10. Sınıf Felsefe Varlık Felsefesi

1. Bir sanatçı, mermer bloğa bakarken orada henüz var olmayan bir heykelin hayalini kurar. Sanatçıya göre o heykel, mermerin içinde gizlidir ve sadece fazlalıkların atılması gerekir. Aristoteles'in 'Dört Neden' öğretisi düşünüldüğünde, sanatçının zihnindeki bu 'heykel fikri' hangi nedene karşılık gelir?

2. Herakleitos, 'Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz' derken varlığın sürekli bir akış ve değişim içinde olduğunu savunur. Buna karşın Parmenides, değişimin bir yanılsama olduğunu ve 'Varlık vardır, yokluk yoktur' diyerek kalıcılığı vurgular. Bu iki filozofun temel uyuşmazlığı varlığın hangi özelliği üzerinedir?

3. Bir bilgisayar mühendisi, bilgisayarın donanım parçalarını (işlemci, RAM, ekran kartı) bir araya getirir. Ancak bu parçalar tek başlarına bir anlam ifade etmez; onları çalıştıran ve bir amaca yönelten yazılımdır. Bu durum, varlığı 'madde ve form' ilişkisiyle açıklayan hangi filozofun görüşüne en yakındır?

4. Platon'a göre, içinde yaşadığımız ve duyularımızla algıladığımız bu dünya, asıl gerçeklik olan 'İdealar Dünyası'nın kusurlu bir gölgesidir. Buna göre, bir marangozun yaptığı masa ile zihnimizdeki 'masa ideası' arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

5. Descartes, 'Düşünüyorum, öyleyse varım' diyerek felsefesini başlatır ve varlığı 'ruh' (düşünen töz) ve 'madde' (yer kaplayan töz) olarak ikiye ayırır. Descartes'ın bu yaklaşımı ontolojide hangi akım içerisinde değerlendirilir?

6. La Mettrie, insanı 'Makine İnsan' olarak tanımlar ve ruhsal süreçlerin aslında biyolojik ve fiziksel süreçlerden ibaret olduğunu savunur. Bu görüş aşağıdaki felsefi akımlardan hangisine doğrudan örnektir?

7. Sartre'a göre 'İnsanda varoluş özden önce gelir.' Bu ifade, insanın önceden belirlenmiş bir kaderi veya doğası olmadığını, kendi seçimleriyle kendi özünü oluşturduğunu belirtir. Bu düşünce tarzı hangi akımın temelidir?

8. Bilim, varlığı 'parçalara ayırarak' ve 'deney-gözlem' yöntemini kullanarak incelerken; felsefe varlığı 'bir bütün olarak' ve 'akıl yürütme' yoluyla ele alır. Bu durum aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

9. Gorgias'ın 'Hiçbir şey yoktur, olsa da bilinemez, bilinse de başkasına aktarılamaz' sözü, varlık felsefesinde hangi temel duruşu temsil eder?

10. Husserl'e göre bir nesnenin özüne ulaşmak için onun rengi, şekli, ağırlığı gibi duyusal özelliklerini bir kenara bırakmak (paranteze almak) gerekir. Bu yönteme ne ad verilir?

11. Marx'a göre düşünceyi belirleyen şey maddedir ve toplumsal bilinci belirleyen temel unsur ekonomik üretim ilişkileridir. Marx'ın bu 'Diyalektik Materyalizm' görüşü, Hegel'in hangi yaklaşımına bir tepki olarak doğmuştur?

12. Farabi'ye göre varlıklar ikiye ayrılır: 'Zorunlu Varlık' (Vacib-ül Vücud) ve 'Mümkün Varlık' (Mümkin-ül Vücud). Zorunlu varlık, var olmak için başka bir şeye ihtiyaç duymazken; mümkün varlıklar varlıklarını O'na borçludur. Farabi'nin bu ayrımı aşağıdakilerden hangisini temellendirmeye yöneliktir?

13. Bir masa, üzerine bir şeyler koymak için vardır. Bir kalem, yazı yazmak için üretilmiştir. Ancak bir insan, dünyaya geldiğinde ne olacağı önceden belirlenmemiştir; o, kendi anlamını kendi yaratır. Bu bakış açısı varlığın hangi türüne vurgu yapar?

14. Spinoza'ya göre evrende tek bir töz vardır; o da Tanrı'dır. Doğa ve Tanrı aynı şeyin farklı isimleridir (Panteizm). Bu görüşe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

15. Ontoloji ile epistemoloji arasındaki ilişki düşünüldüğünde, 'Dış dünyada benden bağımsız bir gerçeklik var mıdır?' sorusu hangi alanın temel sorusudur?

16. Hegel'e göre 'Gerçek olan akılsal, akılsal olan gerçektir.' Bu ifade varlığın temelinde neyin olduğunu savunmaktadır?

17. Demokritos'a göre evren, bölünemeyen en küçük yapı taşları olan atomların boşluktaki hareketlerinden meydana gelir. Bu görüş varlığı ne olarak kabul eder?

18. Yeni Ontoloji'nin kurucusu Nicolai Hartmann'a göre varlık katmanlara ayrılır: İnorganik, organik, ruhsal ve tinsel katman. Hartmann'ın bu yaklaşımı aşağıdakilerden hangisine bir karşı çıkıştır?

19. Varlık felsefesinde 'Reel (Gerçek) Varlık' ile 'İdeal (Düşünsel) Varlık' ayrımı yapılır. Aşağıdakilerden hangisi 'İdeal Varlık' örneğidir?

20. Whitehead'e göre doğa, durağan nesnelerden değil, sürekli gerçekleşen olaylardan oluşur. Varlık bir 'süreç'tir. Bu görüş hangi antik filozofun 'akış' düşüncesiyle paralellik gösterir?

21. Taoizm'e göre evrenin temel ilkesi olan 'Tao', isimlendirilemez, formsuzdur ve her şeyin kaynağıdır. Tao'ya göre varlık aslında bir 'yokluk'tan (hiçlikten) gelir. Bu yaklaşım ontolojik olarak nereye yakındır?

22. Platon'un Mağara Alegorisi'nde zincirlerinden kurtulup dışarı çıkan kişinin gördüğü 'Güneş', ontolojik olarak neyi temsil eder?

23. Bir masanın 'maddi nedeni' odun, 'formel nedeni' masanın şekli, 'fail nedeni' marangozdur. Peki, masanın 'yemek yemek için yapılmış olması' hangi nedene girer?

24. Diyalektik yöntem; Tez, Antitez ve Sentez aşamalarından oluşur. Hegel'de bu süreç 'Düşünce'nin gelişimi iken, Marx'ta 'Madde'nin ve toplumun gelişimidir. Buna göre her iki filozof için ortak olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

25. Felsefe tarihinde 'Varlık var mıdır?' sorusuna 'Yoktur' diyenler nihilizmi, 'Vardır' diyenler ise realizmi savunur. Realizme göre varlığın insan zihninden bağımsız olması ne anlama gelir?