10. Sınıf Biyoloji Kalıtımın Temel İlkeleri ve Mendel

10. Sınıf Biyoloji Kalıtımın Temel İlkeleri ve Mendel Soruları ve Cevapları

1. Gregor Mendel, bezelyelerle yaptığı çalışmalar sırasında bazı özelliklerin nesiller boyu değişmeden aktarıldığını, bazılarının ise bir nesil gizli kalıp sonraki nesilde tekrar ortaya çıktığını fark etmiştir. Mendel'in bezelyeleri seçmesindeki temel avantajlardan hangisi, 'saf döl' hatlar elde etmesini en çok kolaylaştırmıştır?
   1. Bezelyelerin geniş alanlarda yetiştirilme zorunluluğunun olmaması
   2. Çiçek yapısının kapalı olması ve genellikle kendi kendine tozlaşması
   3. Bezelyelerin çok hızlı üreyebilmesi
   4. Bezelye tohumlarının kolayca saklanabilmesi
   5. Birçok farklı varyasyona (renk, şekil) sahip olması
2. Bir araştırmacı, bahçesindeki mor çiçekli bir bezelyenin genotipini belirlemek istemektedir. Mor çiçek rengi (M), beyaz çiçek rengine (m) baskındır. Araştırmacının bu bitkiyi hangi genotipteki başka bir bezelye ile çaprazlaması, 'kontrol çaprazlaması' (test çaprazlaması) kuralına uygun olur?
   1. F1 dölünden elde edilmiş herhangi bir bezelye
   2. Fenotipi bilinmeyen mor çiçekli bir bezelye
   3. Homozigot çekinik (mm)
   4. Heterozigot (Mm)
   5. Homozigot baskın (MM)
3. Bağımsız genlere sahip AaBbCc genotipindeki bir bireyin oluşturabileceği gamet çeşit sayısı (X) ile, bu bireyin kendileştirilmesi sonucu oluşabilecek genotip çeşit sayısı (Y) aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir?
   1. X: 8, Y: 27
   2. X: 4, Y: 8
   3. X: 8, Y: 16
   4. X: 4, Y: 9
   5. X: 6, Y: 18
4. Mendel'in 'Bağımsız Açılım İlkesi'ne göre, farklı karakterlerin alelleri gametlere dağılırken birbirlerinden bağımsız hareket ederler. Bu kuralın geçerli olabilmesi için temel şart aşağıdakilerden hangisidir?
   1. Mutasyonların gerçekleşmiyor olması
   2. Genlerin aynı kromozom üzerinde (bağlı gen) bulunması
   3. Canlının her zaman homozigot olması
   4. Karakterlerin sadece baskın-çekinik ilişkisi göstermesi
   5. Genlerin farklı kromozomlar üzerinde bulunması
5. Bir çiftlikte sarı tohumlu (S) ve düzgün şekilli (D) bezelyeler çaprazlanıyor. F1 neslinde oluşan bireylerin tamamı sarı ve düzgün fenotiplidir. F1 bireyleri kendi aralarında çaprazlandığında (F2 nesli), 9:3:3:1 fenotipik oranı elde ediliyor. Bu verilere göre, F2 neslinde hem çekinik (yeşil ve buruşuk) fenotipe sahip bireylerin oranı kaçtır?
   1. 1/2
   2. 3/16
   3. 1/4
   4. 9/16
   5. 1/16
6. Olasılık ilkelerine göre, 'Şansa bağlı iki bağımsız olayın aynı anda birlikte gerçekleşme olasılığı, bu olayların ayrı ayrı gerçekleşme olasılıklarının çarpımına eşittir.' Bu kurala dayanarak, AaBb genotipli iki bireyin çaprazlanması sonucu 'aabb' genotipli bir bireyin oluşma ihtimali nedir?
   1. 1/2
   2. 1/32
   3. 1/16
   4. 1/8
   5. 1/4
7. Mendel, çalışmalarında baskınlık (dominansi) yasasını açıklamıştır. Buna göre heterozigot durumda fenotipte etkisini gösteren alele baskın, gizli kalana çekinik alel denir. Aşağıdaki durumlardan hangisi Mendel'in klasik baskınlık yasasıyla açıklanamaz?
