5. Sınıf Fen Bilimleri Hal Değişimi

Ahmet, anneannesinin eski ahşap sandığını açtığında yoğun bir naftalin kokusu alır. Sandıktaki kıyafetlerin arasına konulan katı naftalinlerin sıvılaşmadan doğrudan gaz haline geçerek küçüldüğünü fark eder. Diğer yandan kış sabahı okula giderken bahçedeki çimlerin üzerinde kar yağmadığı halde buz kristallerinin (kırağı) oluştuğunu görür. Ahmet'in gözlemlediği bu iki olay sırasıyla hangi hal değişimlerine örnektir?

Ayşe, bir bardak ılık suyun içerisine birkaç parça buz küpü atıyor. Bir süre sonra buzların eridiğini ve suyun sıcaklığının düştüğünü fark ediyor. Bu olay sırasında gerçekleşen ısı alışverişiyle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Soğuk bir kış gününde babasının arabasına binen Ali, bir süre sonra arabanın camlarının içeriden buğulandığını görür. Parmağıyla cama dokunduğunda ise parmağının ıslandığını fark eder. Bu durumun bilimsel açıklaması aşağıdakilerden hangisidir?

Fen bilimleri öğretmeni, laboratuvarda saf su ve saf buz kullanarak bir deney yapıyor. Isıtıcı üzerine koyduğu buzun 0 °C'de erimeye başladığını öğrencilerine gösteriyor. Ardından, aynı miktardaki saf suyu dondurucuya koyduğunda suyun da 0 °C'de donmaya başladığını ölçüyor. Bu deneyden çıkarılabilecek en doğru sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Zeynep, yıkadığı özdeş iki tişörtten birini buruşturarak karanlık ve nemli banyoya asıyor. Diğer tişörtü ise iyice açarak güneş alan ve rüzgarlı balkona seriyor. Balkondaki tişörtün çok daha kısa sürede kuruduğunu gözlemliyor. Zeynep'in yaptığı bu deneyde buharlaşma hızını etkileyen faktörlerden hangisi test edilmemiştir?

Can, sıcak yaz gününde susayınca cam şişeyi tamamen suyla doldurup kapağını sıkıca kapatarak hızlıca soğuması için buzluğa koyuyor. Birkaç saat sonra buzluğu açtığında cam şişenin çatladığını ve suyun tamamen donduğunu görüyor. Bu durumun sebebi suyun hangi özel durumundan kaynaklanmaktadır?

Maddelerin hal değişimi sırasında ısı alması veya ısı vermesi olaylarını gruplandırmak isteyen bir öğrenci aşağıdaki listeyi hazırlıyor:
I. Erime
II. Yoğuşma
III. Buharlaşma
IV. Donma

Öğrencinin bu olayları 'Isı Alanlar' ve 'Isı Verenler' olarak doğru gruplandırması aşağıdakilerden hangisidir?

Antarktika'da araştırma yapan bir bilim insanı, hava sıcaklığının -45 °C'ye kadar düştüğü bir günde dışarıdaki sıcaklığı ölçmek istiyor. Elinde dondurucu soğuklara dayanıklı üç farklı sıvı içeren termometre bulunmaktadır. Bu sıvıların donma noktaları tabloda verilmiştir:

- K sıvısı: 0 °C
- L sıvısı: -39 °C
- M sıvısı: -114 °C

Buna göre bilim insanının dışarıdaki sıcaklığı sağlıklı bir şekilde ölçebilmesi için hangi termometreyi kullanması gerekir ve bunun bilimsel gerekçesi nedir?

Sıcak bir yaz günü pikniğe giden Mert, karpuzu kesip güneşin altına bırakır. Bir süre sonra karpuzun ilk kesildiği ana göre daha soğuk olduğunu fark eder. Mert'in gözlemlediği bu durumla ilgili aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

Selin, laboratuvarda saf alkolü beherglasa koyup ısıtmaya başlıyor. Alkolün sıcaklığının yükseldiğini ve 78 °C'ye ulaştığında fokurdamaya (kaynamaya) başladığını görüyor. Alkol tamamen gaz haline geçene kadar ısıtıcı açık olmasına rağmen sıcaklığın 78 °C'de sabit kaldığını ölçüyor.

