6. Sınıf Sosyal Bilgiler İlk Türk Devletleri ve İslamiyet’in Doğuşu

Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan şöyle der: 'Halkım için gece uyumadım, gündüz oturmadım. Ondan sonra Tanrı irade ettiği için, devletim ve kısmetim olduğu için ölecek halkı diriltip besledim. Çıplak halkı giydirdim, fakir halkı zengin ettim.' Bu metne göre, ilk Türk devletlerindeki yönetim anlayışı ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

8. yüzyılda Uygurlar, Maniheizm dinini kabul ederek yerleşik hayata geçmişlerdir. Bu din, hayvansal gıdaların tüketilmesini ve savaşmayı yasaklamaktaydı. Bu durum Uygurların yaşamında köklü değişikliklere yol açmıştır. Aşağıdakilerden hangisi Uygurların yeni dinleriyle birlikte hayatlarında meydana gelen değişimlerden biri olamaz?

İlk Türk devletlerinde devlet işlerinin görüşüldüğü Kurultay (Toy) meclisine kağan, hatun (kağanın eşi), boy beyleri ve askeri yöneticiler katılırdı. Kağan son sözü söyleme hakkına sahip olsa da kurultayda alınan kararlar ortak akılla belirlenirdi. Bu bilgilere göre Kurultay ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisi yapılamaz?

İslamiyet öncesi Arap Yarımadası'nda siyasi birlik yoktu, kabileler halinde yaşanırdı. Kabileler arasındaki kan davaları nedeniyle sürekli savaşlar çıkardı. Kadınlara ve kız çocuklarına değer verilmez, köle ticareti yaygın olarak yapılırdı. Güçlü olanlar zayıfları ezer, adalet kavramı gözetilmezdi. Bu döneme bu yüzden 'Cahiliye Dönemi' denmiştir. Bu bilgilere göre Cahiliye Dönemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Müslümanların Mekke'den Medine'ye göç etmesinden (Hicret) sonra Hz. Muhammed, Medine'deki Müslümanlar, Yahudiler ve henüz İslam'ı kabul etmemiş Arap kabileleri arasında 'Medine Sözleşmesi'ni imzalamıştır. Bu sözleşmede; 'Her topluluk kendi dininde serbest olacaktır.', 'Dışarıdan bir saldırı olursa Medine hep birlikte savunulacaktır.' gibi maddeler yer almıştır. Bu bilgilere göre Medine Sözleşmesi'nin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

751 yılında Çinliler ile Abbasiler arasında yapılan Talas Savaşı'nda Türkler, Abbasilerin yanında yer alarak Çinlilerin yenilmesini sağlamışlardır. Bu savaş sonrasında Türkler ile Müslüman Araplar arasındaki ilişkiler gelişmiş ve Türkler kitleler halinde İslamiyet'i kabul etmeye başlamıştır. Ayrıca kağıt üretimi Çin dışında da yaygınlaşmıştır. Bu bilgilere göre Talas Savaşı'nın sonuçları hakkında hangi değerlendirme yapılamaz?

İlk Türk devletlerinde yönetme yetkisinin hükümdara Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. Bu yetkiye 'Kut' adı verilirdi. Kut inancına göre bu yetki kan yoluyla hanedanın tüm erkek üyelerine geçerdi. Bu durumun Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisine doğrudan yol açtığı söylenebilir?

Zeynep, 6. sınıf Sosyal Bilgiler projesi için Orhun Yazıtları'nı araştırmaktadır. Araştırmasında bu yazıtların Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı belgeleri olduğunu, 'Türk' adının ilk kez bir devlet adı olarak bu metinlerde geçtiğini ve kağanların halka hesap vermesini içeren ifadeler barındırdığını öğrenir. Zeynep'in bu araştırmasına göre, Orhun Yazıtları'nın Türk tarihi açısından en önemli özelliği aşağıdakilerden hangisidir?

Kök Türk Devleti, İpek Yolu'nun kontrolünü ele geçirmek amacıyla önce Sasaniler ile ittifak kurarak Akhun Devleti'ni ortadan kaldırmıştır. Daha sonra ise güçlenen Sasanilere karşı Bizans İmparatorluğu ile iş birliği yaparak Sasanileri zayıflatmıştır. Kök Türklerin bu dış politika adımları aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir göstergesidir?

Hz. Muhammed’in vefatından sonra devlet başkanlığına sırasıyla Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali gelmiştir. Bu döneme 'Dört Halife Dönemi' denir. Halifeler, dönemin ileri gelenlerinin ve halkın katıldığı istişareler ve seçimler sonucunda belirlendiği için bu dönem tarihçiler tarafından 'Cumhuriyet Dönemi' olarak da adlandırılmıştır. Dört Halife Dönemi'ne 'Cumhuriyet Dönemi' denmesinin temel gerekçesi aşağıdakilerden hangisidir?

Karahanlılar, İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devletlerinden biri olmasına rağmen resmi dillerini Türkçe (Hakaniye lehçesi) olarak korumuş, hükümdarlarına 'han, hakan' gibi geleneksel unvanlar vermeye devam etmiş ve Uygur alfabesini kullanmışlardır. Karahanlıların bu tutumu, aşağıdakilerden hangisinin doğrudan bir kanıtıdır?

