7. Sınıf Türkçe Fiillerde Anlam, Kip ve Kişi

Türkçe öğretmeni Hakan Bey, tahtaya şu açıklamayı yazmıştır:
"Fiilin çekimlendiği kip ile kastettiği zamanın veya anlamın farklı olmasına 'kip (anlam) kayması' denir."

Buna göre aşağıdaki öğrencilerden hangisinin kurduğu cümlede anlam kayması vardır?

Dört arkadaş hafta sonu yapacakları sosyal sorumluluk projesi için görev dağılımı yapmaktadır:

Can: "Cumartesi günü huzurevi sakinlerini ziyaret edelim."
Efe: "Giderken yanımızda küçük hediyeler de götürmeliyiz."
Seda: "Ziyaret sırasında onlara karşı çok nazik davranın."
Derya: "Eğer vaktimiz kalırsa onlara şarkı da söyleriz."

Bu diyalogda geçen fiillerin kipleriyle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Bir tiyatro oyununun provasında yönetmen, oyunculara sahne yönergelerini şu şekilde vermiştir:

"Biz bu oyunu el birliğiyle (I) başaracağız. Sen sahneye sağ taraftan hızlıca (II) gireceksin. Onlar ise o sırada dekorun arkasında sessizce (III) bekleyecekler."

Bu parçadaki numaralanmış fiillerin kişi (şahıs) çekimleri aşağıdakilerin hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir seyahat yazarı, sosyal medya hesabından takipçilerine şu paylaşımı yapmıştır:

"Geçen hafta Kapadokya'nın eşsiz vadilerini (I) gezdik. Şu an otelde sıcak çayımı keyifle (II) yudumluyorum. Yarın sabah ise gün doğmadan balon turuna (III) katılacağım."

Bu metindeki numaralanmış fiillerin zaman anlamları (geçmiş, şimdiki, gelecek) sırasıyla aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

Fen bilimleri dersinde yapılan bir deney gözlem raporunda şu ifadeler yer almaktadır:

"Nemli bir ortama bıraktığımız demir çivinin zamanla paslandığını gözlemledik. Bu süreçte çivinin parlak gri rengi tamamen soldu."

Bu gözlem raporunda geçen aşağıdaki fiillerden hangisi, öznenin kendi iradesi dışında gerçekleşen ve onda bir değişimi ifade eden "oluş fiili"ne örnektir?

Bir okul kütüphanesinin girişine asılan kurallar listesi şu şekildedir:

1. Ödünç aldığınız kitapları zamanında iade etmelisiniz.
2. Kütüphane içerisinde sessizliği bozacak davranışlardan kaçınınız.
3. Kütüphaneye yiyecek ve içecekle girilmez.
4. Aradığınız kitabı bulmak için bilgisayardan tarama yapın.

Bu kütüphane kurallarında kullanılan fiillerle ilgili aşağıdakilerden hangisi yanlıştır?

Efe, yeni aldığı fidanı bahçeye dikerken yaşadığı süreci günlüğüne şöyle yazmıştır:

"Fidanı büyük bir özenle toprağa diktim (I). Can suyunu hemen verdim (II). Gün geçtikçe fidan güneşin etkisiyle büyüdü (III). Ben de onun gölgesinde biraz dinlendim (IV)."

Bu metindeki numaralanmış fiillerin anlam özelliklerine göre (iş, durum, oluş) doğru gruplandırılması aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir?

Ünlü bir şef, televizyon programında hazırladığı özel sosun tarifini verirken şu ifadeleri kullanmıştır:

"Öncelikle domatesleri ince ince doğrayın (I). Ardından tavaya biraz zeytinyağı ekleyip sosu kısık ateşte kavurursunuz (II). Sosun kıvam alması için tuzu en son atmalısınız (III). Ben bu özel sosu her pazar keyifle pişiriyorum (IV)."

Buna göre şefin konuşmasında geçen numaralanmış fiillerden hangileri "dilek (tasarlama) kipleriyle" çekimlenmiştir?

Bir sınıfın sosyal yardımlaşma kulübü öğrencileri, hafta sonu yapacakları etkinlik için WhatsApp grubunda şu mesajları paylaşmışlardır:

Ali: "Ben huzurevi için hazırladığım hediye paketlerini dün tamamladım."
Buse: "Biz de yarın sabah huzurevinde şarkı söylemek için prova yapacağız."
Cem: "Siz bu konuda okul yönetiminden gerekli izinleri aldınız mı?"
Deniz: "O, etkinlikte çekilecek fotoğraflar için fotoğraf makinesini hazırladı."

Bu mesajlaşmada geçen fiillerin kişi (şahıs) çekimleriyle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi doğrudur?

"Sıfır Atık" projesi kapsamında okul bahçesinde bir kompost (doğal gübre) alanı oluşturan öğrenciler, gözlem defterlerine şu notları yazmışlardır:

I. Toprağa gömdüğümüz sebze ve meyve kabukları zamanla çürüdü.
II. Baharın tatlı sıcaklığıyla birlikte bahçedeki tüm ağaçlar yeşerdi.
III. Biz de bu harika dönüşümü gözlemlemek için her gün bahçede toplandık.

Buna göre öğrencilerin günlüğünde geçen numaralanmış fiillerden hangileri, öznenin kendi iradesi dışında gerçekleşen ve onda bir değişimi ifade eden "oluş fiili"ne örnektir?

