10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Geleneksel Türk Tiyatrosu

Aşağıdaki eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Köy seyirlik oyunları geleneksel bir türdür, modern sahne tiyatrosu ile doğrudan ilişkili değildir.

Bir araştırmacı, Karagöz oyunu ile Ortaoyunu'nu karşılaştırırken 'Biri perdede hayal olarak yansırken diğeri canlı oyuncularla meydanda sergilenir.' demiştir. Bu araştırmacının bahsettiği 'canlı oyuncularla sergilenen' oyunda Karagöz karakterinin karşılığı aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Ortaoyunu'nda Karagöz'ün tipolojik karşılığı, cahil ama hazırcevap olan Kavuklu'dur. Hacivat'ın karşılığı ise Pişekâr'dır.

Karagöz oyununun 'Şeyh Küşteri Meydanı' olarak adlandırılmasının sebebi nedir?

Çözüm: Karagöz oyununun piri Şeyh Küşteri kabul edildiği için perdeye 'Küşteri Meydanı' denir.

Ortaoyunu'nda Kavuklu'nun, Pişekâr'la karşılaştığı bölümde anlattığı, sonunda rüya olduğu anlaşılan olağanüstü olaylar zincirine ne ad verilir?

Çözüm: Muhavere bölümünün ikinci kısmı olan tekerlemede Kavuklu gerçeküstü bir hikaye anlatır.

Meddahın gösterisine başlarken 'Hak dostum Hak!' diyerek söze girmesi neyi amaçlar?

Çözüm: Bu ifade, meddahın klasik bir giriş kalıbıdır ve dinleyicileri hikayeye odaklamaya yarar.

Karagöz oyununu oynatan kişiye 'Hayali' denir. Hayali'ye yardım eden, şarkıları söyleyen ve tef çalan kişiye ne ad verilir?

Çözüm: Karagöz sanatçısının (Hayali) en önemli yardımcısı Yardak'tır.

Geleneksel Türk tiyatrosu türlerinden hangisi 'tek kişilik' olması özelliğiyle diğerlerinden ayrılır?

Çözüm: Meddah, hikaye anlatıcısı olarak tek başına sahne alır.

Aşağıdakilerden hangisi Karagöz oyunundaki 'yardımcı' tiplerden biri olan ve mahallenin kabadayısını temsil eden karakterdir?

Çözüm: Tuzsuz Deli Bekir, Karagöz oyununda düzeni sağlayan veya bozan, elinde içki şişesi veya kama ile dolaşan kabadayı tipidir.

Karagöz oyununda 'Kastamonulu, Kayserili, Rumelili, Arap' gibi tiplerin yer alması, Osmanlı toplumunun hangi özelliğini yansıtır?

Çözüm: Geleneksel tiyatro, imparatorluk içindeki farklı etnik ve yöresel grupları şive taklitleriyle yansıtarak toplumsal mozaiği sergiler.

Meddahlık geleneği ile ilgili araştırma yapan bir öğrenci, bu sanatın günümüzdeki hangi performans türüne en yakın olduğunu savunursa doğru bir analiz yapmış olur?

Çözüm: Meddah, tek başına hikayeler anlatan, taklitler yapan bir sanatçıdır; bu yönüyle günümüz stand-up gösterilerine benzer.

Ortaoyunu'ndaki 'Yeni Dünya' ve 'Dükkan' adı verilen iki dekor parçası sırasıyla neyi temsil eder?

Çözüm: Yeni Dünya bir evi temsil eden bir paravandır, Dükkan ise iş yerini temsil eden bir tezgahtır.

Karagöz ve Hacivat oyununun bir bölümünde Hacivat'ın söylediği 'Gel bakalım Karagöz’üm, gel de iki lafın belini kıralım.' sözüne karşılık Karagöz'ün 'Belini mi kıralım? Aman Hacivat, zaten her yerim ağrıyor, bir de belimi mi kıracaksın?' şeklinde cevap vermesi, bu türün hangi temel özelliğini yansıtmaktadır?

Çözüm: Geleneksel Türk tiyatrosunun, özellikle Karagöz ve Ortaoyunu'nun temel mizah unsuru, kelimelerin yanlış anlaşılması veya tersinden anlaşılmasına dayanır.

Geleneksel Türk tiyatrosu ürünlerinin tamamında görülen ortak özellik aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Geleneksel Türk tiyatrosu türleri (Karagöz, Ortaoyunu, Meddah) yazılı bir metne dayanmaz, oyuncular o anki duruma göre doğaçlama yaparlar.

Meddahın elinde bulunan 'mendil' ve 'baston' (pastav) gibi aksesuarların temel işlevi nedir?

Çözüm: Meddah, mendili omzuna atarak veya başına bağlayarak farklı tipleri canlandırır, bastonu ise ses çıkarmak veya tüfek, at gibi nesneleri temsil etmek için kullanır.

Köy Seyirlik Oyunları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Çözüm: Köy seyirlik oyunları, köylülerin kendi aralarında eğlence veya gelenek amaçlı oynadığı amatör oyunlardır.

Karagöz oyununun bölümleri sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Çözüm: Oyun; giriş (mukaddime), söyleşme (muhavere), asıl olay (fasıl) ve bitiş bölümlerinden oluşur.

Ortaoyunu'ndaki 'Arzbar' bölümünde ne gerçekleşir?

Çözüm: Arzbar, Muhavere bölümünün ilk kısmıdır ve karakterlerin karşılıklı konuşmasını içerir.

Ortaoyunu'nda oyunun oynandığı yuvarlak veya oval alana verilen isim aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Ortaoyunu, seyircilerle çevrili 'palanga' adı verilen bir alanda oynanır.

Geleneksel Türk tiyatrosunun modern tiyatro ile en büyük farkı aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Modern tiyatro önceden yazılmış bir metne bağlıyken, geleneksel tiyatro doğaçlamadır.

Ortaoyunu'nda Pişekâr'ın elinde tuttuğu ve vurduğunda ses çıkaran, oyunun akışını yönlendiren nesneye ne ad verilir?

Çözüm: Pişekâr'ın elindeki iki parçalı tahta levhaya 'şakşak' veya 'pastav' denir.

Aşağıdaki karakterlerden hangisi Karagöz oyununda 'mirasyedi, şık ve züppe' bir tipi canlandırır?

Çözüm: Çelebi, nazik dili ve şık kıyafetleriyle mirasyedi bir İstanbul beyefendisini temsil eder.

Karagöz oyununda kullanılan tasvirlerin (figürlerin) yapımında genellikle hangi malzeme kullanılır?

Çözüm: Karagöz tasvirleri şeffaflaştırılmış deve veya manda derisinden yapılır ve kök boyalarla renklendirilir.

Geleneksel tiyatroda 'kadın' rolüne giren erkek oyunculara ne ad verilir?

Çözüm: Geleneksel tiyatroda kadın kılığına giren erkek oyunculara 'Zenne' denir.

Hacivat karakteri ile ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır?

Çözüm: Halkın sağduyusunu ve saf ama zeki yönünü temsil eden Hacivat değil, Karagöz'dür.

Geleneksel Türk tiyatrosu karakterleri için hangisi söylenemez?

Çözüm: Geleneksel tiyatroda karakterler 'tip'tir; yani oyunun başından sonuna kadar aynı kalırlar, psikolojik bir gelişim veya değişim göstermezler.