10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Haber Metni ve Özellikleri

Soru 1

'Dün gece saat 22.00 sularında İstanbul-İzmir otoyolunda meydana gelen zincirleme kazada 3 kişi hafif yaralandı. Yoğun sis nedeniyle görüş mesafesinin düşmesinin kazaya sebebiyet verdiği bildirildi.' Bu metinde 5N1K sorularından hangisinin cevabı yoktur?
  • Kim? (Doğru Cevap)
  • Ne zaman?
  • Nasıl?
  • Nerede?
  • Ne?

Doğru Cevap: D) Kim?
Çözüm: Metinde kaza (Ne), İstanbul-İzmir otoyolu (Nerede), dün gece 22.00 (Ne zaman) ve sis nedeniyle (Nasıl/Neden) sorularının cevabı vardır. Ancak yaralanan 3 kişinin kimlik bilgileri veya nitelikleri (Kim) belirtilmemiştir.

Soru 2

Haber metinlerinde 'nesnellik' ilkesini korumak isteyen bir yazar aşağıdakilerden hangisinden kaçınmalıdır?
  • Olayın meydana geldiği yeri tam olarak belirtmekten.
  • 'Bence, bana göre' gibi ifadelerle kendi görüşünü belirtmekten. (Doğru Cevap)
  • Olayla ilgili sayısal veriler kullanmaktan.
  • Resmi kurumların açıklamalarını alıntılamaktan.
  • Görgü tanıklarının ifadelerine yer vermekten.

Doğru Cevap: C) 'Bence, bana göre' gibi ifadelerle kendi görüşünü belirtmekten.
Çözüm: Kişisel görüş bildiren ifadeler nesnelliği bozar ve haberi bir 'köşe yazısı' veya 'yorum' haline getirir.

Soru 3

Bir haberin 'yakınlık' (proximity) değeri taşıması ne anlama gelir?
  • Haberin çok kısa ve öz bir şekilde yazılması.
  • Haberin okuyucunun yaşadığı bölgeyi veya ilgi alanını ilgilendirmesi. (Doğru Cevap)
  • Haberin birden fazla kaynaktan doğrulanması.
  • Haberin ünlü kişilerle ilgili olması.
  • Haberin olaydan hemen sonra yayınlanması.

Doğru Cevap: B) Haberin okuyucunun yaşadığı bölgeyi veya ilgi alanını ilgilendirmesi.
Çözüm: Yakınlık ilkesi, bir olayın okuyucuya coğrafi veya duygusal olarak ne kadar yakın olduğuyla ilgilidir. Kendi mahallemizdeki bir kaza, dünyanın öbür ucundaki bir kazadan daha fazla haber değeri taşır.

Soru 4

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde 'Neden' sorusunun cevabı vardır?
  • Toplantı yarın sabah saat 09.00'da yapılacak.
  • Yeni kütüphane binası şehrin merkezine inşa ediliyor.
  • Genç sporcu, madalyasını kürsüde gözyaşları içinde aldı.
  • Bakanlık, konuyla ilgili yazılı bir açıklama yayımladı.
  • Şiddetli fırtına nedeniyle vapur seferleri iptal edildi. (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: C) Şiddetli fırtına nedeniyle vapur seferleri iptal edildi.
Çözüm: Vapur seferlerinin iptal edilmesinin sebebi 'şiddetli fırtına' olarak belirtilmiştir.

Soru 5

Aşağıdaki haberlerden hangisi 'olağanüstülük' (sıra dışılık) değeri taşıdığı için haberleştirilmiştir?
  • Bir futbol maçının berabere bitmesi.
  • Belediye başkanının esnaf ziyareti yapması.
  • Yarın okulların açılacak olması.
  • 100 yaşındaki bir kadının üniversite sınavını kazanması. (Doğru Cevap)
  • Bir kedinin ağaçta mahsur kalması.

Doğru Cevap: C) 100 yaşındaki bir kadının üniversite sınavını kazanması.
Çözüm: Haberde 'sıra dışılık' veya 'olağanüstülük', beklenmedik ve nadir görülen olayların daha fazla ilgi çekmesi prensibidir.

Soru 6

İnternet haberciliğinde, bir haberin en altında yer alan ve okuyucuyu benzer haberlere yönlendiren kelimelere ne ad verilir?
  • Başlık
  • Kaynakça
  • Spot
  • Manşet
  • Etiket (Tag) (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: B) Etiket (Tag)
Çözüm: Etiketler, dijital ortamda haberlerin gruplandırılmasını ve benzer içeriklerin bulunmasını sağlayan anahtar kelimelerdir.