   1. Düzgün tohumlu bir bezelyenin kontrol çaprazlamasında buruşuk tohumlu bezelye elde edilmesi
   2. Sarı tohumlu bezelyelerin çaprazlanmasıyla sadece sarı tohumlu bezelye oluşması
   3. Mor çiçekli bezelyelerin kendi arasında çaprazlanmasıyla beyaz çiçekli bezelye oluşması
   4. AB kan grubuna sahip bir bireyin fenotipinde her iki alelin de etkisinin görülmesi
   5. Uzun boylu bezelyelerin F1 dölünde sadece uzun boylu bireylerin görülmesi
8. Bir ailede doğan ilk üç çocuğun erkek olduğu bilinmektedir. Dördüncü çocuğun kız ve mavi gözlü olma ihtimali nedir? (Mavi göz rengi çekinik bir özelliktir ve anne-baba heterozigot kahverengi gözlüdür.)
   1. 1/32
   2. 1/2
   3. 1/4
   4. 1/8
   5. 1/16
9. Modern genetik bilgilerimize göre, Mendel'in 'faktör' olarak adlandırdığı yapılar günümüzde aşağıdakilerden hangisi ile ifade edilmektedir?
   1. Ribozom
   2. Gen
   3. Sentromer
   4. Amino asit
   5. Protein
10. Bir bitki türünde A ve B genleri aynı kromozom üzerinde (bağlı gen) bulunmaktadır. Bu genler arasında krossing-over gerçekleşmediği varsayılırsa, AaBb (Genler: AB / ab şeklinde bağlı) genotipli bir birey kaç çeşit gamet oluşturabilir?
    1. 4
    2. 16
    3. 2
    4. 1
    5. 8
11. Aşağıdaki çaprazlamalardan hangisinin sonucunda fenotipik ayrışım oranının 1:1 olması beklenir?
    1. AA x Aa
    2. aa x aa
    3. AA x aa
    4. Aa x aa
    5. Aa x Aa
12. Bir canlıda AabbCcDdEE genotipine sahip bir bireyde tüm genler bağımsızdır. Bu bireyde 'AbCdE' genotipli bir gametin oluşma ihtimali nedir?
    1. 1/16
    2. 1/4
    3. 1/8
    4. 1/32
    5. 1/64
13. Mendel, bezelye bitkisiyle yaptığı çalışmalarda 'Ayrılma İlkesi'ni (Segregasyon) ortaya koymuştur. Bu ilkeye göre meşhur bir dihibrit çaprazlamada (SsDd x SsDd) alellerin gametlere dağılımı için aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
    1. Gametler sadece homozigot durumda oluşabilir.
    2. Çekinik aleller sadece dişi gametlerde bulunur.
    3. Bir gamet aynı karakterle ilgili iki farklı aleli birden taşır.
    4. Baskın aleller her zaman aynı gamete gider.
    5. Her gamet, bir karakterle ilgili alel çiftinden sadece birini taşır.
14. Punnett karesi yöntemi kullanılarak yapılan bir çaprazlamada, kutucukların içinde elde edilen sonuçlar bize aşağıdakilerden hangisini doğrudan verir?
    1. Yavru döllerin olası genotip kombinasyonlarını
    2. Mutasyon oranlarını
    3. Canlının çevreye uyum yeteneğini
    4. Gametlerin hayatta kalma sürelerini
    5. Genlerin kromozom üzerindeki dizilimini
15. Bezelyelerde sarı tohum rengi (S) yeşil tohum rengine (s) baskındır. Fenotipi sarı olan iki bezelye çaprazlandığında hem sarı hem de yeşil tohumlu bezelyeler elde ediliyor. Buna göre çaprazlanan bireylerin genotipleri aşağıdakilerden hangisidir?
    1. ss x ss
    2. SS x SS
    3. Ss x ss
    4. SS x Ss
    5. Ss x Ss
16. Genotipi AABbCc olan bir canlıda tüm genler bağımsızdır. Bu canlıdan oluşabilecek 'Abc' fenotipli bir gametin (erkek veya dişi fark etmeksizin) oluşma olasılığı nedir?
