10. Sınıf Felsefe Siyaset Felsefesi

J.J. Rousseau'ya göre, 'İnsan özgür doğar oysa her yerde zincire vurulmuştur.' Bu durumdan kurtuluş, bireylerin kendi iradelerini 'Genel İrade'ye devrederek bir toplum sözleşmesi yapmalarıyla mümkündür. Rousseau'nun 'Genel İrade' kavramı en çok hangi yönetim biçimiyle ilişkilendirilebilir?

Çözüm: Genel İrade, halkın ortak çıkarını temsil eder ve Rousseau bu iradenin temsilciler aracılığıyla değil, halkın katılımıyla (doğrudan) tecelli etmesini savunur.

Aristoteles'e göre insan 'zoon politikon'dur (siyasal hayvandır). İnsan ancak bir toplum içinde ve devlet çatısı altında tam potansiyeline ulaşabilir. Bu görüşe göre devletin kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Aristoteles için devlet yapay bir kurgu değil, insan doğasının sosyal bir varlık olmasının doğal bir sonucudur.

Liberalizm, bireysel özgürlüğü ve piyasa ekonomisini savunurken; Sosyalizm, toplumsal eşitliği ve devletin ekonomiye müdahalesini önceler. Bu iki görüşün 'adalet' kavramına bakışındaki temel fark nedir?

Çözüm: Liberalizm herkesin aynı yarışa girmesini (fırsat eşitliği), Sosyalizm ise kaynakların herkes arasında eşit dağıtılmasını (sonuç eşitliği) hedefler.

Siyaset felsefesi 'olanı' değil, 'olması gerekeni' (ideal olanı) inceler. Siyaset bilimi ise 'olanı' olduğu gibi betimler. Buna göre aşağıdakilerden hangisi siyaset felsefesinin bir sorusu olabilir?

Çözüm: Felsefe, değerler ve ideal düzen üzerine normatif (kural koyucu) sorular sorar. Diğer seçenekler veri toplamaya dayalı bilimsel sorulardır.

John Locke'a göre insan doğuştan özgürdür ve mülkiyet hakkına sahiptir. Devlet, bu doğal hakları korumak için kurulmuş bir hizmet aracıdır. Eğer devlet bu hakları ihlal ederse, halkın direnme hakkı doğar. Locke'un bu görüşü modern siyasetin hangi ilkesine temel oluşturmuştur?

Çözüm: Locke'un doğal haklar ve direnme hakkı vurgusu, devletin yetkilerinin yasalarla sınırlandırıldığı anayasal sistemlerin öncüsüdür.

Ütopya, 'olmayan ama hayal edilen ideal düzen' demektir. Thomas More'un 'Ütopya'sı veya Platon'un 'Devlet'i bu türe örnektir. Distopyalar (ters ütopyalar) ise gelecekteki kötü senaryoları betimler. Aşağıdakilerden hangisi bir distopyanın temel özelliği olabilir?

Çözüm: Distopyalar (örneğin 1984, Cesur Yeni Dünya), otoriter yönetimlerin ve baskıcı teknolojilerin hakim olduğu korkutucu gelecek tasvirleridir.

Platon'a göre devlet, insan organizmasının büyütülmüş bir kopyasıdır. İnsanda akıl, irade ve iştah bölümleri olduğu gibi; devlette de yöneticiler, koruyucular ve üreticiler sınıfları bulunur. Bu benzetmeden hareketle Platon'un ideal devlet anlayışı hakkında ne söylenebilir?

Çözüm: Platon, devletin sınıflarını insan ruhunun bölümlerine benzeterek, her sınıfın kendine özgü bir görevi (iş bölümü) olduğunu savunur.

Hukuk devleti ilkesine göre, 'Yönetenler de dahil olmak üzere herkes yasalara uymak zorundadır.' Bu ilkenin ihlal edildiği bir durumda aşağıdakilerden hangisinin yaşanması beklenir?

Çözüm: Hukuk devletinin olmadığı yerde hukukun üstünlüğü değil, kişilerin veya grupların üstünlüğü (keyfiyet) başlar.

Sivil toplum, devletin resmi kurumları dışında kalan, bireylerin kendi istekleriyle oluşturdukları dernek, vakıf ve sendika gibi yapıları ifade eder. Güçlü bir sivil toplumun olduğu bir ülkede aşağıdakilerden hangisinin gerçekleşmesi daha olasıdır?