Soru 7

Bir muhabir, şehirdeki hava kirliliği ile ilgili hazırladığı haberde 'Belediyenin yetersiz çalışmaları sonucunda halk nefes alamaz hale geldi.' ifadesini kullanmıştır. Bu haber metni ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
  • Güncellik değeri taşımamaktadır.
  • Nesnellik ilkesi ihlal edilmiştir. (Doğru Cevap)
  • 5N1K kuralına tam olarak uyulmuştur.
  • Toplumun geniş kesimlerini ilgilendirmemektedir.
  • Haber, ters piramit tekniği ile yazılmıştır.

Doğru Cevap: B) Nesnellik ilkesi ihlal edilmiştir.
Çözüm: Haber metinlerinde muhabir kendi kişisel yorumunu ve suçlayıcı ifadelerini katmamalıdır. 'Yetersiz çalışmalar' ve 'nefes alamaz hale geldi' gibi ifadeler öznel ve duygusal yorumlar içerdiği için nesnellik ilkesine aykırıdır.

Soru 8

Aşağıdakilerden hangisi bir haber metninin giriş (spot) bölümünün özelliklerinden biri değildir?
  • 5N1K sorularının çoğuna cevap verir.
  • Haberin en can alıcı noktasını özetler.
  • Genellikle birkaç cümleden oluşur.
  • Okuyucunun haberi okumaya devam etmesini sağlar.
  • Olayın tüm ayrıntılarını ve teknik verilerini içerir. (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: D) Olayın tüm ayrıntılarını ve teknik verilerini içerir.
Çözüm: Giriş (spot) bölümü özetleyicidir. Tüm ayrıntılar ve teknik veriler gövde (body) bölümünde yer alır.

Soru 9

Aşağıdakilerden hangisi 'resmi' bir haber kaynağı olabilir?
  • Bir arkadaşın anlattığı hikaye.
  • Bir kişinin rüyasında gördükleri.
  • Valilik basın açıklaması. (Doğru Cevap)
  • Sosyal medyadaki bir anonim hesap.
  • Mahalle kahvesindeki bir söylenti.

Doğru Cevap: C) Valilik basın açıklaması.
Çözüm: Valilik, Bakanlık, Emniyet gibi devlet kurumlarından gelen bilgiler 'resmi kaynak' olarak kabul edilir ve güvenilirliği yüksektir.

Soru 10

Aşağıdakilerden hangisi haberin 'güncellik' özelliğini en iyi açıklar?
  • Haberin üzerinden yıllar geçse de okunabilmesi.
  • Haberin çok uzun bir süreci anlatması.
  • Olayın meydana gelmesi ile yayınlanması arasındaki zamanın kısa olması. (Doğru Cevap)
  • Haberin sadece yaşlı insanları ilgilendirmesi.
  • Haberin geçmişteki benzer olaylarla karşılaştırılması.

Doğru Cevap: C) Olayın meydana gelmesi ile yayınlanması arasındaki zamanın kısa olması.
Çözüm: Güncellik (tazelik), haberin 'şimdi' veya 'çok yakın bir zamanda' gerçekleşmiş olmasıdır. Bayatlamış bilgi haber değeri kaybeder.

Soru 11

Bir internet haber sitesinde 'Müjde! Emekli maaşlarına dev zam geliyor!' başlığıyla verilen bir haberin içeriğinde sadece zam ihtimallerinden bahsedilmesi, haberciliğin hangi ilkesine aykırıdır?
  • İlginçlik
  • Güncellik
  • Anlaşılırlık
  • Doğruluk ve dürüstlük (Doğru Cevap)
  • Önemlilik

Doğru Cevap: B) Doğruluk ve dürüstlük
Çözüm: Başlıkta kesin bir yargı ('geliyor') kullanıp içerikte sadece bir 'ihtimalden' bahsetmek, okuyucuyu yanıltmaktır ve dürüst habercilik ilkesine aykırıdır.

Soru 12

Bir haberin başlığı 'Son Dakika: Altın Fiyatları Rekor Kırdı' şeklindeyse, bu haberin en önemli niteliği hangisidir?
  • Sadece uzmanları ilgilendirmesi
  • Yerel bir olay olması
  • Geçmişe yönelik olması
  • Güncellik ve önemlilik (Doğru Cevap)
  • Kurmaca olması

Doğru Cevap: B) Güncellik ve önemlilik
Çözüm: 'Son Dakika' ifadesi güncelliği, altın fiyatlarının rekor kırması ise geniş bir kitleyi etkilediği için önemliliği vurgular.

