6. Sınıf Sosyal Bilgiler Orta Asya İlk Türk Devletleri

İlk Türk devletlerinde hükümdara devleti yönetme yetkisinin Gök Tengri (Tanrı) tarafından verildiğine inanılırdı. 'Kut' adı verilen bu yetki kan yoluyla babadan oğula geçerdi. Bu durum hanedanın tüm erkek üyelerinin tahta geçme hakkına sahip olmasına yol açardı. Kut inancının bu özelliği, ilk Türk devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin yaşanmasına doğrudan neden olmuştur?

Asya Hun Devleti'nde devlet işlerinin görüşüldüğü Kurultay'a (Toy) hükümdarın yanı sıra eşi 'Hatun' ve boy beyleri de katılırdı. Kurultay'da son söz hükümdara ait olsa da boy beylerinin fikirleri dinlenir ve ortak kararlar alınmaya çalışılırdı. Ayrıca yabancı elçilerin kabulünde Hatun, hükümdarın yanında yer alırdı. Bu bilgilere göre, ilk Türk devletlerinin yönetim anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Kök Türk Devleti Dönemi'nde, İpek Yolu'nun kontrolünü ele geçirmek amacıyla önce Sasaniler ile ittifak kurularak Akhunlar Devleti ortadan kaldırılmıştır. Daha sonra ise Sasanilerin güçlenmesi üzerine Bizans İmparatorluğu ile ittifak yapılarak Sasaniler baskı altına alınmıştır. Kök Türk Devleti'nin bu dış politika hamleleri aşağıdakilerden hangisinin bir göstergesidir?

Orhun Yazıtları'nda Bilge Kağan şöyle demektedir: 'Tengri buyurduğu için, kendim kutlu olduğum için kağan oturdum. Aç, yoksul milleti topladım. Fakir milleti zengin kıldım. Az milleti çok kıldım.' Yazıtlarda geçen bu ifadeler, ilk Türk devletlerindeki hangi yönetim anlayışının varlığını kanıtlar?

İlk Türk devletlerinde yazılı hukuk kuralları yoktu. Bunun yerine 'töre' adı verilen, kaynağını geleneklerden, örflerden ve kurultay kararlarından alan sözlü hukuk kuralları geçerliydi. Töreye hükümdar dahil herkes uymak zorundaydı. Göçebe yaşam tarzı sebebiyle hapis cezaları en fazla 10-12 gün ile sınırlandırılmıştı. Buna göre töre hukuku ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Asya Hun Hükümdarı Mete Han, tarihte ilk kez orduyu 10, 100, 1000 ve 10000 kişilik gruplara ayırarak 'Onlu Sistem'i kurmuştur. Bu sistem sayesinde çok büyük ordular kolayca sevk ve idare edilebilmiş, savaşlarda hızlı hareket kabiliyeti kazanılmıştır. Bugün bile pek çok modern dünya ordusu bu sistemi kullanmaktadır. Buna göre Mete Han'ın askeri alanda yaptığı bu yenilikle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kurgan adı verilen mezarlarda yapılan arkeolojik kazılarda, ilk Türklere ait altın ve gümüşten yapılmış kemer tokaları, kılıç kınları ve kaplar bulunmuştur. Bu eşyaların üzerinde genellikle mücadele halindeki yırtıcı hayvanlar, geyikler, atlar ve kuş motifleri yer almaktadır. Sanat tarihindeki bu tarza 'Hayvan Üslubu' denir. İlk Türk devletlerindeki bu sanat anlayışı hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Orta Asya'da Türkler, yaz aylarında serin ve otlak alanlara, kış aylarında ise daha ılıman vadilere göç ederek yaşamlarını sürdürmüşlerdir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili olduğu söylenemez?

İlk Türk devletlerinde 'ikili teşkilat' sistemi uygulanarak devlet doğu ve batı olarak ikiye ayrılmıştır. Doğuda kağan bulunurken, batıda kağanın kardeşi 'yabgu' unvanıyla görev yapmıştır. Bu uygulamanın temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Türklerde 'balbal' adı verilen mezar taşları, kişinin hayattayken öldürdüğü düşman sayısını temsil ederdi. Bir Türk savaşçısının mezarı başında ne kadar çok balbal varsa, o kadar kahraman kabul edilirdi. Bu geleneğin temel amacı nedir?

Uygurlarda Maniheizm dininin kabul edilmesiyle birlikte, hayvansal gıda tüketimi yasaklanmış ve yerleşik hayata geçiş hızlanmıştır. Bu durumun aşağıdakilerden hangisine doğrudan neden olduğu söylenebilir?

İlk Türk devletlerinde 'töre' denilen yazısız hukuk kuralları, toplumun düzenini sağlardı. Törenin değişmez hükümleri arasında 'adalet', 'iyilik' ve 'doğruluk' gibi kavramlar yer alırdı. Buna göre töre ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Türklerde 'öküş' (boy) birliği temel toplumsal yapıydı. Boylar birleşerek 'bodun' (millet), bodunların birleşmesiyle de 'il' (devlet) oluşurdu. Bu hiyerarşik yapıya bakılarak Türk toplum yapısı hakkında ne söylenebilir?

İlk Türk devletlerinde hükümdarların çocuklarına 'tigin' denirdi. Tiginler, devlet yönetimini öğrenmeleri için küçük yaşlarda 'ataman' adı verilen tecrübeli eğitmenlerle birlikte uzak bölgelere yönetici olarak gönderilirlerdi. Bu uygulamanın amacı nedir?

Türklerin kullandığı 12 Hayvanlı Türk Takvimi'nde her yıl bir hayvan ismiyle anılırdı. Bu durum, Türklerin günlük hayatında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğunu kanıtlar?

İlk Türk devletlerinde hükümdarların cenaze törenlerinde 'yuğ' adı verilen yas törenleri düzenlenirdi. Bu törenlerde ölen kişinin hayattayken kullandığı eşyalar, sevdiği atı ve bazen de silahları onunla birlikte kurganlara gömülürdü. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin en güçlü kanıtıdır?

Uygurlarda 'türeyiş' efsanesinde, hükümdarın kızlarının kurtla evlendiği anlatılır. Bu durum, Türklerin mitolojik anlatılarında doğa ile kurdukları ilişkiyi ve kültürel değerlerini yansıtır. Aynı zamanda Uygurların yerleşik hayata geçmesiyle tarım arazileri için kanal sistemleri kurmaları, mimari eserler bırakmaları ve matbaayı kullanmaları toplumsal yaşamda nasıl bir değişime yol açmıştır?

İlk Türk devletlerinde 'toy' veya 'kurultay' sadece siyasi bir meclis değil, aynı zamanda halkın sorunlarının dile getirildiği ve toplumsal ihtiyaçların tartışıldığı bir yerdi. Kağan, halkın aç kalmaması ve refah içinde yaşaması için gerekli tedbirleri almakla yükümlüydü. Bu durum, Türk devlet anlayışında aşağıdakilerden hangisinin temel ilke olduğunu gösterir?

İlk Türk devletlerinde 'kam' veya 'baksı' adı verilen din adamları, sadece dini ritüelleri yönetmekle kalmaz; aynı zamanda bitkisel ilaçlar hazırlayarak halkın hastalıklarına şifa bulmaya çalışırlardı. Bu durum, Türk toplumunda aşağıdakilerden hangisinin bir arada yürüdüğünü gösterir?