10. Sınıf Din Kültürü Din ve İslam

İslam'a göre bilginin güvenilir kaynakları 'Selim Akıl', 'Doğru Haber' ve 'Salim Duyular'dır. Buna göre, bir bilim insanının laboratuvarda yaptığı deneyler sonucu elde ettiği veriler İslam'ın hangi bilgi kaynağı kapsamında değerlendirilir?

Çözüm: Beş duyu organı (görme, işitme, dokunma vb.) aracılığıyla elde edilen somut veriler ve deney sonuçları 'Salim Duyular' (Havas-ı Selime) kategorisine girer.

İslam kelimesi sözlükte; barış, huzur, teslimiyet ve güven anlamlarına gelir. Buna göre bir Müslümanın çevresine vermesi gereken en temel mesaj aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: İslam kelimesinin kökeni olan 'silm', barış ve esenlik demektir. Müslüman, elinden ve dilinden insanların emin olduğu kişidir.

Modern dünyada insanın anlam arayışı, dinin önemini tekrar gündeme getirmiştir. İnsanın 'Ben kimim?', 'Nereden geldim?', 'Nereye gidiyorum?' gibi sorularına cevap veren dinin bu işlevi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Din, insanın varoluşsal sorularına cevap vererek hayatı anlamsızlıktan ve boşluktan kurtarır.

Dinin insan hayatındaki yeri düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi dinin bireysel faydalarından biri değildir?

Çözüm: Din zekat ve sadaka gibi ibadetlerle paylaşımı teşvik eder ancak 'zorla eşitleme' gibi totaliter bir yöntem dinin özüyle değil, siyasi sistemlerle ilgilidir.

Bir gencin 'Evrendeki her şeyin bir sebebi varsa, evrenin kendisinin de bir sebebi olmalı' diyerek akıl yürütmesi, İslam'ın bilgi kaynaklarından hangisinin aktif kullanıldığını gösterir?

Çözüm: Selim akıl; insanın doğru karar vermesini sağlayan, herhangi bir olumsuzluktan etkilenmemiş, fıtri muhakeme yeteneğidir.

Ahmet, ailesinden gördüğü şekilde namaz kılmakta ve oruç tutmaktadır. Ancak lise yıllarında dinin temel esaslarını araştırmaya, delillerini öğrenmeye ve kalben bu bilgileri içselleştirmeye başlamıştır. Ahmet'in bu değişimi aşağıdaki iman türlerinden hangisine geçişi ifade eder?

Çözüm: Araştırmadan, sadece çevreden görerek inanmaya taklidi iman; delillere dayalı, bilinçli ve sarsılmaz imana ise tahkiki iman denir.

İman, kelime olarak 'güvenmek, korkusuz olmak, içtenlikle bağlanmak' demektir. Buna göre gerçek bir mümin için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çözüm: İman, bireye psikolojik bir dayanıklılık ve ontolojik bir güven duygusu verir. Allah'a dayanan kişi, zorluklar karşısında daha dirençli olur.

İman ve amel ilişkisiyle ilgili olarak İslam alimleri genel olarak 'Amel imanın bir parçası değildir, ancak imanın olgunlaşması ve korunması için gereklidir' görüşünü savunmuşlardır. Bu görüşe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çözüm: Ehl-i Sünnet inancına göre amel imanın bir parçası değildir (yani ibadet etmeyen kafir olmaz) ama imanı güçlendiren ve koruyan bir kaledir.

İslam inanç esaslarının temel özellikleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Çözüm: İslam inanç esasları akılla çelişmez, aksine akıl yoluyla doğrulanabilir ve anlaşılabilirdir. İslam 'aklı kullanmayı' emreder.

İman, kalbin şüphe duymadan onaylamasıdır. Eğer bir kimse 'Allah vardır ama belki de melekler yoktur' şeklinde bir tereddüt içindeyse, bu durum İslam'a göre nasıl değerlendirilir?

Çözüm: İman 'yakini' (kesin) bir bilgidir. İçinde şüphe ve tereddüt barındıran bir onaylama, İslam akidesine göre geçerli bir iman sayılmaz.

İslam bilginleri, doğru bilgiye ulaşmada duyuların 'salim' olması gerektiğini vurgularlar. Aşağıdakilerden hangisi duyuların 'salim' olma özelliğini bozan bir durumdur?

Çözüm: Serap bir göz yanılmasıdır. Salim duyular, herhangi bir hastalık veya dış etkenle (ışık kırılması gibi) yanılmayan duyulardır.

İslam'da iman, bir bütün olarak kabul edilir. İnanılması gereken esasların bir kısmına inanıp bir kısmına inanmamak imanı geçersiz kılar. Bu durum imanın hangi özelliği ile ilgilidir?

Çözüm: İnanç esasları bir bütündür. Örneğin, meleklere inanıp peygamberlere inanmamak kişiyi mümin yapmaz. Buna imanın tecezzi (bölünme) kabul etmemesi denir.

İnsan, doğuştan bir yaratıcıya inanma eğilimiyle dünyaya gelir. Hiçbir dış müdahale olmasa bile insan zihni ve kalbi, evrendeki nizamı görerek yüce bir varlığın izlerini arar. İslam literatüründe bu kavram aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?