Soru 13

Haber yazma tekniklerinden 'Ters Piramit' tekniğinde bilgilerin önem sırası nasıldır?
  • Önce ayrıntılar verilir, en sonda can alıcı bilgi paylaşılır.
  • Okuyucunun yorum yapması için bilgiler karışık verilir.
  • Sadece sonuç bölümü vurgulanır, diğer kısımlar atlanır.
  • En önemli bilgilerden başlayarak daha az önemliye doğru gidilir. (Doğru Cevap)
  • Olayın başlangıcından sonucuna doğru kronolojik bir sıra izlenir.

Doğru Cevap: A) En önemli bilgilerden başlayarak daha az önemliye doğru gidilir.
Çözüm: Ters piramit tekniği, haberin en önemli unsurlarını (özetini) en başa koyan, ayrıntıları ise metnin sonuna doğru bırakan en yaygın haber yazma tekniğidir.

Soru 14

Haber yazılarında '5N1K' formülündeki 'K' harfi neyi temsil eder?
  • Kanıt
  • Kim (Doğru Cevap)
  • Konu
  • Kapsam
  • Kaynak

Doğru Cevap: B) Kim
Çözüm: 5N1K: Ne, Nerede, Ne Zaman, Nasıl, Neden ve Kim sorularının baş harflerinden oluşur.

Soru 15

Haber toplama ve yayma işini yapan kuruluşlara genel olarak ne ad verilir?
  • Ajans (Doğru Cevap)
  • Yayınevi
  • Matbaa
  • Arşiv
  • Kütüphane

Doğru Cevap: C) Ajans
Çözüm: Haber ajansları (AA, İHA, Reuters vb.), haberleri derleyip medya kuruluşlarına servis eden kurumlardır.

Soru 16

Aşağıdaki haber başlıklarından hangisi okuyucuda merak uyandırma amacı güderken 'etik ilkeleri' en çok zorlayan örnektir?
  • Milli Takım Yarın Sahaya Çıkıyor
  • Ünlü Sanatçı Hakkında Şok İddia: Herkes Onu Konuşuyor! (Doğru Cevap)
  • Okulların Tatil Olup Olmayacağı Belli Oldu
  • Yerel Seçimler İçin Geri Sayım Başladı
  • Bilim İnsanlarından Yeni Bir Keşif Daha

Doğru Cevap: C) Ünlü Sanatçı Hakkında Şok İddia: Herkes Onu Konuşuyor!
Çözüm: C seçeneğindeki başlık 'tık tuzağı' (clickbait) olarak adlandırılan, içeriği tam yansıtmayan ve sadece merak uyandırarak tıklanma sayısını artırmayı hedefleyen bir yaklaşımdır. Bu, habercilik etiği açısından tartışmalı bir durumdur.

Soru 17

Aşağıdakilerden hangisi haber metinlerinin yapı taşlarından biri olan 'gövde' kısmının işlevidir?
  • Gazetenin reklamlarını yerleştirmek.
  • Okuyucunun yorumlarını yayınlamak.
  • Olayın ayrıntılarını, nedenlerini ve gelişimini anlatmak. (Doğru Cevap)
  • Haberin sadece başlığını tekrar etmek.
  • Sadece haberi yazan kişinin adını belirtmek.

Doğru Cevap: B) Olayın ayrıntılarını, nedenlerini ve gelişimini anlatmak.
Çözüm: Gövde bölümü, girişten sonra gelen ve olayın tüm detaylarının, arka planının ve tanık ifadelerinin yer aldığı ana bölümdür.

Soru 18

Haber metinlerinde kullanılan dil ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?
  • Üçüncü kişili anlatım (o, onlar) tercih edilir.
  • Cümleler genellikle kısa ve özlüdür.
  • Söz sanatlarına ve imgelere geniş yer verilir. (Doğru Cevap)
  • Terim kullanılıyorsa halkın anlayacağı şekilde açıklanır.
  • Açık, yalın ve anlaşılır bir dil kullanılır.

Doğru Cevap: B) Söz sanatlarına ve imgelere geniş yer verilir.
Çözüm: Haber metinleri bilgi verme amaçlıdır. Edebi metinlerin aksine, söz sanatları ve imgeler haberin netliğini bozacağı için tercih edilmez.

Soru 19

Haber değerini belirleyen unsurlardan biri olan 'çatışma' (conflict) aşağıdakilerden hangisini kapsar?
  • Muhabir ile editör arasındaki tartışmayı.
  • Fikir ayrılıklarını, rekabeti veya fiziksel mücadeleleri. (Doğru Cevap)
  • Haber metnindeki yazım yanlışlarını.
  • Haberin çok hızlı bir şekilde yayılmasını.
  • Sadece iki ülkenin savaşa girmesini.

