10. Sınıf Coğrafya Türkiye’de Nüfus ve Yerleşme

Türkiye'de nüfusun cinsiyet yapısı incelendiğinde, göç veren illerde kadın nüfus oranının, göç alan illerde ise erkek nüfus oranının daha fazla olduğu görülür. Bu durumun temel nedeni nedir?

Çözüm: İş imkanları için yapılan göçlere genellikle ailenin erkek bireyleri öncelikle katıldığı için, sanayi şehirlerinde erkek nüfus oranı daha yüksektir.

Cumhuriyetin ilk yıllarında nüfus artış hızını artırmaya yönelik politikalar izlenirken, günümüzde daha çok nüfusun niteliğini (eğitim, sağlık vb.) iyileştirmeye yönelik politikalar ön plana çıkmaktadır. Bu durumun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: İlk yıllarda savaşlar sonrası azalan nüfusu artırmak ve iş gücü ihtiyacını karşılamak amaçlanırken, günümüzde nicelikten ziyade nüfusun kalitesini artırmak hedeflenmektedir.

Türkiye'de iç göçlerin sonuçları arasında aşağıdakilerden hangisi gösterilemez?

Çözüm: İç göç, ülke sınırları içerisinde nüfusun yer değiştirmesidir. Bu durum ülkenin toplam nüfus miktarını değiştirmez, sadece dağılışını etkiler.

Güneydoğu Anadolu Projesi (GAP) ile birlikte bölgede sulu tarımın yaygınlaşması, aşağıdaki göç türlerinden hangisinde azalmaya neden olmuştur?

Çözüm: Bölgede tarım imkanlarının artması, insanların kendi topraklarında çalışmasına olanak sağlamış ve başka bölgelere mevsimlik işçi olarak gitme ihtiyacını azaltmıştır.

Türkiye'de çalışan nüfusun ekonomik faaliyet kollarına göre dağılımı incelendiğinde, Cumhuriyetin ilk yıllarından günümüze tarım sektöründe çalışanların oranının azaldığı, hizmet ve sanayi sektöründe çalışanların oranının arttığı görülür. Bu değişim aşağıdakilerden hangisinin kanıtıdır?

Çözüm: Gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde hizmet ve sanayi sektöründe çalışanların oranı, tarım sektöründe çalışanlardan fazladır.

Bir araştırmacı, Türkiye'nin farklı bölgelerini gezerek yerleşme dokularını incelemiştir. Karadeniz kıyı kuşağında evlerin birbirinden uzak, tarlaların ise evin hemen yanında olduğunu; İç Anadolu'da ise evlerin birbirine çok yakın, toplu bir halde bulunduğunu gözlemlemiştir. Bu iki bölge arasındaki yerleşme dokusu farkının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Karadeniz'de su kaynaklarının bol ve arazinin engebeli olması dağınık yerleşmeye; İç Anadolu'da su kaynaklarının az ve arazinin düz olması toplu yerleşmeye neden olmuştur.

Türkiye'de 'Aritmetik Nüfus Yoğunluğu' toplam nüfusun yüz ölçümüne bölünmesiyle bulunur. Buna göre, yüz ölçümü küçük olmasına rağmen nüfusu çok fazla olan bir ilde yoğunluk çok yüksek çıkar. Aşağıdaki illerden hangisinde aritmetik nüfus yoğunluğu en yüksektir?

Çözüm: İstanbul, Türkiye'nin en fazla nüfusa sahip ili olması ve yüz ölçümünün çok geniş olmaması nedeniyle km²'ye düşen insan sayısının en fazla olduğu ildir.

Aşağıdaki şehir ve bu şehrin gelişmesinde en etkili olan fonksiyon eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Bayburt sanayi şehri değil, daha çok tarım ve hayvancılığın ön planda olduğu bir şehirdir.

Tuz Gölü çevresinin Türkiye'nin en seyrek nüfuslu alanlarından biri olmasının temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Tuz Gölü çevresi Türkiye'nin en az yağış alan yerlerinden biridir. Su azlığı yerleşmeyi ve tarımı kısıtlar.

Türkiye'de son yıllarda yaşlı nüfus oranının artması ve ortanca yaşın yükselmesi aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

Çözüm: Yaşlı nüfusun artması ve yaşam süresinin uzaması, gelişmişlik göstergelerinden olan sağlık ve yaşam standartlarının yükselmesiyle ilgilidir.

Türkiye'de kentsel nüfus oranı 1950'den sonra hızla artmaya başlamıştır. Bu süreçte aşağıdakilerden hangisinin etkisi daha azdır?

Çözüm: Konut tipinin (taş, toprak, ahşap) değişmesi göçü tetikleyen temel bir faktör değildir; diğer şıklar ise kırdan kente göçün temel itici ve çekici faktörleridir.

Köyden küçük yerleşme birimleri olan 'kom', 'ağıl' ve 'oba' gibi yerleşmelerin Türkiye'de daha çok hangi ekonomik faaliyet türüyle ilişkili olduğu söylenebilir?

Çözüm: Kom, ağıl ve oba yerleşmeleri genellikle Doğu Anadolu ve Güneydoğu Anadolu gibi bölgelerde hayvancılık faaliyetleri için kurulan geçici yerleşmelerdir.

Türkiye'de kırsal yerleşmelerde kullanılan yapı malzemesi bölgenin doğal koşullarıyla yakından ilgilidir. Yağışın bol, ormanların geniş yer kapladığı bir bölgede aşağıdaki yapı malzemelerinden hangisinin kullanılması beklenir?