Çözüm: Sivil toplum, bireylerin haklarını savunmasını ve demokratik süreçlere aktif katılımını sağlayarak devleti denetler.

Siyaset felsefesinde 'egemenlik' kavramı, devletin ülke sınırları içinde en üstün güç olmasını ve dışarıya karşı bağımsızlığını ifade eder. Demokratik devletlerde egemenliğin kaynağı aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Demokrasinin temel tanımı gereği egemenlik kayıtsız şartsız millete (halka) aittir.

Bir ülkede yasalar sadece belirli bir zümrenin çıkarlarını koruyor, halkın büyük çoğunluğu ise bu yasalara sadece ceza korkusuyla uyuyorsa, bu devlet için aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çözüm: Meşruiyet, yönetilenlerin yönetenlerin otoritesini haklı ve doğru bulmasıdır. Sadece korkuya dayalı itaat meşruiyetin olmadığını gösterir.

John Stuart Mill, 'Hürriyet Üstüne' adlı eserinde, bireyin özgürlüğüne müdahale edilebilecek tek durumun 'başkalarına zarar verilmesini önlemek' olduğunu savunur. Buna 'Zarar İlkesi' denir. Bu ilkeye göre aşağıdaki davranışlardan hangisi devlet tarafından kısıtlanamaz?

Çözüm: Mill'e göre birey, başkasına zarar vermediği sürece kendi bedeni ve ruhu üzerinde mutlak egemendir; devlet bu alana müdahale etmemelidir.

John Rawls, 'Adalet Teorisi'nde 'Bilinmezlik Perdesi' (Veil of Ignorance) kavramını ortaya atar. Buna göre, toplumun kurallarını koyacak kişiler kendi toplumsal konumlarını, zenginliklerini veya yeteneklerini bilmeselerdi, en adil kuralları koyarlardı. Rawls'un bu yöntemiyle ulaşmak istediği temel ilke nedir?

Çözüm: Rawls, insanların kendi çıkarlarını bilmedikleri bir durumda, en dezavantajlı olanı bile koruyacak adil bir sistem kuracaklarını savunur.

Francis Bacon'ın 'Yeni Atlantis' adlı ütopyasında, devleti bilim insanlarından oluşan bir kurul yönetir. Bu kurulun amacı doğayı keşfetmek ve insanlığın yaşamını kolaylaştırmaktır. Bu ütopya türü aşağıdakilerden hangisine odaklanmıştır?

Çözüm: Bacon, bilginin güç olduğunu savunmuş ve ütopyasını bilimsel araştırmaların merkezi olan 'Süleyman Evi' etrafında kurgulamıştır.

İbn-i Haldun'a göre devletler de canlılar gibi doğar, büyür, yaşlanır ve ölürler. Devletin ayakta kalmasını sağlayan temel güç 'asabiye' (toplumsal dayanışma ruhu) duygusudur. Bu duygu zayıfladığında devlet çöker. İbn-i Haldun'un bu görüşü siyaset felsefesinde hangi yaklaşıma örnektir?

Çözüm: İbn-i Haldun, devleti biyolojik bir varlığa benzeterek (doğum-ölüm) organizmacı bir döngü içinde açıklar.

Anarşizm, 'insan üzerinde insanın otoritesine' karşı çıkar. Onlara göre devlet, ne kadar demokratik olursa olsun, bireyin özgürlüğünü kısıtlayan bir baskı aracıdır. Bir anarşistin aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanması beklenmez?

Çözüm: Anarşizm her türlü otoriteyi ve devleti reddettiği için 'güçlü devlet' talebi anarşist bir düşünceyle çelişir.

Thomas Hobbes 'Leviathan' adlı eserinde, insanların 'herkesin herkesle savaştığı' bir doğa durumundan kurtulmak için haklarını mutlak bir güce devrettiklerini savunur. Günümüzde bir vatandaşın, can güvenliğinin sağlanması karşılığında bazı özgürlüklerinin kısıtlanmasını kabul etmesi bu görüşle paralellik gösterir. Bu parçaya göre devletin varlık nedeni aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Hobbes'a göre doğa durumundaki kaos ortamından kurtulmanın tek yolu, bireylerin güvenlik karşılığında sözleşmeyle haklarını devlete devretmesidir.

