7. Sınıf Fen Bilimleri Hücre Yapısı, Mitoz ve Mayoz Bölünme

Canlıların en küçük yapı taşına hücre denir. Bir binayı oluşturan tuğlalar gibi, tüm canlılar da hücrelerden inşa edilmiştir. Hücre, üç temel kısımdan oluşur: Hücre zarı (seçici geçirgen yapı), sitoplazma (organellerin bulunduğu sıvı) ve çekirdek (yönetim merkezi). Bitki hücreleri ile hayvan hücreleri arasında farklar vardır; bitki hücrelerinde hücre duvarı ve kloroplast bulunurken, hayvan hücrelerinde sentrozom bulunur.

Canlıların büyümesi, gelişmesi ve onarımı için hücrelerin çoğalması gerekir. Bu süreç iki ana yolla gerçekleşir: Mitoz ve Mayoz.

Mitoz Bölünme

Mitoz, vücut hücrelerinde görülür ve temel amacı büyümeyi ve yaraların onarılmasını sağlamaktır. Mitoz sonucunda ana hücreyle aynı genetik yapıda iki yeni hücre oluşur. Kromozom sayısı değişmez, sabit kalır. Kısaca ‘bir hücreden iki özdeş kopya’ diyebiliriz.

Mayoz Bölünme

Mayoz ise sadece üreme ana hücrelerinde gerçekleşir. Neslin devamlılığını sağlayan üreme hücrelerini (sperm ve yumurta) oluşturur. Mayozun en önemli özelliği, kromozom sayısını yarıya indirmesidir. Bu sayede, döllenme gerçekleştiğinde türün kromozom sayısı nesiller boyunca sabit kalır. Mayozda birbirini takip eden iki aşama vardır ve sonuçta genetik olarak birbirinden farklı dört yeni hücre oluşur.

Öğrenme İpuçları:

• Mitoz: ‘M’ harfiyle başlar, ‘M’erdiven gibi birbirini takip eden, tıpatıp aynı hücreler oluşturur.
• Mayoz: ‘Y’ harfiyle başlar, ‘Y’arıya indiren (kromozom sayısını) bir süreçtir.

Günlük hayatta kestiğimiz bir parmağımızın iyileşmesi mitoz sayesinde olurken, bir çiçeğin tohum oluşturup yeni bir birey meydana getirmesi mayozun sağladığı üreme hücreleri sayesinde gerçekleşir. Hücre bölünmesi, yaşamın sürekliliği için kusursuz bir mekanizmadır. Bu konuyu çalışırken hücre organellerini bir fabrika gibi düşünürseniz (örneğin; çekirdek patron, mitokondri enerji santrali), yapıları daha kolay ezberleyebilirsiniz.