4. Sınıf Türkçe Müzik ve Resim Kültürü

Dördüncü sınıf öğrencisi Can, sınıf arkadaşlarıyla birlikte ilk kez bir resim sergisine gider. Öğretmeni geziye başlamadan önce onlara şu bilgiyi verir: 'Çocuklar, ressamlar duygularını ve düşüncelerini tuvallere yansıtırlar. Sergideki eserleri incelerken onlara çok yakınlaşmamalı, dokunmamalıyız. Eserlerin karşısında durup renklerin ve çizgilerin bize ne hissettirdiğini anlamaya çalışmalıyız.'

Öğretmenin verdiği bilgilere göre, sergide hangi davranışı yapan bir öğrenci kurallara uygun hareket etmiş olur?

Kerem, Türkçe dersi ödevi için fırtınalı bir gecede denizde dalgalarla boğuşan bir geminin macera dolu hikayesini yazmaktadır. Yazarken hikayenin ruhunu daha iyi hissetmek ve hayal gücünü harekete geçirmek için arkada bir müzik çalmasını ister.

Kerem'in yazacağı bu macera dolu ve heyecanlı sahneye en uygun müzik türü ve ritmi aşağıdakilerden hangisi olmalıdır?

Osman Hamdi Bey, Osmanlı döneminin en önemli ressamlarından biridir. En ünlü eseri 'Kaplumbağa Terbiyecisi' adlı tablodur. Bu tabloda kırmızı giysili, elinde ney olan bir adamın, yerdeki kaplumbağaları eğitmeye çalışması anlatılır. Osman Hamdi Bey bu eserinde aslında sabrı, sanatı ve eğitimin zorluğunu vurgulamak istemiştir. Sanatçı aynı zamanda ülkemizde ilk arkeoloji müzesini kuran kişidir.

Bu metinden hareketle Osman Hamdi Bey ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Renklerin insanlar üzerinde psikolojik etkileri vardır. Ressamlar da bu etkilerden yararlanırlar. Örneğin; kırmızı, turuncu ve sarı gibi 'sıcak renkler' insanlara enerji, neşe ve sıcaklık hissi verir. Mavi, yeşil ve mor gibi 'soğuk renkler' ise sakinlik, huzur ve bazen de yalnızlık duygusu uyandırır.

Bir ressam, karlı bir kış gününde pencereden dışarıyı izleyen yalnız ve huzurlu bir çocuğun resmini yapmak istiyor. Bu ressamın tablosunda hangi renkleri ağırlıklı olarak kullanması beklenir?

Ney, sazlıklarda yetişen 'kargı' adı verilen bir kamıştan yapılır. Ancak her kamıştan ney olmaz. Uygun kamış seçildikten sonra içi temizlenir, delikleri açılır ve kurumaya bırakılır. En önemlisi de neyin üflendiğinde o yanık, dinlendirici sesi verebilmesi için ustanın ellerinde sabırla şekillenmesi gerekir. Tıpkı bir insanın hayat tecrübeleriyle olgunlaşması gibi, ham bir kamış da sabırla işlenerek sanat eserine dönüşür.

Bu metinde ney enstrümanı üzerinden asıl vurgulanmak istenen düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Zeynep, keman çalmayı çok isteyen 10 yaşında bir öğrencidir. İlk keman dersinden sonra eve heyecanla gelir ancak yaydan sadece 'gıcırtı' şeklinde sesler çıkarabildiğini görünce çok üzülür. 'Ben bu işi yapamayacağım, çok zor!' diyerek kemanını kutusuna koyar. Onu izleyen anneannesi yanına gelerek şöyle der:
'Güzel kızım, hiçbir ressam ilk fırça darbesiyle şaheser yaratamaz. Hiçbir müzisyen de enstrümanı ilk eline aldığında harika bir konser veremez. Sanat, sabır ağacının meyvesidir.'

Anneannesinin Zeynep'e verdiği bu öğütle anlatmak istediği temel düşünce nedir?

Farklı dilleri konuşan, farklı ülkelerde yaşayan insanlar birbirlerinin konuşmalarını anlamayabilirler. Ancak bir Japon, bir Türk ve bir İtalyan aynı klasik müzik konserinde gözlerini kapatıp aynı huzuru hissedebilir. Ya da bir müzede sergilenen tablonun karşısında kelimelere ihtiyaç duymadan aynı hüzünle dolabilirler. Müzik ve resim, insanlığın ortak duygularını ifade eder.

