6. Sınıf Sosyal Bilgiler Bilimsel Araştırma ve Telif Hakları

Bir yazar, yazdığı kitabın kapağında 'Bandrol' uygulamasına yer vermiştir. Bandrol uygulaması aşağıdakilerden hangisini güvence altına almayı amaçlar?

Bilimsel bir araştırma yaparken internetteki bilgileri kullanan bir öğrencinin, aşağıdaki davranışlardan hangisini yapması en doğru olur?

Bir araştırmacı, bir konu hakkında makale yazarken başka bir yazarın görüşünden yararlanmıştır. Araştırmacı, bu görüşü kendi çalışmasında kullanırken aşağıdakilerden hangisini yaparsa etik dışı davranmış olur?

Telif hakları konusunda toplumda farkındalık oluşturmak isteyen bir grup öğrenci, bir slogan belirleyecektir. Aşağıdaki sloganlardan hangisi telif haklarını en iyi özetler?

Bilimsel bir araştırmada 'Kaynakça' bölümünün bulunması aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

Aşağıdakilerden hangisi 'Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu' kapsamında korunan bir eser değildir?

Bir öğrenci, bir ödev için 'Bilim Çocuk' dergisinden bir yazı alıntılamıştır. Öğrenci, ödevinin sonuna şu bilgileri eklemiştir: 'Yazar: Ayşe Yılmaz, Yazı Adı: Uzayın Derinlikleri, Dergi: Bilim Çocuk, Sayı: 150, Yıl: 2023'. Öğrencinin bu davranışı ile ilgili ne söylenebilir?

Elif, yaşadığı bölgedeki yerel bir gölün su seviyesinin hızla düşmesinin nedenlerini araştırmaktadır. Problemi tanımladıktan sonra şu varsayımı (hipotezi) kurmuştur: 'Göl suyunun azalmasının temel nedeni, bilinçsiz tarımsal sulama ve küresel ısınmadır.'

Elif'in bilimsel araştırma basamaklarına göre varsayımını test edebilmesi için bir sonraki aşamada aşağıdakilerden hangisini yapması gerekir?

Güneş enerjisiyle çalışan ve telefonları şarj edebilen yenilikçi bir sırt çantası tasarlayan Kerem, bu icadının başkaları tarafından kopyalanıp ticari amaçla üretilmesini engellemek istemektedir.

Kerem'in bu icadını koruma altına almak için başvurması gereken resmi kurum ve alması gereken belge türü aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Korsan kitap ve yazılımlar, devletin vergi kaybına uğramasına neden olur. Vergi kaybı ise devletin okullar, hastaneler, yollar inşa etmek ve toplumsal refahı artırmak için kullanacağı bütçenin azalması anlamına gelir. Ayrıca korsan üretim, yaratıcı insanların emeklerinin karşılığını alamamasına ve yeni eserler üretmekten vazgeçmelerine yol açar.

Bu metinde korsan yayıncılığın öncelikle hangi alandaki olumsuz etkisi üzerinde durulmuştur?

Mert, 'Yenilenebilir Enerji Kaynakları' hakkında bir dönem ödevi hazırlamaktadır. İnternette araştırma yaparken karşısına iki farklı site çıkmıştır:

- 1. Site: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı'na ait resmi web sitesi (.gov.tr uzantılı, güncel veriler ve uzman raporları içeriyor).
- 2. Site: 2013 yılında oluşturulmuş, yazarı belirsiz, doğruluğu kanıtlanmamış iddialar ve yoğun reklamlar içeren kişisel bir blog sitesi.

Bilimsel araştırma ilkelerine göre Mert'in 1. siteyi tercih etmesinin en önemli gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Zeynep, 'Gençlerin Günlük Ekran Süreleri' konulu bir araştırma için anket çalışması yapmıştır. Araştırmaya başlamadan önceki varsayımı (hipotezi) 'Gençler günde ortalama 5 saatten fazla ekran başında kalmaktadır' şeklindedir. Ancak anket sonuçlarını analiz ettiğinde gençlerin ortalama 3 saat ekran başında kaldığını görmüştür. Zeynep, hipotezinin doğru çıkması için raporundaki sayısal verileri değiştirmeyi düşünmektedir.

Zeynep'in öğretmeninin ona vermesi gereken en uygun bilimsel etik tavsiyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Müzisyen Can, aylar süren çalışmaları sonucunda yeni bir şarkı bestelemiş ve bunu dijital platformlarda yayınlamıştır. Birkaç hafta sonra büyük bir firmanın, Can'dan hiçbir izin almadan ve ona herhangi bir ücret ödemeden bu şarkıyı televizyon reklamında fon müziği olarak kullandığını fark etmiştir. Firma yetkilileri ise 'Şarkıyı internetten bulduk, herkes dinleyebildiği için ücretsiz kullanabileceğimizi düşündük' şeklinde kendilerini savunmuştur.

Bu olayda firmanın ihlal ettiği hak ve yapması gereken doğru davranış aşağıdakilerden hangisidir?

Selim, 'Geleneksel Çocuk Oyunları' konusunda yapacağı araştırma için kütüphanelerden kitaplar bulmuş, internetten makaleler indirmiş ve yaşlılarla röportajlar yapmıştır. Masasının üzeri düzinelerce not kağıdı, kitap sayfası fotokopisi ve ses kayıt dökümleriyle dolmuştur. Selim bu karmaşık bilgi yığınından doğrudan bir rapor yazamayacağını fark etmiştir.

Selim'in araştırmasını anlamlı hale getirmek ve rapor yazımına hazırlamak için yapması gereken bilimsel araştırma adımı aşağıdakilerden hangisidir?

Başkalarının büyük emekler vererek ürettiği fikirleri, sanat eserlerini veya araştırma sonuçlarını, kaynak göstermeden sanki kendi fikriymiş gibi sunmaya 'intihal' (bilgi hırsızlığı) denir. İntihal, hem yasal bir suç hem de büyük bir ahlaki ve bilimsel etik kusurudur.

Buna göre, okul projesinde intihal yapmaktan kaçınmak isteyen duyarlı bir öğrencinin aşağıdakilerden hangisini yapması beklenir?

Bir araştırmacı, topladığı verileri analiz ederken kendi beklentilerine uymayan sonuçlarla karşılaşmıştır. Bilimsel dürüstlük ilkesine göre araştırmacının izlemesi gereken yol aşağıdakilerden hangisidir?

Bir yazılım geliştiricisi, yazdığı özgün kodların başka şirketler tarafından kopyalanıp satılmasını engellemek için bir yasal başvuru yapmıştır. Bu kişi, fikrinin ekonomik değerini korumak için hangi kurumdan destek almıştır?

Bir öğrenci, ödevini hazırlarken bir ansiklopediden paragraf almıştır. Ancak, bu bilgiyi kendi cümlesiyle ifade etmek yerine doğrudan kopyalayıp yapıştırmış ve tırnak işareti kullanmadan metnin içine yerleştirmiştir. Öğrencinin bu davranışı aşağıdakilerden hangisine neden olur?

Bilimsel bir araştırmada 'verilerin sınıflandırılması' adımı neden kritiktir?