B0 Rr veya B0 RR olabilir. Eğer genotipi B0 ise çocuğuna '0' genini aktarabilir. Bu nedenle D seçeneği yanlıştır.

Kan uyuşmazlığı (Eritroblastosis fetalis) görülen bir aile ile ilgili olarak; I. Anne Rh(-), baba Rh(+) genotiplidir. II. Bebek Rh(+) kan grubuna sahiptir. III. Annenin kanında bebeğin alyuvarlarına karşı antikor oluşmuştur. ifadelerinden hangileri doğrudur?

Çözüm: Kan uyuşmazlığı anne Rh(-), bebek Rh(+) olduğunda gerçekleşir. Babanın Rh(+) olması gerekir. Annenin bağışıklık sistemi bebeğin Rh antijenlerine karşı antikor üretir.

Aşağıdaki genotiplerden hangisine sahip bir bireyin alyuvar zarında Rh antijeni bulunmaz?

Çözüm: Rh antijeni baskın R geni ile sentezlenir. 'rr' genotipine sahip bireyler Rh(-) fenotipindedir ve antijen taşımazlar.

Bir anne Rh(-) fenotipinde, baba ise Rh(+) fenotipindedir. Bu çiftin ikinci çocuklarında kan uyuşmazlığı görülme riski olması için babanın genotipi ne olmalıdır?

Çözüm: Kan uyuşmazlığı için babanın Rh(+) olması (RR veya Rr) ve çocuğun Rh(+) olması gerekir. Baba Rh(+) ise bu risk her zaman vardır.

Eş baskınlık (Kodominantlık) kan gruplarında hangi fenotipte kendisini gösterir?

Çözüm: A ve B alelleri birbirine baskınlık kuramaz, birlikte fenotipte etkilerini gösterirler. Bu duruma eş baskınlık denir.

Bir popülasyonda AB0 kan grubu sistemi için 3 farklı alel (A, B, 0) bulunmaktadır. Bu aleller arasındaki baskınlık ilişkisi A=B > 0 şeklindedir. Buna göre bu popülasyonda kaç farklı fenotip ve genotip görülebilir?

Çözüm: Fenotipler: A, B, AB, 0 (4 adet). Genotipler: n(n+1)/2 formülünden 3(4)/2 = 6 adet (AA, A0, BB, B0, AB, 00).

Kan grubu tayini yapılan bir kişinin kanına sırasıyla Anti-A, Anti-B ve Anti-D serumları damlatılıyor. Sadece Anti-B ve Anti-D damlatılan damlalarda çökelme (aglütinasyon) gözleniyor. Bu kişinin kan grubu nedir?

Çözüm: Anti-B'de çökelme B antijeni olduğunu, Anti-D'de çökelme Rh antijeni olduğunu gösterir. Anti-A'da çökelme yoksa A antijeni yoktur.

Bir bireyin kan plazmasında hem Anti-A hem de Anti-B antikorları bulunduğu tespit edilmiştir. Bu bireyin alyuvar zarında bulunan antijenlerle ilgili ne söylenebilir?

Çözüm: Plazmasında hem Anti-A hem Anti-B bulunduran birey 0 kan grubundadır. 0 kan grubunun alyuvar zarında A ve B antijenleri bulunmaz.

Heterozigot A Rh(+) bir erkek ile AB Rh(-) bir kadının evliliğinden doğacak çocukların genotiplerinde '0' aleli bulunma olasılığı kaçtır?

Çözüm: Erkek: A0 Rr, Kadın: AB rr. AB0 sistemi çaprazlaması: AA, AB, A0, B0. '0' aleli içerenler: A0 ve B0 (2/4 = 1/2). Rh sistemi bu soruda '0' aleli olasılığını etkilemez.

A0 Rr genotipli bir anne ile B0 Rr genotipli bir babanın çocuklarının fenotip çeşitliliği en fazla kaç olabilir?

Çözüm: AB0 için fenotipler: A, B, AB, 0 (4 çeşit). Rh için fenotipler: Rh(+), Rh(-) (2 çeşit). Toplam fenotip çeşidi: 4 * 2 = 8.

Bir hastanede acil kana ihtiyaç duyan bir hastanın kan grubunu belirlemek için yapılan testte; Anti-A damlatılan örnekte çökelme olduğu, Anti-B damlatılan örnekte çökelme olmadığı ve Anti-D (Rh) damlatılan örnekte çökelme olduğu gözlenmiştir. Bu hastaya hangi kan grubuna sahip bir donörden kan verilmesi en güvenlidir?

Çözüm: Anti-A'da çökelme A antijeni olduğunu, Anti-B'de çökelme olmaması B antijeni olmadığını, Anti-D'de çökelme olması ise Rh antijeni olduğunu gösterir. Bu durumda hasta A Rh(+) grubundadır ve kendi grubundan kan alması en güvenlisidir.