Bu metne göre sanatın 'evrensel bir dil' olması ne anlama gelmektedir?

Bir resim müzesini gezen Ece, bir tabloda fırça darbelerinin çok kalın, düzensiz ve üst üste geldiğini fark eder. Ece, bu tablonun sanatçısının duygularını sakin bir şekilde değil, oldukça heyecanlı, hızlı ve belki de öfkeli bir ruh haliyle tuvale aktardığını düşünür. Ece'nin bu çıkarımı aşağıdakilerden hangisiyle ilgilidir?

Bir müzik öğretmeni, öğrencilerine ritim kavramını öğretmek için önce bir saat tiktaklarını, sonra yağmurun cama vuruşunu, ardından da bir kalbin atışını dinletir. Öğretmen bu örneklerle öğrencilerine neyi kavratmaya çalışmaktadır?

Geleneksel Türk sanatlarında 'ebru' sanatı, suyun üzerine boyaların serpilmesiyle yapılır. Ebru sanatında kağıdı suya bastırdığınızda, suyun üzerindeki desen aniden kağıda geçer. Bu sanatı yapan bir kişi, sonucu tam olarak tahmin edemez. Bu durum ebru sanatının hangi yönünü ön plana çıkarır?

Okul korosunda şarkı söylerken sadece kendi sesini duymaya çalışıp diğer arkadaşlarının sesini bastıran bir öğrenci, grubun genel ahengini bozmaktadır. Bu öğrenciye verilmesi gereken en uygun tavsiye nedir?

Bir karikatürist, günlük hayattaki komik durumları veya toplumsal sorunları çizerken bazı özellikleri abartır. Örneğin, çok konuşan birini çizerken ağzını büyük, çok düşünen birini çizerken kafasını büyük çizer. Bu durum resim sanatında hangi kavramla açıklanır?

Müzik dinlerken bazen kendimizi çok huzurlu, bazen de çok enerjik hissederiz. Bu durum müziğin hangi öğesiyle doğrudan ilgilidir?

Bir müzede 'modern sanat' eserlerini inceleyen bir grup öğrenci, tablolarda hiçbir nesneye benzetemedikleri şekiller ve karmaşık renkler görürler. Öğretmenleri onlara şöyle der: 'Sanat her zaman gördüğümüzü aynen çizmek değildir, bazen sadece duyguları renklerle ifade etmektir.' Bu sözden yola çıkarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir halk müziği konserinde, bağlama çalan sanatçı bir parçaya başlamadan önce kısa bir süre sadece bağlamanın tellerine dokunarak bir melodi çalar. Seyirciler bu sırada sessizce dinler. Bu bölüme 'açış' denir. Açışın amacı nedir?

Bir müzik festivalinde, orkestra şefi sahneye çıktığında elindeki ince çubuğu (baget) kullanarak müzisyenleri yönetir. Şefin ellerini ve çubuğu hareket ettirme hızı değiştikçe, müziğin hızı da buna göre yavaşlar veya hızlanır. Bu durum müziğin hangi temel öğesini kontrol etmekle ilgilidir?

Bir resim atölyesinde öğretmen, öğrencilerine 'perspektif' kavramını anlatmak için bir yol resmi çizmelerini ister. Öğrenciler yolu çizerken, yolun başlangıcını kağıdın alt kısmına geniş, ufuk çizgisine yaklaştıkça ise daha dar ve küçük çizerler. Bu teknik resimde neyi sağlamaktadır?

Müzik türleri, yaşanılan coğrafyanın özelliklerini taşıyabilir. Örneğin, Karadeniz bölgesinde tulum ve kemençenin ritmi oldukça hızlı ve hareketlidir; bu durum bölgenin hırçın denizi ve hareketli yaşam tarzıyla ilişkilendirilir. Buna göre bir müzik türünün karakterini aşağıdakilerden hangisi doğrudan etkiler?

Bir müze ziyaretinde rehber, 'Bu tabloda sanatçı, ışığı sadece bir noktadan gelen bir mum ışığı gibi kullanmış, geri kalan her yeri karanlıkta bırakarak ana konuyu vurgulamıştır.' demiştir. Sanatçının bu tekniği kullanmaktaki temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir?