5. Sınıf Fen Bilimleri Hal Değişimi ve Isı Sıcaklık

Yaz tatilinde dedesinin köyüne giden Elif, teyzesinin ıslak çamaşırları rüzgarlı bir günde ipe astığını ve çamaşırların çok hızlı kuruduğunu fark ediyor. Aynı gün mutfakta kaynayan tenceredeki suyun ise fokurdayarak buharlaştığını gözlemliyor.

Elif'in gözlemlediği bu iki olay (buharlaşma ve kaynama) ile ilgili yaptığı aşağıdaki yorumlardan hangisi yanlıştır?

Sonbahar mevsiminde sabah erken saatlerde okula gitmek için evden çıkan Umut, parktaki çimlerin ve arabaların camlarının üzerinde kar yağmadığı halde ince bir buz tabakası (kristaller) oluştuğunu görüyor. Fen bilimleri öğretmenine bu durumu sorduğunda öğretmen, havadaki su buharının aniden soğuk hava ile karşılaşarak doğrudan katı hale geçtiğini söylüyor.

Buna göre, Umut'un gözlemlediği bu hal değişimi olayı ve bu olayın tersi (katıdan doğrudan gaz hale geçiş) sırasıyla aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

Sıcaklıkları farklı olan K ve L metal blokları birbirine temas edecek şekilde yan yana konuluyor. Bir süre sonra blokların sıcaklıklarının eşitlendiği (ısıl dengeye ulaştığı) gözleniyor.

Başlangıçta K bloğunun sıcaklığı 60 °C, L bloğunun sıcaklığı ise 20 °C olduğuna göre, bu süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Mutfakta annesine yardım eden Can, sıkışmış metal kavanoz kapağını açmakta zorlanıyor. Babası kavanozu ters çevirip sadece kapak kısmını sıcak suya batırmasını söylüyor. Can bu yöntemi uyguladığında kapağın kolayca açıldığını fark ediyor.

Bu olayla ilgili olarak yapılan aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

Saf bir katı maddenin ısıtılmasına ait sıcaklık-zaman grafiğinde, sıcaklığın belirli zaman aralıklarında sabit kaldığı gözlenmektedir. 5. sınıf öğrencisi Zeynep bu grafiği inceleyerek şu çıkarımları yapıyor:

I. Sıcaklığın sabit kaldığı aralıklarda madde hal değiştirmektedir.
II. Madde hal değiştirirken dışarıdan ısı almaya devam eder.
III. Saf maddelerin hal değiştirirken sıcaklıklarının sabit kalması ayırt edici bir özelliktir.

Zeynep'in yaptığı çıkarımlardan hangileri doğrudur?

Bir çiftçi, hasat ettiği incirleri kurutmak için iki farklı yöntem deniyor. Birinci grup incirleri bütün olarak dar bir sepette gölgeye koyuyor. İkinci grup incirleri ise ortadan ikiye kesip geniş bir sergi alanına güneş altına yayıyor. İkinci gruptaki incirlerin çok daha kısa sürede kuruduğunu gözlemliyor.

Çiftçinin yaptığı bu uygulamaya göre, buharlaşma hızını artıran faktörler arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

5. sınıf öğrencisi Arda, özdeş iki kaba sırasıyla 100 mL ve 300 mL saf su koyarak bunları derin dondurucuya yerleştiriyor. Arda, suların donma sürecini gözlemlerken termometre yardımıyla sıcaklıklarını ölçüyor ve her iki suyun da 0 °C'ta donmaya başladığını, ancak 100 mL suyun çok daha kısa sürede tamamen buz haline geldiğini fark ediyor.

Arda'nın yaptığı bu deneyden çıkarılabilecek en doğru bilimsel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Sıcak bir yaz gününde soğuk dolaptan çıkarılan bir cam şişenin dış yüzeyinde, kısa bir süre sonra su damlacıklarının oluştuğu gözlenir. Şişenin sızdırmadığı bilindiğine göre bu olayla ilgili;

I. Şişenin dışındaki su damlacıkları, havadaki su buharının yoğuşmasıyla oluşmuştur.
II. Bu olay gerçekleşirken havadaki su buharı dışarıya ısı vermiştir.
III. Şişenin içindeki soğuk su, camdan dışarıya sızarak hal değiştirmiştir.

yorumlarından hangileri doğrudur?

Bir laboratuvarda üzerinde etiket bulunmayan üç farklı sıvı (K, L ve M) özdeş ısıtıcılarla ısıtılıyor. Sıvıların kaynamaya başladığı andaki sıcaklıkları ölçülerek aşağıdaki gibi kaydediliyor:

- K sıvısının kaynama sıcaklığı: 78 °C
- L sıvısının kaynama sıcaklığı: 100 °C
- M sıvısının kaynama sıcaklığı: 78 °C

Buna göre bu sıvılarla ilgili yapılan aşağıdaki yorumlardan hangisi kesinlikle doğrudur?

