10. Sınıf Felsefe Bilim Felsefesi

Soru 1

Thomas Kuhn'a göre bilim, düz bir çizgide ilerleyen sürekli bir birikim süreci değil; kopuşlar ve devrimlerle ilerleyen bir süreçtir. Bilim insanları belirli bir dönemde dünyayı anlamlandırmak için ortak bir bakış açısını paylaşırlar. Ancak mevcut model karşılaşılan yeni sorunları açıklayamadığında bir kriz doğar ve yeni bir bakış açısı gelişir. Kuhn'un bu kuramında kullandığı ve bilimsel topluluğun paylaştığı ortak değerler, inançlar ve teknikler bütününü ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?
  • Tümevarım
  • Paradigma (Doğru Cevap)
  • Yanlışlanabilirlik
  • Doğrulanabilirlik
  • Hipotez

Doğru Cevap: B) Paradigma
Çözüm: Thomas Kuhn'un bilimsel devrimlerin yapısını açıklarken kullandığı temel kavram paradigmadır. Paradigma, bilim insanlarının dünyaya bakışlarını belirleyen ortak modeldir.

Soru 2

Stephen Hawking, 'Felsefe öldü, bilim artık bize evrenin sırlarını felsefeden daha iyi açıklıyor' demiştir. Bir felsefeci bu iddiaya karşı aşağıdakilerden hangisini savunabilir?
  • Bilim insanları felsefe bilmek zorunda değildir.
  • Bilimsel gerçekler felsefeden bağımsız olarak keşfedilir.
  • Bilimin kendisi de 'Bilim nedir?' sorusunu sorarken felsefi bir zemine ihtiyaç duyar. (Doğru Cevap)
  • Bilim her zaman felsefeden daha üstündür.
  • Felsefe sadece din ile ilgilenmelidir.

Doğru Cevap: B) Bilimin kendisi de 'Bilim nedir?' sorusunu sorarken felsefi bir zemine ihtiyaç duyar.
Çözüm: Bilimin sınırlarını, yöntemini ve değerini sorgulayan alan bilim felsefesidir. Bilim kendi üzerine düşünürken felsefi bir tavır takınmak zorundadır.

Soru 3

Bir bilim insanı kanser üzerine yaptığı araştırmada, elde ettiği veriler kendi hipotezini desteklememesine rağmen verileri değiştirerek yayınlamıştır. Bu durum bilimsel bilginin hangi özelliğiyle çelişir?
  • Evrensellik
  • Tutarlılık
  • Öngörülebilirlik
  • Yöntemsellik
  • Nesnellik (Objektiflik) (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: B) Nesnellik (Objektiflik)
Çözüm: Bilim insanının kişisel beklentilerini veya çıkarlarını araştırmaya karıştırması nesnellik ilkesine aykırıdır.

Soru 4

Bilimsel yöntemde hipotez aşamasından sonra gelen ve hipotezin doğruluğunu ya da yanlışlığını denetlemek için yapılan kontrollü sürece ne ad verilir?
  • Problem tespiti
  • Deney (Doğru Cevap)
  • Gözlem
  • Teori
  • Yasa

Doğru Cevap: B) Deney
Çözüm: Deney, hipotezlerin kontrollü koşullar altında test edilmesi sürecidir.

Soru 5

Hans Reichenbach'a göre bir bilimsel keşfin nasıl yapıldığı (bilim insanının rüyası, şansı veya sezgisi) bilimin kendisini ilgilendirmez. Bilimi ilgilendiren, o buluşun mantıksal olarak nasıl temellendirildiğidir. Reichenbach'ın bu ayrımı aşağıdakilerden hangisiyle ifade edilir?
  • Hipotez - Kuram ayrımı
  • Analitik - Sentetik ayrımı
  • Keşif bağlamı - Gerekçelendirme bağlamı (Doğru Cevap)
  • Neden - Sonuç ilişkisi
  • Bilim - Felsefe ayrımı

Doğru Cevap: A) Keşif bağlamı - Gerekçelendirme bağlamı
Çözüm: Keşif bağlamı buluşun psikolojik/sosyolojik sürecidir; gerekçelendirme bağlamı ise buluşun mantıksal kanıtlanma sürecidir. Klasik görüş sadece gerekçelendirmeyi önemser.