Rh faktörü bakımından heterozigot olan iki bireyin evliliğinden doğacak çocukların fenotip oranları aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Çözüm: Heterozigot Rh(+) bireyler Rr genotipindedir. Rr x Rr çaprazlaması: RR, Rr, Rr, rr. Fenotip: 3/4 Rh(+), 1/4 Rh(-).

Bir ailede annenin kan grubu A Rh(-), babanın kan grubu ise B Rh(+)'dir. Bu ailenin ilk çocukları 0 Rh(-) grubunda olduğuna göre, ikinci çocuklarının AB Rh(+) olma olasılığı kaçtır?

Çözüm: İlk çocuk 00 rr ise, anne A0 rr, baba B0 Rr genotipindedir. AB gelme ihtimali: A0 x B0 çaprazlamasından 1/4'tür. Rh(+) gelme ihtimali: rr x Rr çaprazlamasından 1/2'dir. 1/4 * 1/2 = 1/8.

Modern biyolojide kan nakillerinde neden sadece 'kendi grubundan kan alma' prensibi uygulanır?

Çözüm: Farklı gruplar arasında az miktarda da olsa aglütinasyon riski vardır. Güvenli nakil için tam uyum (aynı grup) tercih edilir.

A Rh(+) bir anne ile B Rh(+) bir babanın ilk çocukları 0 Rh(-) olmuştur. Bu ailenin ikinci çocuklarının kız ve B Rh(-) olma olasılığı nedir?

Çözüm: Anne A0 Rr, Baba B0 Rr. B grubu olma ihtimali 1/4. Rh(-) olma ihtimali 1/4. Kız olma ihtimali 1/2. 1/4 * 1/4 * 1/2 = 1/32 (Hata düzeltme: 1/4 * 1/4 * 1/2 = 1/32). Seçeneklerde 1/32 yoksa hesap: B (1/4) * Rh- (1/4) * Kız (1/2) = 1/32. Eğer soru kız demeseydi 1/16 olurdu. Düzeltme: 1/32 seçeneği E'dedir.

Alyuvarlarında hiç antijen bulundurmayan bir birey ile ilgili; I. Kan grubu 0 Rh(-)'dir. II. Plazmasında Anti-A, Anti-B ve Anti-D antikorları bulunur. III. Genel alıcıdır. yargılarından hangileri doğrudur?

Çözüm: Hiç antijen yoksa 0 Rh(-) grubundadır. Bu grup tüm antikorları (A, B, D) bulundurur. Genel alıcı değil, 'genel verici' olarak adlandırılır (eski sistemde).

Genotipi 'AaBbRr' olan bir canlının tüm genleri bağımsız ise, bu canlıdan 'abr' genotipine sahip bir gametin oluşma ihtimali nedir?

Çözüm: Her karakter için çekinik alelin gelme ihtimali 1/2'dir. Üç karakter bağımsız olduğu için: 1/2 * 1/2 * 1/2 = 1/8.

Soyağacında bir ailenin kan grubu fenotipleri verilmiştir. (Soyağacı metni: Anne A, Baba B, 1. Çocuk 0). Bu verilere göre 2. çocuğun annesi ile aynı genotipte olma ihtimali nedir?

Çözüm: Çocuk 00 ise anne A0, baba B0'dır. Çaprazlama: AB, A0, B0, 00. Annenin genotipi A0'dır. A0 gelme ihtimali 1/4'tür.

0 Rh(-) kan grubuna sahip bir anne ile AB Rh(+) kan grubuna sahip bir babanın çocuklarında aşağıdaki fenotiplerden hangisi görülebilir?

Çözüm: 00 rr x AB R_ çaprazlamasında çocuklar A0 Rr, A0 rr, B0 Rr veya B0 rr olabilir. Yani A Rh(+), A Rh(-), B Rh(+) veya B Rh(-) olabilirler.

Bir popülasyonda kan gruplarının görülme sıklığı üzerine araştırma yapan bir biyolog, en nadir görülen grubun AB Rh(-) olduğunu fark etmiştir. Bunun temel sebebi nedir?

Çözüm: AB kan grubu eş baskınlıkla, Rh(-) ise çekinik homozigotlukla ortaya çıkar. İki nadir olasılığın çarpımı sonucu daha düşük bir frekans oluşur.

Bir bireyin kan grubu genotipi '00 rr' ise bu birey ile ilgili hangi ifade yanlıştır?

Çözüm: 0 Rh(-) birey sadece kendi grubundan (0 Rh-) kan alabilir, çünkü plazmasında diğer gruplara karşı antikorlar bulunur.

Aşağıdaki kan grubu çaprazlamalarından hangisinin sonucunda '0' kan grubuna sahip bir çocuk oluşma ihtimali yoktur?

Çözüm: AB genotipine sahip bir bireyden '0' aleli gelmez. Bu nedenle AB x 00 çaprazlamasından sadece A0 ve B0 çocukları oluşabilir, 00 oluşamaz.