10. Sınıf Coğrafya Su Kaynakları

Bir akarsuyun yıl içindeki akım değişimine 'rejim' denir. Buna göre, her mevsim yağış alan bir bölgedeki akarsuyun rejimi hakkında ne söylenebilir?

Çözüm: Yağışın yıl boyu dengeli olduğu bölgelerde (Ekvatoral veya Ilıman Okyanusal iklim) akarsu rejimleri düzenlidir.

Akarsuların taşıdığı alüvyonları deniz kıyısında biriktirmesiyle oluşan ovalara delta ovası denir. Bir kıyıda delta ovası oluşabilmesi için aşağıdakilerden hangisi 'gerekli' bir şart değildir?

Çözüm: Delta oluşumu için rejimin düzenli olması şart değildir; düzensiz rejime sahip akarsular da bol alüvyon taşıyarak delta oluşturabilir.

Heyelan set gölleri, dik yamaçlardan kayan toprak kütlelerinin bir akarsuyun önünü kapatmasıyla oluşur. Bu tür göllere Türkiye'de en çok hangi bölgede rastlanır?

Çözüm: Karadeniz Bölgesi hem yağış hem de eğim nedeniyle heyelanların en çok görüldüğü bölgedir, bu yüzden heyelan set gölleri burada yaygındır.

Dünya üzerindeki tatlı su kaynaklarının en büyük kısmını aşağıdakilerden hangisi oluşturur?

Çözüm: Dünyadaki tatlı suların yaklaşık %68'i buzullarda donmuş haldedir.

Okyanus akıntıları, geldikleri bölgenin sıcaklık özelliklerini gittikleri yerlere taşırlar. Buna göre, Batı Avrupa kıyılarının aynı enlemdeki Kanada'nın doğu kıyılarına göre daha ılıman olmasını sağlayan akıntı hangisidir?

Çözüm: Gulf Stream sıcak su akıntısı Meksika Körfezi'nden gelerek Batı Avrupa kıyılarını ısıtır.

Bir havzadaki suların tamamını toplayan ana akarsu ve kollarının oluşturduğu sisteme 'akarsu ağı' denir. Akarsuyun bir saniyede boşalttığı su miktarına ise ne ad verilir?

Çözüm: Debi (akım), akarsu yatağının herhangi bir kesitinden bir saniyede geçen suyun metreküp cinsinden değeridir.

Bir araştırmacı, gittiği bölgedeki gölün volkanik patlama sonucu oluşan bir çukurun suyla dolmasıyla meydana geldiğini gözlemlemiştir. Bu göl aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Çözüm: Nemrut Gölü bir kaldera gölüdür (volkanik). Manyas ve Beyşehir tektonik, Terkos kıyı set, Tortum ise heyelan set gölüdür.

Bir gölün suları tatlı, tuzlu, sodalı veya acı olabilir. Bir gölün sularının 'tatlı' olmasını sağlayan en önemli faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Gideğeni olan göllerde su sürekli yenilendiği için mineraller birikmez ve su tatlı kalır.

İzlanda ve Yeni Zelanda gibi aktif volkanik bölgelerde yer altındaki sıcak suyun belirli aralıklarla fışkırarak yeryüzüne çıkmasıyla oluşan kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Gayzerler volkanik bölgelerde basınçlı bir şekilde fışkıran sıcak su kaynaklarıdır.

Türkiye'deki akarsuların genel özellikleri düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bu akarsuların hidroelektrik enerji potansiyelinin yüksek olmasının temel nedenidir?

Çözüm: Türkiye genç ve yüksek bir ülke olduğu için akarsular dar ve derin vadilerde hızlı akar, bu da enerji potansiyelini artırır.

Aşağıdaki akarsulardan hangisi sınır dışından gelerek Türkiye üzerinden denize dökülür?

Çözüm: Meriç nehri Bulgaristan'dan doğar ve Türkiye-Yunanistan sınırını oluşturarak Ege Denizi'ne dökülür.

Akarsuların döküldüğü yerde gel-git genliği fazlaysa delta oluşumu zorlaşır, bunun yerine deniz suyunun akarsu ağzına girmesiyle hangi yer şekli oluşur?

Çözüm: Gel-gitin etkili olduğu okyanus kıyılarında akarsu ağızları aşınarak genişler ve 'Haliç' tipi kıyılar oluşur.

Karstik bölgelerde yer altına sızan suların belirli bir noktadan yeryüzüne çıkmasıyla oluşan, kireç oranı yüksek kaynaklara ne ad verilir?