Çözüm: Karadeniz gibi orman varlığının zengin olduğu yerlerde geleneksel kırsal konutlarda ahşap malzeme kullanılır.

Aşağıdakilerden hangisi Türkiye'de nüfus artış hızının düşmesinin olumlu sonuçlarından biri olarak değerlendirilebilir?

Çözüm: Nüfus artış hızının düşmesi, demografik yatırımların (okul, hastane vb.) azalmasını sağlar ve ekonomik kaynakların kalkınma için kullanılmasını kolaylaştırarak kişi başı geliri artırabilir.

Köy altı yerleşmeleri kalıcı ve geçici olarak ikiye ayrılır. Aşağıdakilerden hangisi 'kalıcı' köy altı yerleşmelerine bir örnektir?

Çözüm: Mezra, mahalle, divan ve çiftlik gibi yerleşmeler tarımsal faaliyetlerin sürekliliği nedeniyle kalıcı yerleşmelerdir. Yayla, oba, ağıl ve kom ise hayvancılık odaklı geçici yerleşmelerdir.

Türkiye'de nüfusun dağılışını etkileyen doğal faktörlerden biri de yükseltidir. Yükseltinin artması sıcaklığı düşürür ve tarımı zorlaştırır. Bu durum dikkate alındığında, aşağıdaki platoların hangisinde nüfus yoğunluğunun en az olması beklenir?

Çözüm: Erzurum-Kars Platosu yükseltinin en fazla, kış şartlarının en ağır olduğu plato olduğu için nüfus yoğunluğu düşüktür.

Aşağıdaki şehirlerden hangisinin nüfuslanmasında sanayi faaliyetlerinin etkisi diğerlerine göre daha azdır?

Çözüm: Kocaeli, Bursa, Gaziantep ve İzmir sanayi şehirleriyken; Artvin daha çok engebeli arazi yapısı ve tarım/hayvancılıkla ön plandadır.

Bir bölgede fizyolojik nüfus yoğunluğunun (Toplam Nüfus / Tarım Alanları) çok yüksek çıkması, o bölgede ya nüfusun çok fazla olduğunu ya da tarım alanlarının çok dar olduğunu gösterir. Buna göre, yer şekilleri çok engebeli olan aşağıdaki illerden hangisinde fizyolojik nüfus yoğunluğunun yüksek çıkması beklenir?

Çözüm: Rize'de tarım alanları çok dar ve engebeli olduğu için, mevcut nüfus bu dar alanlara bölündüğünde fizyolojik yoğunluk yüksek çıkar.

Türkiye'de 1927 yılından günümüze kadar yapılan nüfus sayımları incelendiğinde, nüfus miktarının sürekli arttığı görülmektedir. Ancak nüfus artış hızı bazı dönemlerde (örneğin 1940-1945 arası) belirgin bir şekilde düşmüştür. 1940-1945 yılları arasındaki bu düşüşün temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: II. Dünya Savaşı'na fiilen girilmemesine rağmen seferberlik ilanı ile genç erkek nüfusun askere alınması evlilik ve doğum oranlarını düşürmüştür.

Türkiye'nin nüfus piramidinin tabanının son yıllarda daralmaya başladığı gözlemlenmektedir. Bu durum Türkiye ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisini doğrular?

Çözüm: Nüfus piramidinin tabanının daralması, yeni doğan çocuk sayısının azaldığını yani doğum oranlarının düştüğünü gösterir.

Türkiye'de nüfusun büyük bir kısmının kıyı bölgelerinde toplanmış olmasında aşağıdakilerden hangisinin etkisi yoktur?

Çözüm: Kıyı bölgelerinin yüz ölçümleri iç bölgelerden (örneğin İç Anadolu) daha geniş değildir. Nüfusun kıyıda toplanması iklim ve ekonomik imkanlarla ilgilidir.

Menteşe Yöresi (Muğla çevresi), bol yağış almasına ve iklimin elverişli olmasına rağmen Türkiye'nin seyrek nüfuslu alanları arasında yer alır. Bu durumun temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Menteşe Yöresi dağlık ve engebeli yapısı nedeniyle ulaşım ve tarım imkanlarının kısıtlı olduğu, bu yüzden seyrek nüfuslu bir alandır.

Bir coğrafya öğretmeni tahtaya şu bilgileri yazar: 'Yaz aylarında pamuk toplamak için Şanlıurfa'dan Çukurova'ya giden işçiler, kışın tekrar memleketlerine dönerler.' Bu durum Türkiye'deki hangi göç türüne ve temel sebebe örnektir?

Çözüm: Belirli bir dönem için (hasat dönemi) yapılan ve iş bitince geri dönülen göçler mevsimlik göçlerdir. Pamuk tarımı bu göçün temel sebebidir.

Aşağıdaki şehirlerden hangisi, fonksiyonel özelliklerine göre 'Madencilik Şehri'ne örnek olarak gösterilebilir?

Çözüm: Zonguldak, taş kömürü yatakları sayesinde gelişmiş ve nüfuslanmış tipik bir maden şehridir.

Aşağıdaki yerleşme tiplerinden hangisi Türkiye'de 'tek ev ve eklentilerinden oluşan, genellikle tarım ve hayvancılığın bir arada yapıldığı geçici veya kalıcı kırsal yerleşme' olarak tanımlanır?

Çözüm: Çiftlikler genellikle geniş araziler üzerinde kurulu, bir veya birkaç ev ile depoların bulunduğu yerleşmelerdir.