Doğru Cevap: B) Fikir ayrılıklarını, rekabeti veya fiziksel mücadeleleri.
Çözüm: Haberde çatışma; siyasi tartışmalar, spor müsabakaları, hukuk mücadeleleri gibi her türlü karşıtlık ve rekabet durumunu ifade eder.

Soru 20

Bir haber metninde 'Dün sabah saatlerinde Ankara'da yoğun kar yağışı etkili oldu.' cümlesinde hangi sorunun cevabı yoktur?
  • Nasıl?
  • Neden? (Doğru Cevap)
  • Ne?
  • Nerede?
  • Ne zaman?

Doğru Cevap: D) Neden?
Çözüm: Dün sabah (Ne zaman), Ankara (Nerede), yoğun kar yağışı (Ne/Nasıl) sorularına cevap varken, karın neden yağdığına dair bilimsel bir açıklama (Neden) yoktur.

Soru 21

Haber yazılarında kullanılan 'anlatıcı' türü aşağıdakilerden hangisidir?
  • Birinci tekil şahıs anlatıcı
  • Masalsı anlatıcı
  • Duygusal anlatıcı
  • Kahraman anlatıcı
  • Gözlemci/İlahi bakış açısıyla nesnel anlatıcı (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: B) Gözlemci/İlahi bakış açısıyla nesnel anlatıcı
Çözüm: Haberlerde muhabir olayın içinde bir kahraman değildir; dışarıdan gözlemleyen ve olayları nesnel bir şekilde (3. şahıs ağzıyla) aktaran kişidir.

Soru 22

Bir gazetenin birinci sayfasında, gazetenin adının üstünde kullanılan ve çok önemli haberleri duyuran büyük puntolu başlığa ne ad verilir?
  • Manşet
  • Spot
  • İktibas
  • Sürmanşet (Doğru Cevap)
  • Asparagas

Doğru Cevap: A) Sürmanşet
Çözüm: Gazetenin logosunun üst kısmında yer alan başlığa sürmanşet, logonun altında yer alan en büyük başlığa ise manşet denir.

Soru 23

Bir ekonomi haberinde 'Enflasyon rakamları beklentilerin üzerinde gerçekleşti.' denilmesi, haberin hangi özelliğini ön plana çıkarır?
  • Mizah
  • Öznellik
  • Magazinel olması
  • Yerellik
  • Toplumsal ilgi ve önem (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: C) Toplumsal ilgi ve önem
Çözüm: Enflasyon gibi tüm toplumu ekonomik olarak etkileyen konular, 'toplumsal ilgi ve önem' kriteri nedeniyle haber değeri taşır.

Soru 24

Bir haberin yayınlanmasından sonra, haberde adı geçen kişinin veya kurumun yanlış bilgileri düzeltmek amacıyla gönderdiği metne ne denir?
  • Röportaj
  • Haber Bülteni
  • Manşet
  • Tekzip (Düzeltme ve Cevap) (Doğru Cevap)
  • Köşe Yazısı

Doğru Cevap: B) Tekzip (Düzeltme ve Cevap)
Çözüm: Tekzip, yanlış veya kişilik haklarına saldırı içeren haberlere karşı yasal hak olarak kullanılan düzeltme metnidir.

Soru 25

Gerçek dışı, uydurma haberlere basın literatüründe ne ad verilir?
  • Muhabir
  • Asparagas (Doğru Cevap)
  • Tekzip
  • Deklare
  • Ajans

Doğru Cevap: C) Asparagas
Çözüm: Asparagas, hiçbir gerçekliği olmayan, tamamen uydurma veya masa başında hazırlanmış haberler için kullanılır.

1 / 25
25:00

'Dün gece saat 22.00 sularında İstanbul-İzmir otoyolunda meydana gelen zincirleme kazada 3 kişi hafif yaralandı. Yoğun sis nedeniyle görüş mesafesinin düşmesinin kazaya sebebiyet verdiği bildirildi.' Bu metinde 5N1K sorularından hangisinin cevabı yoktur?

Soru Hakkında Tartışmalar

Yorumlar yükleniyor...
Tartışmaya Katıl
0
5 (1)

Testi nasıl buldun? Puanla!

Benzer Testleri Keşfet

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Geleneksel Türk Tiyatrosu

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Modern Tiyatro

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Anı

10. Sınıf Türk Dili ve Edebiyatı Gezi Yazısı

Pinterest Image Scroll back to top