Çözüm: Karstik kaynaklara literatürde 'voklüz' adı verilir ve suları bol miktarda kireç içerir.

Aşağıdaki göllerden hangisi oluşum bakımından diğerlerinden farklıdır?

Çözüm: Sapanca, İznik, Tuz ve Akşehir gölleri tektonik oluşumludur. Van Gölü ise karma yapılıdır (Tektonik + Volkanik Set).

Ekvator'dan kutuplara doğru gidildikçe denizlerin tuzluluk oranında bir azalma gözlenir. Bu durum üzerinde temel belirleyici faktör aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Sıcaklık ve buharlaşma Ekvator'da fazla olduğu için tuzluluk yüksektir; kutuplara gidildikçe sıcaklık azaldığı için tuzluluk düşer.

Kalkerli (kireç taşlı) arazilerin erimesiyle oluşan çukurların suyla dolması sonucu 'Karstik Göller' oluşur. Türkiye'de bu göllerin en yoğun bulunduğu yer neresidir?

Çözüm: Karstik şekiller ve göller (Salda, Kestel, Avlan vb.) en çok Batı Toroslar ve çevresinde görülür.

Türkiye'nin en büyük kapalı havzası olan Tuz Gölü ve çevresinde suların denize ulaşamamasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Etrafının dağlarla çevrili olması ve kuraklık nedeniyle sular denize ulaşamaz, havza içinde hapsolur.

Küresel ısınma ve yanlış sulama teknikleri nedeniyle Aral Gölü ve Lut Gölü gibi su kütlelerinde büyük bir çekilme yaşanmaktadır. Bu durumun ekosistem üzerindeki en büyük olumsuz etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Su kaynaklarının kuruması habitat kaybına yol açarak canlı türlerinin yok olmasına neden olur.

Sirk gölleri, yüksek dağlık alanlardaki buzul aşındırması sonucu oluşan çukurların suyla dolmasıyla meydana gelir. Türkiye'de bu göllere rastlanması aşağıdakilerden hangisinin kanıtıdır?

Çözüm: Türkiye orta kuşakta olduğu için deniz seviyesinde buzul gölü olmaz. Ancak yüksek dağlarda (Kaçkar, Erciyes vb.) buzul izlerine rastlanması yüksekliğin kanıtıdır.

Büyük Okyanus ile Atlas Okyanusu'nu birbirine bağlayan ve mühendislik harikası olarak kabul edilen yapay su yolu aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Panama Kanalı, Orta Amerika'da yer alır ve Büyük Okyanus ile Atlas Okyanusu'nu bağlar.

Dünya üzerindeki su döngüsü sırasında suyun bir kısmı yer altına süzülerek akifer adı verilen tabakalarda depolanır. Ancak son yıllarda aşırı yer altı suyu kullanımı nedeniyle Konya Havzası gibi bölgelerde 'obruk' adı verilen dev çukurlar oluşmaktadır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Aşırı yer altı suyu kullanımı, yer altındaki boşlukların tavanlarının dayanıksızlaşmasına ve çökerek obruk oluşturmasına neden olur.

Akdeniz'in Karadeniz'den daha tuzlu olması, Karadeniz'de bir alt akıntı oluşmasına neden olur. Bu durumun temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Tuzluluk farkı yoğunluk farkına yol açar; daha yoğun olan Akdeniz suları alttan Karadeniz'e doğru ilerler.

Aşağıdaki yer şekillerinden hangisi akarsu biriktirmesi sonucunda oluşmaz?

Çözüm: Dev kazanı, şelalelerin düştüğü yerde aşındırma sonucu oluşan bir çukurluktur; biriktirme şekli değildir.

İnsanların iki geçirimsiz tabaka arasındaki suyu sondaj yaparak yeryüzüne çıkarmasıyla oluşan kaynak türü aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Artezyen kaynaklar, insan müdahalesiyle (sondaj) iki geçirimsiz tabaka arasındaki suyun basınçla çıkmasıdır.

Fay kaynakları, yer kabuğundaki kırık hatları boyunca yüzeye çıkan sulardır. Bu kaynakların suları genellikle sıcaktır ve mineralce zengindir. Buna göre fay kaynaklarının dağılışı ile aşağıdakilerden hangisi arasında paralellik görülür?

Çözüm: Fay hatları hem depremlere hem de sıcak su kaynaklarının (jeotermal) yüzeye çıkmasına neden olur.