6. Sınıf Türkçe İsim ve Fiil Kökleri

Bir sözcüğün kökünü bulurken, kök ile sözcüğün eki almış hâli arasında mutlaka bir anlam ilişkisi olmalıdır. Örneğin 'balıkçılık' sözcüğünün kökü 'bal' olamaz; çünkü balla balık arasında bir anlam ilişkisi yoktur. Bu sözcüğün kökü 'balık'tır. Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde koyu yazılan sözcüğün kökü yanlış belirlenmiştir?

Sesteş (eş sesli) kökler, yazılışları aynı olmasına rağmen aralarında hiçbir anlam ilişkisi bulunmayan ve hem isim hem de fiil olabilen köklerdir. Örneğin 'yaz' sözcüğü hem mevsim (isim) hem de yazmak eylemi (fiil) olarak kullanılır ve aralarında anlam bağı yoktur. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde geçen koyu yazılı sözcüğün kökü 'sesteş kök' özelliği göstermez?

Bir akıllı telefon uygulamasında kelimeler köklerinin türüne göre ayrıştırılmaktadır. Kelimenin kökü 'isim' ise mavi klasöre, 'fiil' ise kırmızı klasöre gönderilmektedir. Buna göre aşağıdaki kelime çiftlerinden hangisinin tamamı kırmızı klasöre (fiil kökü) gönderilmelidir?

Ortak (kökteş) kökler, hem isim hem de fiil olarak kullanılabilen ve aralarında anlam ilişkisi bulunan köklerdir. Örneğin 'boya' hem bir nesne adı (isim) hem de 'boyamak' eylemidir (fiil) ve ikisi de boyama işiyle ilgilidir. Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde ortak köklü bir sözcük kullanılmamıştır?

Zeynep, günlüğüne şu satırları yazmıştır:
'Bugün okulda arkadaşlarımla bahçede oynadık. Sınıf öğretmenimiz bize çok güzel bir masal okudu.'

Zeynep'in günlüğünde geçen aşağıdaki koyu yazılı sözcüklerden hangisinin kökü 'fiil'dir?

Bir kelimenin köküne '-mek / -mak' mastar eki getirildiğinde anlamlı bir kelime elde ediliyorsa o kök 'fiil kökü'dür; anlamlı bir kelime elde edilemiyorsa 'isim kökü'dür. Bu kurala 'mastar eki testi' denir. Buna göre aşağıdaki sözcüklerden hangisinin köküne mastar eki getirildiğinde 'isim kökü' olduğu anlaşılır?

Türkçe dersinde 'Kök Bulma' oyunu oynayan Mert, üzerinde kelimeler yazan kartları isim kökü ve fiil kökü olarak iki torbaya atacaktır.

Mert'in elindeki kartlarda şu kelimeler yazmaktadır:
I. Balıkçı
II. Askılık
III. Gözlükçü
IV. Çizgili

Mert hangi kartları 'İsim Kökü' torbasına atmalıdır?

"Sözcük Merdiveni" oyunu oynayan Can ve Efe'nin kuralları şöyledir: Kelimenin kökü "isim" ise 1 basamak yukarı, "fiil" ise 2 basamak yukarı çıkılmaktadır.

Can'ın kelimeleri: "evsiz", "gözcü"
Efe'nin kelimeleri: "koşucu", "yazıcı"

Buna göre oyunun sonunda Can ve Efe'nin ulaştığı basamak sayıları sırasıyla hangisidir?

Aylin, okuduğu bir kitaptaki şu cümlede geçen altı çizili kelimelerin kök türlerini bulmak istiyor:

"Sonbaharda **sararan** yapraklar toprağa **düşerken** doğanın **sessizliği** bizi büyülüyordu."

Aylin'in incelediği bu kelimelerin kök türleri sırasıyla hangi seçenekte doğru olarak verilmiştir?

"Kök-Ek Yapbozu" tasarlayan bir öğretmen, yapboz parçalarının üzerine kelimeler yazmıştır. Kurala göre, yapbozun tamamlanabilmesi için tüm parçalardaki kelimelerin kök türünün aynı (hepsinin isim veya hepsinin fiil) olması gerekmektedir.

Yapboz parçalarındaki kelimeler şunlardır:
I. yorucu
II. sürecek
III. bölge
IV. suluk

Buna göre yapbozun doğru tamamlanabilmesi için hangi numaralı parçanın gruptan çıkarılması gerekir?

Bir mobil kelime oyununda oyuncudan "kökü fiil olan ama aldığı yapım ekiyle isme dönüşmüş" bir kelimeyi seçmesi istenmektedir.