Soru 6

Bir biyolog, binlerce beyaz kuğu gözlemledikten sonra 'Tüm kuğular beyazdır' sonucuna ulaşır. Ancak bir gün siyah bir kuğunun keşfedilmesiyle bu genel yargı çöker. Bu durum, bilim felsefesinde hangi yöntemsel soruna işaret etmektedir?
  • Tümevarım sorunu (Doğru Cevap)
  • Öznellik problemi
  • Tümdengelim sorunu
  • Metafiziksel engel
  • Paradigma kayması

Doğru Cevap: C) Tümevarım sorunu
Çözüm: Tümevarım sorunu, tekil gözlemlerden hareketle ulaşılan genel sonuçların mantıksal olarak kesinlik taşımaması durumudur; tek bir aykırı örnek genel yargıyı yıkar.

Soru 7

Karl Popper'a göre bir kuramın bilimsel olabilmesi için onun her türlü deneyle desteklenmesi değil, hangi koşullarda geçersiz kılınabileceğinin belirtilmesi gerekir. Eğer bir iddia hiçbir şekilde çürütülemiyorsa, o iddia bilimsel değil dogmatiktir. Popper'ın bilimsel olanla olmayanı ayırmak için sunduğu bu ölçüt nedir?
  • Yanlışlanabilirlik (Doğru Cevap)
  • Tutarlılık
  • Mantıksal analiz
  • Olgusallık
  • Tümevarımsal genelleme

Doğru Cevap: C) Yanlışlanabilirlik
Çözüm: Popper, doğrulamanın sonsuz gözlem gerektirdiği için imkansız olduğunu, bilimselliğin ölçütünün ise kuramın yanlışlanmaya açık olması gerektiğini savunur.

Soru 8

Bilimsel bilgi birikimli olarak ilerler (kumülatiftir). Ancak bu birikim sadece bilgilerin üst üste yığılması değil, yanlışların ayıklanarak doğrunun rafine edilmesi sürecidir. Bu durum bilimin hangi özelliğini vurgular?
  • Mutlak kesinlik içermesi
  • Dogmatik olması
  • Sadece geçmişle ilgilenmesi
  • Deneyden bağımsız olması
  • Kendi kendini düzeltme yeteneği (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: B) Kendi kendini düzeltme yeteneği
Çözüm: Bilim, yeni bulgular ışığında eski hataları düzelterek ilerleyen dinamik bir süreçtir.

Soru 9

Bilim felsefesi ile bilim arasındaki ilişki düşünüldüğünde, aşağıdakilerden hangisi bilim felsefesinin sorduğu sorulardan biri olamaz?
  • Suyun 100 derecede kaynamasının nedeni nedir? (Doğru Cevap)
  • Bilimsel yöntemin yapısı nasıldır?
  • Bilimsel bilginin sınırı nedir?
  • Bilimi diğer insani etkinliklerden ayıran fark nedir?
  • Bilimsel ilerleme nasıl gerçekleşir?

Doğru Cevap: C) Suyun 100 derecede kaynamasının nedeni nedir?
Çözüm: C seçeneği doğrudan bilimin (fizik/kimya) konusudur. Felsefe ise bilimin kendisini, yöntemini ve kavramlarını sorgular.

Soru 10

Astronomi, gök cisimlerini gözlemleyerek yasalara ulaşmaya çalışırken; astroloji, yıldızların konumundan insan karakteri ve geleceği hakkında çıkarımlar yapar. Bilim felsefesi açısından astronomiyi bilim, astrolojiyi sözde-bilim (psödo-bilim) yapan temel fark nedir?
  • Astronominin daha pahalı araçlar gerektirmesi
  • Astronominin matematiksel ve denetlenebilir yöntemler kullanması (Doğru Cevap)
  • Her iki disiplinin de gökyüzüyle ilgilenmesi
  • Astrolojinin sadece insanlar hakkında konuşması
  • Astrolojinin çok eski bir geçmişe sahip olması

Doğru Cevap: B) Astronominin matematiksel ve denetlenebilir yöntemler kullanması
Çözüm: Bilimsel bilgi denetlenebilir, genel-geçer ve yöntemseldir. Astroloji ise test edilebilir ve yanlışlanabilir tahminler sunmadığı için sözde-bilim kabul edilir.