    1. 1/8
    2. 1/2
    3. 1/4
    4. 1/16
17. Aşağıdaki çaprazlamaların hangisinden 'homozigot baskın' genotipli bir birey oluşma ihtimali yoktur?
    1. Aa x aa
    2. AA x AA
    3. Aa x Aa
    4. Aa x AA
    5. AA x Aa
18. Mendel'in çalışmalarında bezelyelerin çiçek rengi, tohum şekli gibi zıt karakterleri seçmesi sonuçları yorumlamasını kolaylaştırmıştır. Eğer Mendel, boy uzunluğu gibi 'sürekli varyasyon' gösteren (çok genli kalıtım) karakterlerle çalışsaydı ne gibi bir zorlukla karşılaşırdı?
    1. Belirgin fenotipik kategoriler (uzun-kısa) yerine çok sayıda ara formla karşılaşırdı.
    2. Bezelyeler kendi kendine tozlaşamazdı.
    3. Hiçbir zaman çekinik birey elde edemezdi.
    4. Sadece homozigot bireyler oluşurdu.
    5. Genler mutasyona uğradığı için sonuçlar geçersiz olurdu.
19. Dihibrit bir çaprazlamada (AaBb x AaBb), fenotipte her iki baskın özelliği de gösteren (A_B_) bireylerin oranı aşağıdakilerden hangisidir?
    1. 4/16
    2. 1/16
    3. 9/16
    4. 3/16
    5. 7/16
20. Bir araştırmacı, bir popülasyondaki genetik çeşitliliği incelerken 'homozigot' ve 'heterozigot' kavramlarını kullanmaktadır. Aşağıdaki bireylerden hangisi genotipinde sadece bir çeşit alel taşımaktadır?
    1. Aa
    2. AaBB
    3. aaBb
    4. AaBb
    5. AAbb
21. Mendel genetiğine göre, AaBbCc genotipli bir bireyin kendileştirilmesi sonucu oluşacak F1 dölünde kaç farklı fenotip görülmesi beklenir? (Tam baskınlık mevcuttur ve genler bağımsızdır.)
    1. 6
    2. 8
    3. 4
    4. 2
    5. 16
22. Kalıtımda olasılık hesaplamaları yapılırken kullanılan 'Veya' kuralı (Toplama kuralı) hangi durumlarda uygulanır?
    1. Bağlı genlerin ayrılma ihtimalini hesaplarken
    2. Sadece mutasyon oranlarını hesaplarken
    3. Birbirini dışlayan (aynı anda gerçekleşemeyecek) alternatif sonuçlardan biri istendiğinde
    4. Sadece homozigot bireylerin oranını bulurken
    5. İki bağımsız olayın aynı anda gerçekleşmesi istendiğinde
23. AaBb x AaBb çaprazlaması sonucunda oluşan bireylerin genotipik dağılımını analiz eden bir öğrenci, 'AaBb' genotipine sahip bireylerin toplam bireylere oranını kaç bulmalıdır?
    1. 2/16
    2. 1/16
    3. 9/16
    4. 4/16
    5. 1/4
24. Aşağıdakilerden hangisi Mendel'in çalışmalarında istatistiksel verileri kullanmasının bir sonucu değildir?
    1. Çok sayıda bezelye yetiştirerek hata payını en aza indirmesi
    2. Genetik olayların tesadüfi değil, belirli bir matematiksel kurala göre işlediğini fark etmesi
    3. Çaprazlamalardan elde edilen sonuçların tahmin edilebilir olduğunu göstermesi
    4. Karakterlerin nesiller boyu aktarım oranlarını (3:1, 9:3:3:1) belirlemesi
    5. DNA'nın çift sarmallı yapısını keşfetmesi
25. Bir popülasyonda bir karakter üzerinde etkili olan iki alelden biri diğerine tam baskındır. Bu popülasyonda fenotipinde baskın özelliği gösteren bir bireyin genotipini kesin olarak belirlemek için aşağıdakilerden hangisi yapılmalıdır?
    1. Bireyi çekinik fenotipli bir bireyle çaprazlayıp yavruları incelemek
    2. Bireyin ebeveynlerinin fenotipine bakmak
    3. Bireyin beslenme koşullarını değiştirmek
    4. Bireyi kendisiyle aynı fenotipteki başka bir bireyle çaprazlamak
    5. Bireyin sadece mutasyona uğrayıp uğramadığını kontrol etmek