Buna göre oyuncu aşağıdaki kelimelerden hangisini seçerse puan kazanır?

Bir ses tasarımcısı, doğadaki sesleri taklit eden "yansıma sözcüklerin" köklerini incelemektedir. Tasarımcı panoya şu kelimeleri yazar:

"fısıltı", "çıtırtı", "patlama"

Türkçe öğretmeninin yansıma köklerin dil bilgisi kuralına göre ses tasarımcısına verdiği doğru bilgi aşağıdakilerden hangisidir?

Bir Türkçe öğretmeni, akıllı tahtada şu şiiri paylaşmıştır:

"Rüzgâr **esti** soğuk soğuk,
Yapraklar **sarardı** birden.
Kuşlar **uçtu** gökyüzüne,
Bir **sessizlik** kapladı her yeri."

Şiirde koyu yazılmış sözcüklerin kök türleri sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir okul kütüphanesinde yeni bir düzenleme yapılmaktadır. Kitap isimlerinin ilk kelimesinin köküne bakılarak kitaplar raflara dizilecektir:
- İlk kelimenin kökü "isim" ise Raf A'ya,
- İlk kelimenin kökü "fiil" ise Raf B'ye konulacaktır.

Kitaplar:
I. "Sucu Çocuk"
II. "Koşucu Kız"
III. "Bilgili Genç"
IV. "Tuzlu Deniz"

Bu bilgilere göre hangi kitaplar aynı rafta yan yana yer alır?

"Kök-Ek Laboratuvarı" adlı bir bilgisayar oyununda, kelimelere gelen yapım eklerinin kelimenin kök türünü değiştirip değiştirmediği test edilmektedir. Eğer ek, kökün türünü değiştirmişse (isimden fiil yapmışsa veya fiilden isim yapmışsa) "Kırmızı Işık", değiştirmemişse "Yeşil Işık" yanmaktadır.

Buna göre aşağıdaki tüplerde yer alan kelimelerden hangisinde "Kırmızı Işık" yanar?

Bir kargo firmasında çalışan kurye Ahmet'in elindeki teslimat listesinde sırasıyla şu kelimeler yer almaktadır:

1. Yolculuk
2. Başlangıç
3. Gidilecek
4. Sevinecek

Ahmet, teslimat rotasını belirlemek için kelimelerin köklerini sırasıyla incelemektedir. Bulduğu köklerin türüne göre şu kuralı uygulayacaktır:
- Kelimenin kökü isim ise kuzeye (K) doğru 100 metre,
- Kelimenin kökü fiil ise doğuya (D) doğru 100 metre ilerleyecektir.

Buna göre Ahmet'in izleyeceği rota sırasıyla aşağıdakilerden hangisidir?

Bir okulun rehberlik panosunda "Duygularımızı Tanıyalım" etkinliği için şu sözcükler asılmıştır:

I. Özlem
II. Saygı
III. Sevgi
IV. Bilgi

Etkinlik kuralına göre, kökünün türü (isim veya fiil olması) yönüyle diğerlerinden farklı olan sözcüğü seçen öğrenci, o duyguyla ilgili bir kompozisyon yazacaktır.

Buna göre kompozisyon yazacak olan bir öğrenci hangi sözcüğü seçmelidir?

Şef Arda'nın hazırladığı akşam yemeği tarifinin adımları ve bu adımlarda geçen bazı kelimeler aşağıda verilmiştir:

1. Adım: Çorbayı kısık ateşte iyice kaynatın.
2. Adım: Yemeği çeşitli baharatlarla tatlandırın.
3. Adım: Sosu makarnanın üzerine dökün.
4. Adım: Sıcak bir şekilde servis edin.

Şef Arda, çırağından koyu yazılmış kelimelerden kökü "isim" olan adımın yönergesini uygulamasını istemiştir.

Buna göre çırak kaçıncı adımı uygulamalıdır?

Bir akıllı ev asistanı, kendisine verilen sesli komutlardaki ilk kelimenin kökünü analiz ederek çalışmaktadır. Sistemin çalışma kuralı şöyledir:

- İlk kelimenin kökü isim ise komut "Aydınlatma ve Konfor Sistemi"ne yönlendirilir.
- İlk kelimenin kökü fiil ise komut "Eğlence ve Bilgi Sistemi"ne yönlendirilir.

Sisteme verilen komutlar şunlardır:
I. Evdeki lambaları kapat.
II. Bilgiyi internette ara.
III. Soruyu sesli olarak oku.
IV. Sessiz modu etkinleştir.

Buna göre, hangi numaralı komutlar "Aydınlatma ve Konfor Sistemi"ne yönlendirilir?