Soru 11

Reichenbach gibi klasik bilim anlayışını savunanlara göre bilim, bitmiş bir üründür. Bilim felsefesi sadece ortaya konmuş olan kuramların mantıksal analizini yapmalıdır. Buna karşın Kuhn ve Toulmin gibi düşünürler bilimi bir 'etkinlik' olarak görür ve bilimin tarihsel, sosyal ve psikolojik süreçlerden bağımsız incelenemeyeceğini savunur. Bu iki yaklaşım arasındaki temel fark aşağıdakilerden hangisidir?
  • Deney yapma - Gözlem yapma
  • Metafiziği reddetme - Metafiziği kabul etme
  • Teori oluşturma - Pratik uygulama
  • Bilimin sonuçlarına odaklanma - Bilimin sürecine odaklanma (Doğru Cevap)
  • Nesnellik - Öznellik

Doğru Cevap: A) Bilimin sonuçlarına odaklanma - Bilimin sürecine odaklanma
Çözüm: Ürün olarak bilim (klasik görüş) tamamlanmış kuramlara bakarken, etkinlik olarak bilim (modern görüş) bilimin oluşum aşamalarına ve bilim insanları topluluğuna odaklanır.

Soru 12

Bilim insanları araştırmalarında 'olanı' olduğu gibi incelerler; 'olması gereken' hakkında ahlaki bir yargıda bulunmazlar. Örneğin bir kimyager atomun yapısını incelerken onun atom bombası yapımında kullanılmasının 'kötü' olup olmadığıyla o an ilgilenmez. Bu durum bilimin hangi yönüyle ilgilidir?
  • Olgusallık
  • Pratik fayda
  • Değerlerden bağımsızlık (Nesnellik) (Doğru Cevap)
  • Eleştirellik
  • Tutarlılık

Doğru Cevap: A) Değerlerden bağımsızlık (Nesnellik)
Çözüm: Bilim betimleyicidir (olanı inceler), normatif (olması gerekeni söyleyen) değildir. Bu, bilimin değer yargılarından arınık olma çabasını gösterir.

Soru 13

Bir kuramın içindeki önermelerin birbiriyle çelişmemesi, birbirini desteklemesi durumuna ne ad verilir?
  • Yanlışlanabilirlik
  • Seçicilik
  • Tutarlılık (Doğru Cevap)
  • Doğrulanabilirlik
  • Olgusallık

Doğru Cevap: B) Tutarlılık
Çözüm: Mantıksal olarak bir sistemin parçalarının birbiriyle uyumlu olması ve çelişki barındırmaması tutarlılık olarak tanımlanır.

Soru 14

Kuhn'a göre, bilimsel bir devrim gerçekleştikten sonra bilim insanları yeni bir paradigmaya geçerler ve 'normal bilim' dönemine girilir. Normal bilim döneminde bilim insanlarının temel amacı nedir?
  • Metafiziği bilime dahil etmek
  • Mevcut paradigmaya uygun bulmacaları çözmek (Doğru Cevap)
  • Sürekli yeni devrimler yapmak
  • Bilimi tamamen durdurmak
  • Paradigmayı yıkmaya çalışmak

Doğru Cevap: B) Mevcut paradigmaya uygun bulmacaları çözmek
Çözüm: Normal bilim dönemi, mevcut paradigmanın kuralları çerçevesinde yapılan rutin araştırma ve bulmaca çözme sürecidir.

Soru 15

Teknoloji, bilimsel bilgilerin pratik hayata ve üretime uygulanmasıdır. Bilim 'bilmek için bilmek' iken, teknoloji 'yapmak için bilmek'tir. Buna göre bilim ve teknoloji arasındaki ilişki hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?
  • Bilim felsefesi teknolojiyi konu edinmez.
  • Teknoloji bilimin gelişmesini yavaşlatır.
  • Bilim teorik temel sağlar, teknoloji bu temeli uygulamaya dönüştürür. (Doğru Cevap)
  • Teknoloji bilimden tamamen bağımsızdır.
  • Her bilimsel çalışma mutlaka bir teknoloji üretir.

Doğru Cevap: C) Bilim teorik temel sağlar, teknoloji bu temeli uygulamaya dönüştürür.
Çözüm: Bilim kuramsal bir anlama çabasıdır, teknoloji ise bu bilginin pratik ve teknik kullanımıdır.

Soru 16

Auguste Comte'a göre insanlık düşüncesi; Teolojik ve Metafizik aşamalardan geçerek son aşama olan, sadece gözlemlenebilir olgulara dayanan aşamaya ulaşmıştır. Comte'un bu aşamaya verdiği isim nedir?
  • Pozitif aşama (Doğru Cevap)
  • Sezgisel aşama
  • Diyalektik aşama
  • Kritik aşama
  • Rasyonalist aşama

Doğru Cevap: B) Pozitif aşama
Çözüm: Comte'un 'Üç Hal Yasası'na göre son ve en gelişmiş aşama, bilimsel ve olgusal düşüncenin hakim olduğu Pozitif aşamadır.