Çözüm: Fıtrat, insanın yaratılışında var olan, Allah'ı tanıma ve O'na inanma potansiyelini ifade eden içgüdüsel bir özelliktir.

'İnanmadığı halde inanmış gibi görünen' bir kimsenin durumu ile 'Allah'a ortak koşan' bir kimsenin durumu sırasıyla hangi kavramlarla ifade edilir?

Çözüm: İnanmadığı halde öyle görünen 'münafık', Allah'a ortak koşan ise 'müşrik'tir.

İslam'ın ilk ve en temel şartı olan 'Tevhid' inancı, toplumsal hayatta nasıl bir etki oluşturur?

Çözüm: Tevhid, sadece Allah'a kul olmayı gerektirdiği için insanların birbirine kul/köle olmasını engeller ve eşitlik sağlar.

İslam dini, sadece bireysel bir inanç sistemi değil, aynı zamanda toplumsal adaleti ve ahlakı da düzenleyen bir nizamdır. Aşağıdaki davranışlardan hangisi imanın toplumsal hayata yansımasına bir örnek olamaz?

Çözüm: İslam'da iman, 'emr-i bi'l-ma'ruf nehy-i anil-münker' (iyiliği emredip kötülükten sakındırma) ilkesi gereği toplumsal sorumluluk yükler. Haksızlığa susmak imanla bağdaşmaz.

İman, kalbin tasdik etmesi ve dilin ikrar etmesiyle oluşur. Ancak bir kimse kalben inanmadığı halde, toplumsal baskı veya çıkar nedeniyle 'inandım' diyorsa bu kişi İslam literatüründe nasıl adlandırılır?

Çözüm: Kalbiyle inanmadığı halde diliyle inandığını söyleyen, içi dışı bir olmayan kişilere münafık denir.

Aşağıdakilerden hangisi 'Sadık Haber' kapsamında değerlendirilemez?

Çözüm: Sadık haber; vahiy ve mütevatir haberi kapsar. Rüya, ilham ve keşf gibi öznel durumlar İslam'da genel ve bağlayıcı bir bilgi kaynağı değildir.

Peygamberlerin Allah'tan aldıkları bilgileri insanlara hiçbir değişiklik yapmadan ulaştırmalarına ne ad verilir?

Çözüm: Tebliğ, peygamberlerin vahyedilen mesajları insanlara aynen aktarması görevidir.

İslam'ın beş şartından biri olan 'Kelime-i Şehadet', imanın hangi aşamasını temsil eder?

Çözüm: Kelime-i Şehadet getirmek, kalpteki inancın dil ile dış dünyaya ilan edilmesidir ki buna 'ikrar' denir.

Kur'an-ı Kerim'de 'Eğer yerde ve gökte Allah'tan başka ilahlar olsaydı, yerin ve göğün düzeni kesinlikle bozulurdu.' (Enbiya suresi, 22. ayet) buyurulmaktadır. Bu ayet İslam inancındaki hangi temel ilkeyi vurgulamaktadır?

Çözüm: Tevhid, Allah'ın birliği, eşi ve benzeri olmadığı inancıdır. Ayetteki nizamın tek bir yaratıcıya bağlı olduğu vurgusu tevhidi ifade eder.

Din, akıl sahibi bireyleri kendi özgür iradeleriyle iyiye ve doğruya yönelten ilahi kurallar bütünüdür. Bu tanıma göre aşağıdakilerden hangisi dinin temel özelliklerinden biri olarak gösterilemez?

Çözüm: Dinin tanımında 'kendi hür iradeleriyle' ifadesi yer alır. İslam inancına göre dinde zorlama yoktur, bireyin kendi isteğiyle benimsemesi esastır.

İslam'da 'İhsan' kavramı Peygamberimiz tarafından 'Allah'ı görüyormuş gibi ibadet etmektir. Sen O'nu görmesen de O seni görmektedir' şeklinde açıklanmıştır. Bu bilinçteki bir Müslümandan aşağıdakilerden hangisi beklenmez?

Çözüm: İhsan makamı, korkudan ziyade Allah sevgisi ve her an huzurda olma bilincini ifade eder. Sadece ceza korkusuyla hareket etmek en alt seviyedir.

Aşağıdaki ayetlerden hangisi doğrudan 'Selim Akıl' kullanımını ve düşünmeyi teşvik etmektedir?

Çözüm: Kur'an'da pek çok ayet 'Efela ta'kilun' (Akıl etmez misiniz?) diyerek insanı düşünmeye ve aklını kullanmaya davet eder.

Hz. İbrahim'in putperest bir toplumda yaşamasına rağmen, yıldızları, ayı ve güneşi gözlemleyerek bunların birer yaratıcı olamayacağına karar verip tek bir Allah'a yönelmesi, İslam'da hangi kavramla ilişkilendirilir?

Çözüm: Haniflik, hiçbir şeye ortak koşmadan, saf bir şekilde tek olan Allah'a yönelmek ve O'na inanmaktır. Hz. İbrahim bu akımın öncüsüdür.