Okul tiyatrosunda sahnede gizemli bir hava yaratmak isteyen öğrenciler, sahne arkasından 'kuru buz' (katı karbondioksit) kullanıyorlar. Kuru buzun üzerine sıcak su döküldüğünde, katı haldeki kuru buzun sıvılaşmadan doğrudan yoğun bir beyaz duman (gaz) tabakasına dönüştüğü gözleniyor.

Sahnede gerçekleşen bu hal değişimi olayı ve ısı alışverişi yönü aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir?

Sıcaklıkları sırasıyla 70 °C, 70 °C ve 30 °C olan özdeş K, L ve M metal blokları şekildeki gibi birbirine temas edecek şekilde yan yana diziliyor.

[K (70 °C)] - [L (70 °C)] - [M (30 °C)]

Buna göre metaller arasında gerçekleşecek ısı akışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir anne, çocuklarına akşam çayı yapmak için mutfağa giriyor. Küçük çaydanlığa 2 bardak su, büyük çaydanlığa ise 8 bardak su koyuyor. Her iki çaydanlığı da özdeş ocaklarda, aynı ateş ayarında ısıtmaya başlıyor.

Sular kaynamaya başladığı ana kadar geçen süreçle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? (Suların başlangıç sıcaklıkları eşittir.)

Doğada hayatta kalma programı sunan bir uzman, çölde susuz kaldığında temiz su elde etmek için şu yöntemi uyguluyor: Toprağa bir çukur kazıyor, çukurun ortasına boş bir bardak yerleştiriyor. Çukurun üzerini şeffaf bir poşetle kapatıp poşetin tam bardağın üzerine gelen orta kısmına küçük bir taş koyuyor. Güneş altında bekleyen nemli topraktan çıkan su buharı poşete çarpıp bardağın içine damlıyor.

Bu hayatta kalma düzeneğinde sırasıyla hangi hal değişimleri gerçekleşerek temiz su elde edilmiştir?

Kış mevsiminin çok sert geçtiği bir köyde yaşayan Ahmet amca, patates ve elma depoladığı kilerin donmasını engellemek için kilerin ortasına ağzı açık büyük bir varil dolusu su koyuyor. Hava sıcaklığı sıfırın altına düştüğünde varildeki su donmaya başlıyor ancak patates ve elmalar donmaktan kurtuluyor.

Ahmet amcanın uyguladığı bu geleneksel yöntemin bilimsel açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?

Fen bilimleri öğretmeni, tahtaya 'Isı' ve 'Sıcaklık' kavramları ile ilgili bir karşılaştırma tablosu çizmiş ve öğrencilerinden bu kavramlara ait doğru bilgileri belirlemelerini istemiştir.

Öğrencilerin yaptığı bazı açıklamalar şu şekildedir:
I. Aylin: 'Isı ve sıcaklık farklı kavramlardır; ısı bir enerji çeşidiyken, sıcaklık bir enerji değildir.'
II. Kerem: 'Sıcaklık termometre ile ölçülürken, ısı kalorimetre kabı ile hesaplanır.'
III. Selim: 'Sıcaklıkları farklı iki madde temas ettiğinde, sıcaklığı düşük olandan yüksek olana doğru ısı akışı gerçekleşir.'

Buna göre öğrencilerden hangilerinin yaptığı açıklamalar doğrudur?

Yaz tatilinde deniz kenarında vakit geçiren Berk, denizden ilk çıktığında rüzgarın da etkisiyle vücudunda bir ürperme ve soğukluk hisseder. Aynı gün annesi, balkondaki mermer zeminin aşırı ısındığını fark edip mermere soğuk su döker. Bir süre sonra mermer yüzeyin sıcaklığının düştüğünü gözlemliler.

Bu iki olayda gerçekleşen durumların temel sebebi aşağıdakilerden hangisinde doğru açıklanmıştır?

Galyum, erime noktası yaklaşık 29,8 °C olan gümüş renginde bir metaldir. Oda sıcaklığında (20 °C) katı halde bulunan bir miktar galyum metali, vücut sıcaklığı yaklaşık 36,5 °C olan bir insanın avucuna alındığında kısa sürede eriyerek sıvı hale geçer.

Galyum metalinin avuç içinde erimesi süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Demiryolu mühendisleri, tren raylarını döşerken ardışık raylar arasında belirli miktarda boşluk bırakırlar. Eğer bu boşluklar bırakılmazsa, özellikle sıcak yaz günlerinde raylar bükülerek tren kazalarına yol açabilir. Kış aylarında ise bu boşlukların daha da genişlediği görülür.

Raylar arasında boşluk bırakılmasının nedeni ve mevsimlere göre yaşanan bu değişimler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?