Soru 17

Francis Bacon'a göre zihin, doğayı olduğu gibi kavramamızı engelleyen 'idoller' (önyargılar) ile doludur. Bilimsel bir araştırma yapmadan önce zihnin bu putlardan temizlenmesi gerekir. Bacon bu görüşüyle bilimsel yöntemin hangi aşamasına vurgu yapmaktadır?
  • Nesnel gözlem için hazırlık (Doğru Cevap)
  • Kuram oluşturma
  • Teknolojik uygulama
  • Deney sonuçlarını yayınlama
  • Matematiksel hesaplama

Doğru Cevap: B) Nesnel gözlem için hazırlık
Çözüm: Bacon, doğanın doğru bilgisine ulaşmak için zihindeki önyargıların (idoller) temizlenerek saf ve nesnel bir gözleme hazır hale gelinmesi gerektiğini savunur.

Soru 18

Bilimsel kuramlar sadece geçmişi ve şimdiki zamanı açıklamakla kalmaz, gelecekteki olaylar hakkında da tahminlerde bulunmamızı sağlar. Örneğin, bir gökbilimci bir sonraki güneş tutulmasının ne zaman olacağını kesin bir şekilde söyleyebilir. Bilimin bu gücüne ne ad verilir?
  • Açıklama
  • Denetleme
  • Betimleme
  • Sınıflandırma
  • Öndeyi (Öngörü) (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: C) Öndeyi (Öngörü)
Çözüm: Bilimsel yasalara dayanarak gelecekteki bir olayı önceden kestirmeye 'öndeyi' denir.

Soru 19

Newton fiziği yüzyıllar boyunca mutlak doğru kabul edildi. Ancak Einstein'ın görelilik kuramı, Newton'un zaman ve mekan anlayışının her koşulda geçerli olmadığını gösterdi. Bu durum bilimin hangi özelliğini en iyi vurgular?
  • Bilim sadece somut varlıklarla ilgilenir.
  • Bilimsel bilgi mutlak ve değişmez değildir. (Doğru Cevap)
  • Eski kuramlar her zaman yanlıştır.
  • Bilimsel bilgi sezgilere dayanır.
  • Fizik bilimi felsefeden bağımsızdır.

Doğru Cevap: A) Bilimsel bilgi mutlak ve değişmez değildir.
Çözüm: Bilimsel bilgiler eleştiriye açıktır ve yeni kanıtlar ışığında revize edilebilir veya değiştirilebilir; bilimde mutlak dogmalara yer yoktur.

Soru 20

Heisenberg'in Belirsizlik İlkesi, atom altı parçacıkların hızının ve konumunun aynı anda tam olarak belirlenemeyeceğini söyler. Bu durum, klasik fiziğin 'kesinlik' ve 'belirlenimcilik' (determinizm) anlayışını sarsmıştır. Bu gelişme bilim felsefesi açısından neyi kanıtlar?
  • Bilimin her şeyi açıklayabileceğini
  • Fiziğin artık bir bilim olmadığını
  • Bilimsel yöntemlerin yetersiz olduğunu
  • Atom altı dünyasının bilim dışı olduğunu
  • Bilimsel bilginin sınırlılıkları olduğunu ve değişebileceğini (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: C) Bilimsel bilginin sınırlılıkları olduğunu ve değişebileceğini
Çözüm: Bilimdeki yeni keşifler, en temel kabullerin bile sarsılabileceğini ve bilimsel bilginin doğasındaki sınırlılıkları gösterir.

Soru 21

Paul Feyerabend, 'Yönteme Hayır' adlı eserinde bilimin tek bir katı yöntemi olmadığını, 'ne olsa uyar' anlayışının bilimsel yaratıcılığı artırdığını savunur. Feyerabend'in bu radikal görüşü aşağıdakilerden hangisi olarak adlandırılır?
  • Eleştirel rasyonalizm
  • Mantıksal pozitivizm
  • Epistemolojik anarşizm (Doğru Cevap)
  • Paradigmatik bakış
  • Fenomenoloji

Doğru Cevap: B) Epistemolojik anarşizm
Çözüm: Feyerabend, bilimin ilerlemesi için tek bir yönteme bağlı kalınmaması gerektiğini savunan epistemolojik anarşizmin temsilcisidir.