Bürokrasi, devlet işlerinin yürütülmesinde uzmanlaşmış memurlar hiyerarşisidir. Max Weber'e göre modern devletin işleyişi için bürokrasi kaçınılmazdır ancak bu durum 'demir kafes' denilen bir katılığı da beraberinde getirebilir. Aşağıdakilerden hangisi bürokrasinin olumsuz bir özelliği olarak gösterilebilir?

Çözüm: Aşırı kuralcılık ve esneklikten uzak yapı, bürokrasinin hantallaşmasına ve 'kırtasiyecilik' sorununa yol açar.

Karl Marx'a göre devlet, egemen sınıfın (burjuvazi) ezilen sınıfı (proletarya) baskı altında tutmak için kullandığı bir aygıttır. Sınıfsız topluma geçildiğinde devlete de gerek kalmayacaktır. Marx'ın bu görüşü devletin kökeni hakkındaki hangi yaklaşıma bir eleştiridir?

Çözüm: Marx, devletin tarafsız olmadığını, aksine bir sınıfın tahakküm aracı olduğunu belirterek liberal 'ortak iyi' anlayışını eleştirir.

Machiavelli, 'Hükümdar' adlı eserinde 'Amaca ulaşmak için her yol mübahtır' anlayışını savunur. Ona göre hükümdar, devletin bekası için gerektiğinde ahlak kurallarını göz ardı edebilir. Bu yaklaşım siyaset felsefesindeki hangi temel ayrımı vurgular?

Çözüm: Machiavelli, siyaseti dini ve ahlaki normlardan ayırarak 'reelpolitik' denilen, güce ve sonuç odaklılığa dayalı bir alan olarak tanımlamıştır.

Farabi'nin 'Erdemli Şehir' (El-Medinetü'l Fazıla) anlayışında, şehrin yöneticisi bedendeki kalp gibidir. Kalp nasıl organları yönetiyorsa, erdemli yönetici de toplumu mutluluğa ulaştıracak şekilde yönetir. Farabi'ye göre ideal devletin temel amacı nedir?

Çözüm: Farabi, siyasetin amacının insanların erdemli bir hayat sürerek gerçek mutluluğa (saadet) ulaşmalarını sağlamak olduğunu savunur.

Bir toplumda bireylerin temel hak ve özgürlükleri yasalarda tanımlanmış olsa bile, bu hakların kullanılabilmesi için ekonomik imkanların yetersiz olması durumunda 'sosyal devlet' anlayışı devreye girer. Sosyal devletin temel görevi nedir?

Çözüm: Sosyal devlet; eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik gibi alanlarda müdahale ederek toplumsal adaleti ve dengeyi sağlamaya çalışır.

Eski Yunan'da Sofistler, yasaların ve devletin doğadan gelmediğini, insanların kendi aralarında yaptıkları uzlaşımlar (sözleşmeler) sonucu oluştuğunu savunmuşlardır. Bu görüş devletin kökeniyle ilgili hangi sınıflamaya girer?

Çözüm: Sofistler, yasaların insan icadı olduğunu savunarak devletin 'yapay' bir kurum olduğu fikrinin ilk temsilcileri olmuşlardır.

Modern demokrasilerde 'çoğulculuk' ilkesi, farklı görüşlerin, inançların ve yaşam tarzlarının yönetimde temsil edilmesini ve korunmasını savunur. Sadece çoğunluğun dediğinin olması ise 'çoğunlukçuluk' olarak adlandırılır. Buna göre çoğulcu bir demokraside azınlık hakları için ne söylenebilir?

Çözüm: Çoğulcu demokrasi, azınlıkta kalanların haklarının çoğunluk tarafından yok edilmesini engelleyen bir koruma sistemine sahiptir.

Montesquieu, 'Kuvvetler Ayrılığı' ilkesini savunurken yasama, yürütme ve yargı güçlerinin farklı ellerde toplanması gerektiğini belirtir. Bu ilkenin temel amacı aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Montesquieu, gücün tek elde toplanmasının tiranlığa yol açacağını, bu yüzden güçlerin birbirini denetlemesi (fren ve denge) gerektiğini savunmuştur.