Gazneli Mahmut, Hindistan'a 17 büyük sefer düzenleyerek İslamiyet'in bu geniş coğrafyada yayılmasını sağlamış ve Hindistan'daki katı kast sisteminin zayıflamasında etkili olmuştur. Aynı zamanda sarayında ünlü bilim insanı El-Biruni'yi ağırlamış ve onun için 'Sarayımın en değerli hazinesidir' demiştir. Bu bilgilere göre Gazneli Mahmut ve Gazneliler Devleti ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılamaz?

Hz. Ömer Dönemi'nde devlet işlerinin (vergiler, askeri kayıtlar, resmi yazışmalar) düzenli bir şekilde yürütülmesi amacıyla yeni bir takvim hazırlanmış ve bu takvimin başlangıç yılı (miladı) olarak 622 yılında gerçekleşen Hicret (Mekke'den Medine'ye göç) kabul edilmiştir. Müslümanların Hicret olayını takvim başlangıcı olarak seçmelerinin en önemli nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Bir sanat tarihçisi yaptığı araştırmada şu bulgulara ulaşmıştır: 'Hunlar ve Kök Türkler döneminde sanat eserleri genellikle taşınabilir nitelikteki kemer tokaları, silah kabzaları, çadır süslemeleri ve küçük heykellerden oluşurken; Uygurlar döneminde tapınaklar, saray kalıntıları, ev mimarisi ve duvar resimleri (fresko) ön plana çıkmıştır.' Sanat eserlerindeki bu köklü değişim, Türk devletlerinin yaşamındaki hangi temel değişikliğin doğrudan bir sonucudur?

Hz. Muhammed vefatından önce gerçekleştirdiği Veda Haccı'nda binlerce Müslümana hitaben okuduğu Veda Hutbesi'nde şöyle demiştir: 'Ey insanlar! Canlarınız, mallarınız, namuslarınız mukaddestir, her türlü tecavüzden korunmuştur. Arap'ın Arap olmayana, Arap olmayanın da Arap'a hiçbir üstünlüğü yoktur. Üstünlük ancak takvadadır (Allah'a bağlılıktadır). Kadınların haklarını gözetmenizi ve bu hususta Allah'tan korkmanızı tavsiye ederim.' Veda Hutbesi'ndeki bu ifadeler, günümüzdeki hangi evrensel belge veya kavramla doğrudan örtüşmektedir?

Hukuk tarihçisi Elif Hanım, ilk Türk devletlerinin yönetim yapısını incelerken şu nota ulaşmıştır: 'İlk Türk devletlerinde kağan, sonsuz yetkilere sahip bir hükümdar gibi görünse de onun da uymak zorunda olduğu yazısız hukuk kuralları vardı. 'Töre' adı verilen bu kurallara uymayan bir kağan, halkın gözünde meşruiyetini (yasal kabul edilebilirliğini) kaybeder ve tahttan indirilebilirdi.' Elif Hanım'ın bu notuna göre, ilk Türk devletlerindeki yönetim anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

İlk Türk devletlerinde eli silah tutan herkes her an savaşa hazır birer askerdi. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar da dahil olmak üzere tüm halk, günlük yaşamda yaptıkları binicilik, okçuluk ve avcılık gibi faaliyetlerle aslında askeri bir eğitimden geçmiş olurlardı. Tarihçiler Türklerin bu yaşam tarzını 'Ordu-Millet' anlayışı olarak adlandırmışlardır. Buna göre, aşağıdakilerden hangisi 'Ordu-Millet' anlayışının toplumsal hayata yansımasının en temel göstergesidir?

Hendek Savaşı öncesinde Mekkeli müşriklerin büyük bir orduyla Medine üzerine yürüyeceği haberi alınınca, Hz. Muhammed arkadaşlarıyla toplanarak nasıl bir savunma yapılacağını tartıştı. Bu sırada İranlı bir Müslüman olan Selman-ı Farisi, Arapların daha önce bilmediği bir yöntem olan 'şehrin etrafına derin hendekler kazılması' fikrini ortaya attı. Hz. Muhammed bu fikri çok beğendi ve savunma planı olarak uyguladı. Bu olay, Hz. Muhammed'in devlet yönetiminde aşağıdakilerden hangisine önem verdiğini kanıtlar?

Büyük Selçuklu Devleti Veziri Nizamülmülk tarafından kurulan 'Nizamiye Medreseleri'nde öğrencilerin yeme, içme, barınma ve kitap gibi tüm ihtiyaçları devlet tarafından karşılanmış, ayrıca öğrencilere harçlık bağlanmıştır. Bu medreselerde dini ilimlerin yanında tıp, matematik ve astronomi gibi pozitif bilimler de okutulmuş; aynı zamanda devlete bağlı memurlar yetiştirilmesi ve zararlı fikir akımlarına karşı bilimsel mücadele edilmesi amaçlanmıştır. Bu bilgilere göre, Nizamiye Medreseleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?