Türkçe öğretmeni Selim Bey, tahtaya şu bilgiyi yazmıştır:
"İş (kılış) fiilleri nesne alabilen fiillerdir ve bu fiillerin başına 'onu' kelimesi getirildiğinde anlamlı bir bütün oluşur. Durum fiilleri ise nesne alamayan fiillerdir ve başlarına 'onu' kelimesi getirildiğinde anlamsız olur."

Buna göre bir kitap eleştirisinde geçen aşağıdaki cümlelerin hangisindeki altı çizili fiil, anlam özelliğine göre "durum fiili"dir?

Bir profesyonel turist rehberi, İstanbul'un tarihi mekânlarını gezdirdiği turist kafilesine şu konuşmayı yapmıştır:

"Fatih Sultan Mehmet, İstanbul'u 1453 yılında fetheder (I). Bu fetihten hemen sonra şehirde büyük bir imar hareketi başlar (II). Biz de yarın bu tarihi yarımadayı detaylıca geziyoruz (III). Şimdi ise otobüsümüze binip otele doğru hareket edelim (IV)."

Bu konuşmadaki numaralanmış fiillerin hangisinde kip (anlam) kayması yoktur?

Bir bankanın müşteri ilişkileri departmanında çalışan Merve, gün içinde müşterilerle iletişim kurarken şu cümleleri kurmuştur:

1. "Sorununuzun hızlıca çözülmesi için talebinizi hemen işleme alayım."
2. "Eğer faturanızı e-posta ile almak isterseniz bu butona tıklayın."
3. "Sistemdeki şifrenizi güvenlik amacıyla en kısa sürede güncellemelisiniz."
4. "Lütfen işlemleriniz tamamlanana kadar telefon hattını kapatmayınız."

Merve'nin cümlelerinde kullandığı dilek kiplerinin türleri aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Türkçe dersinde akıllı tahtada oynanan bir dil bilgisi oyununda, öğrencilerden tahtaya gelen fiilin kip ve kişi özelliklerini doğru analiz etmeleri istenmiştir.

Tahtadaki fiil: "anlatmalıyız"

Öğrencilerin bu fiille ilgili yaptığı analizler şu şekildedir:
Selin: "Fiil, gereklilik kipiyle çekimlenmiştir."
Kerem: "Fiilde birinci çoğul kişi eki (biz) kullanılmıştır."
Dilek: "Fiil, haber (bildirme) kiplerinden biriyle çekimlenmiştir."
Mert: "Fiil, dilek (tasarlama) kiplerinden biriyle çekimlenmiştir."

Buna göre hangi öğrencinin yaptığı analiz yanlıştır?

Bir uzay araştırmaları dergisinde yer alan makaleden alınan şu cümleleri inceleyelim:

"Gökbilimciler, Samanyolu Galaksisi'nin derinliklerinde yeni bir gezegen keşfetti (I). Bu gizemli gezegen, kendi yıldızının etrafında çok büyük bir hızla dönüyor (II). Milyonlarca yıl sonra ise bu yıldızın tüm enerjisi tükenecek ve yıldız sönecek (III)."

Bu parçadaki numaralanmış fiillerin anlam özellikleri (iş, durum, oluş) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir metal atölyesi öğretmeni, öğrencilerine bakır levhanın özelliklerini ve üzerinde yapılan işlemleri şu cümlelerle açıklamıştır:

I. "Bakır levhayı ocakta yüksek ısıda büyük bir özenle ısıttık."
II. "Isınan bakır levha şu an masanın üzerinde öylece duruyor."
III. "Havayla temas eden bakırın yüzeyi zamanla oksitlenip karardı."

Buna göre öğretmenin konuşmasında geçen numaralanmış fiillerin anlam özellikleri (iş, durum, oluş) aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla doğru verilmiştir?

Bir grup ortaokul öğrencisi, sosyal sorumluluk projesi kapsamında düzenleyecekleri kitap bağış kampanyasındaki görevlerini planlama tahtasına şu şekilde yazmışlardır:

Ahmet: "Kitapları türlerine göre bugün güzelce ayıralım."
Selin: "Hazırladığımız tanıtım afişlerini okul panosuna asmalısın."
Caner: "Ben de bağış kutularını çıkış kapısına hazırlarım."
Elif: "Kütüphane müdürüyle yarın detayları görüşün."

Buna göre hangi öğrencinin cümlesinde kullanılan fiil, "dilek (tasarlama) kiplerinden biriyle ve ikinci tekil kişi (sen)" ekiyle çekimlenmiştir?

Bir akıllı ev asistanının günlük sesli raporunda şu ifadeler yer almaktadır:

I. "Her sabah saat 07.00'de odanızın perdelerini açıyorum."
II. "Yarın akşam fırındaki yemeğin sıcaklığını kontrol edersiniz."
III. "Dün akşam istediğiniz belgeseli televizyona başarıyla yansıttım."
IV. "Haftaya planlanan seyahatiniz için hava durumunu kontrol edeceğim."

Buna göre akıllı asistanın numaralanmış cümlelerinin hangilerinde kip (anlam) kayması vardır?

Bir uzay istasyonunun kontrol merkezindeki görevliler arasında geçen şu diyaloğu inceleyelim:

Uçuş Direktörü: "Uzay aracı planlanan yörüngeye başarıyla oturdu mu? (I)"
Telemetri Sorumlusu: "Sinyal gücü henüz istenen seviyeye ulaşmadı (II)."
İletişim Sorumlusu: "Peki, astronotlarla alternatif kanaldan bağlantı kuramaz mıyız? (III)"
Sistem Mühendisi: "Yedek güç ünitelerini hemen devreye sokmalıyız (IV)."

Bu diyalogda geçen numaralanmış fiillerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden hangisi yanlıştır?