Soru 22

Mantıksal Pozitivistlere göre, bir önermenin anlamlı olabilmesi için o önermenin olgusal olarak denetlenebilmesi gerekir. 'Ruh ölümsüzdür' önermesi deney ve gözlemle kanıtlanamadığı için onlara göre 'anlamsızdır'. Bu görüşe göre bilimin temel işlevi aşağıdakilerden hangisidir?
  • Metafizik sorulara cevap aramak
  • Sanatsal yaratıcılığı desteklemek
  • Dilin mantıksal analizini yaparak anlamsız önermeleri ayıklamak (Doğru Cevap)
  • Toplumsal sorunlara çözüm üretmek
  • İnsanın manevi yönünü güçlendirmek

Doğru Cevap: B) Dilin mantıksal analizini yaparak anlamsız önermeleri ayıklamak
Çözüm: Mantıksal pozitivizm, bilimi metafizikten arındırmayı ve sadece olgusal, doğrulanabilir önermelerle sınırlamayı amaçlar.

Soru 23

Orta Çağ'da Dünya'nın evrenin merkezinde olduğu (Yer merkezli model) kabul ediliyordu. Ancak Kopernik ve Galileo'nun çalışmalarıyla Güneş merkezli modele geçildi. Kuhn'un yaklaşımına göre bu durum aşağıdakilerden hangisine bir örnektir?
  • Bilimsel bir dogma oluşması
  • Teolojik aşama
  • Bilimin birikerek ilerlemesi
  • Paradigma değişimi (Doğru Cevap)
  • Mantıksal doğrulama

Doğru Cevap: C) Paradigma değişimi
Çözüm: Eski modelin yerini tamamen farklı bir bakış açısının (paradigmanın) alması Kuhn'a göre bir bilimsel devrim ve paradigma değişimidir.

Soru 24

Bilimsel yasalar, belirli koşullar altında her zaman ve her yerde geçerli olan ifadelerdir. Örneğin 'Isınan metaller genleşir' yasası genel-geçer bir bilgidir. Bilimsel bilginin bu özelliği aşağıdakilerden hangisidir?
  • Eleştirellik
  • Birikimlilik
  • Evrensellik (Doğru Cevap)
  • Uygulanabilirlik
  • Seçicilik

Doğru Cevap: C) Evrensellik
Çözüm: Bilimsel yasaların zaman ve mekandan bağımsız olarak herkes için aynı sonucu vermesi evrensellik özelliğidir.

Soru 25

Modern bilim anlayışında 'Gözlem kuram yüklüdür' ifadesi sıkça kullanılır. Bu ifadeyle anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?
  • Gözlem yapmak için teknolojik aletler şarttır.
  • Kuramlar sadece gözlem bittikten sonra oluşturulur.
  • Nesnellik, gözlemin tek ve mutlak şartıdır.
  • Bilim insanı her şeyi olduğu gibi görür.
  • Bilim insanının sahip olduğu ön bilgiler ve teorik çerçeve, onun neyi nasıl göreceğini etkiler. (Doğru Cevap)

Doğru Cevap: C) Bilim insanının sahip olduğu ön bilgiler ve teorik çerçeve, onun neyi nasıl göreceğini etkiler.
Çözüm: Bilim insanı dünyaya boş bir levha olarak bakmaz; sahip olduğu paradigma veya kuramsal hazırlık, verileri yorumlama biçimini belirler.

1 / 25
25:00

Thomas Kuhn'a göre bilim, düz bir çizgide ilerleyen sürekli bir birikim süreci değil; kopuşlar ve devrimlerle ilerleyen bir süreçtir. Bilim insanları belirli bir dönemde dünyayı anlamlandırmak için ortak bir bakış açısını paylaşırlar. Ancak mevcut model karşılaşılan yeni sorunları açıklayamadığında bir kriz doğar ve yeni bir bakış açısı gelişir. Kuhn'un bu kuramında kullandığı ve bilimsel topluluğun paylaştığı ortak değerler, inançlar ve teknikler bütününü ifade eden kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Soru Hakkında Tartışmalar

Yorumlar yükleniyor...
Tartışmaya Katıl
0
5 (1)

Testi nasıl buldun? Puanla!

Benzer Testleri Keşfet

10. Sınıf Felsefe Varlık Felsefesi

10. Sınıf Felsefe Bilgi Felsefesi

1 Çözülme

10. Sınıf Felsefe Ahlak Felsefesi

10. Sınıf Felsefe Din Felsefesi

10. Sınıf Felsefe Siyaset Felsefesi

Pinterest Image Scroll back to top