Selin'in yaptığı bu deneyden yola çıkarak varacağı en kapsamlı bilimsel sonuç aşağıdakilerden hangisidir?

Tiyatro oyunlarında veya konserlerde sahneyi kaplayan gizemli bir sis bulutu oluşturmak için 'kuru buz' (katı karbondioksit) kullanılır. Kuru buz oda sıcaklığına bırakıldığında sıvılaşmadan doğrudan gaz haline geçer. Bu sırada etraftaki havayı hızla soğuttuğu için havadaki görünmez su buharı da aniden küçük su damlacıklarına dönüşerek beyaz bir duman (sis) görüntüsü oluşturur.

Buna göre, bu görsel şovun gerçekleşmesi sırasında sırasıyla hangi hal değişimleri yaşanmıştır?

Kış aylarında hava sıcaklığı sıfırın altına düştüğünde göllerin ve nehirlerin yüzeyi buz tutarken, denizlerin çok daha zor buz tuttuğu görülür. Ayrıca belediye ekipleri yollarda gizli buzlanmayı önlemek ve güvenli sürüş sağlamak için tuzlama çalışmaları yaparlar.

Bu günlük hayat durumlarının temel sebebi maddelerin hangi özelliği ile açıklanabilir?

Mutfakta yemek yapan Aslı Hanım, yanlışlıkla elini önce 100 °C'deki kaynar suya değdiriyor, daha sonra ise tencerenin kapağını açtığında çıkan 100 °C'deki su buharına maruz kalıyor. Aslı Hanım, su buharının elinde bıraktığı acının ve yanığın, kaynar suya göre çok daha şiddetli olduğunu fark ediyor.

Aynı sıcaklıkta olmalarına rağmen su buharının daha ciddi yanıklara yol açmasının bilimsel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Ada, ıssız bir adada mahsur kalan birinin deniz suyundan içme suyu elde etmek için kurduğu 'Güneş Damıtma Düzeneği'ni evde denemek ister. Geniş bir kabın içine tuzlu su koyar. Kabın tam ortasına boş bir bardak yerleştirir. Kabın üzerini şeffaf poşetle kapatıp poşetin ortasına, bardağın tam hizasına gelecek şekilde küçük bir taş koyar. Düzeneği güneş alan bir yere bırakır. Bir süre sonra bardağın içinde saf su biriktiğini gözlemler.

Buna göre düzenekte gerçekleşen olaylarla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğrudur?

Halı saha maçında ayak bileğini burkan Ömer'e ilk müdahale olarak sağlık görevlisi 'soğutucu sprey' sıkar. Ömer, spreyin sıkıldığı bölgenin aniden çok soğuduğunu ve acısının hafiflediğini hisseder. Bu spreyin içinde oda sıcaklığında gaz halinde olan ancak yüksek basınçla tüpün içinde sıvılaştırılmış özel maddeler bulunur.

Bu olayın gerçekleşmesi sırasında yaşanan hal değişimi ve ısı alışverişi aşağıdakilerden hangisinde doğru açıklanmıştır?

Kış mevsiminde dedesini ziyarete giden Elif, dedesinden şu sözü duyar: 'Kar yağarken hava yumuşar (ısınır), ancak kar erirken ayaz olur (hava çok soğur).'

Elif fen bilimleri dersinde öğrendiği hal değişimi ve ısı alışverişi konularını düşünerek dedesinin bu sözünün bilimsel açıklamasını bulmaya çalışıyor. Buna göre Elif'in ulaştığı aşağıdaki açıklamalardan hangisi doğrudur?

İlkbahar aylarında meyve ağaçları çiçek açtığında bazen geceleri sıcaklık aniden sıfırın altına düşer. Bu durum çiçeklerin donmasına ve kurumasına neden olur. Çiftçiler bu don olayını önlemek için meteorolojiden gelen uyarıları takip ederek geceleri ağaçların üzerine fıskiyelerle su püskürtürler. Püskürtülen su çiçeklerin üzerinde donarak ince bir buz tabakası oluşturur ve çiçeklerin zarar görmesini engeller.

Suyun donmasının çiçeği korumasının bilimsel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?