10. Sınıf Felsefe Varlık Felsefesi

Marx'a göre düşünceyi belirleyen şey maddedir ve toplumsal bilinci belirleyen temel unsur ekonomik üretim ilişkileridir. Marx'ın bu 'Diyalektik Materyalizm' görüşü, Hegel'in hangi yaklaşımına bir tepki olarak doğmuştur?

Çözüm: Hegel varlığın temelini ruhsal bir töz olan Geist ile açıklarken, Marx tam tersine temele maddeyi koymuştur.

Bir sanatçı, mermer bloğa bakarken orada henüz var olmayan bir heykelin hayalini kurar. Sanatçıya göre o heykel, mermerin içinde gizlidir ve sadece fazlalıkların atılması gerekir. Aristoteles'in 'Dört Neden' öğretisi düşünüldüğünde, sanatçının zihnindeki bu 'heykel fikri' hangi nedene karşılık gelir?

Çözüm: Aristoteles'e göre formel neden, bir şeyin şekli, yapısı veya zihindeki tasarımına karşılık gelir. Sanatçının zihnindeki heykel tasarımı, mermere verilecek olan formdur.

Whitehead'e göre doğa, durağan nesnelerden değil, sürekli gerçekleşen olaylardan oluşur. Varlık bir 'süreç'tir. Bu görüş hangi antik filozofun 'akış' düşüncesiyle paralellik gösterir?

Çözüm: Herakleitos ve Whitehead, varlığın temelinde değişimi ve oluşu görürler.

Hegel'e göre 'Gerçek olan akılsal, akılsal olan gerçektir.' Bu ifade varlığın temelinde neyin olduğunu savunmaktadır?

Çözüm: Hegel'in rasyonalist idealizmi, varlığın temel yapısının akılsal olduğunu savunur.

Farabi'ye göre varlıklar ikiye ayrılır: 'Zorunlu Varlık' (Vacib-ül Vücud) ve 'Mümkün Varlık' (Mümkin-ül Vücud). Zorunlu varlık, var olmak için başka bir şeye ihtiyaç duymazken; mümkün varlıklar varlıklarını O'na borçludur. Farabi'nin bu ayrımı aşağıdakilerden hangisini temellendirmeye yöneliktir?

Çözüm: Farabi, Tanrı'yı Zorunlu Varlık olarak tanımlayarak O'nu tüm varoluşun nedeni olarak konumlandırır.

Spinoza'ya göre evrende tek bir töz vardır; o da Tanrı'dır. Doğa ve Tanrı aynı şeyin farklı isimleridir (Panteizm). Bu görüşe göre aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Çözüm: Panteizm, Tanrı ile evreni bir ve aynı sayan görüştür.

Diyalektik yöntem; Tez, Antitez ve Sentez aşamalarından oluşur. Hegel'de bu süreç 'Düşünce'nin gelişimi iken, Marx'ta 'Madde'nin ve toplumun gelişimidir. Buna göre her iki filozof için ortak olan kavram aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Hem Hegel hem Marx, varlığın ve tarihin zıtların çatışması (diyalektik) yoluyla ilerlediğini savunur; sadece temele koydukları töz (başlangıç noktası) farklıdır.

Bir masanın 'maddi nedeni' odun, 'formel nedeni' masanın şekli, 'fail nedeni' marangozdur. Peki, masanın 'yemek yemek için yapılmış olması' hangi nedene girer?

Çözüm: Ereksel neden, bir şeyin yapılma amacını veya neye hizmet ettiğini açıklar.

Sartre'a göre 'İnsanda varoluş özden önce gelir.' Bu ifade, insanın önceden belirlenmiş bir kaderi veya doğası olmadığını, kendi seçimleriyle kendi özünü oluşturduğunu belirtir. Bu düşünce tarzı hangi akımın temelidir?

Çözüm: Sartre, insanın önce var olduğunu, sonra kendi değerlerini ve özünü özgür iradesiyle yarattığını savunur.

La Mettrie, insanı 'Makine İnsan' olarak tanımlar ve ruhsal süreçlerin aslında biyolojik ve fiziksel süreçlerden ibaret olduğunu savunur. Bu görüş aşağıdaki felsefi akımlardan hangisine doğrudan örnektir?

Çözüm: Materyalizm, var olan her şeyin maddeden ibaret olduğunu ve ruhsal olayların maddenin bir sonucu olduğunu savunur.

Gorgias'ın 'Hiçbir şey yoktur, olsa da bilinemez, bilinse de başkasına aktarılamaz' sözü, varlık felsefesinde hangi temel duruşu temsil eder?

Çözüm: Nihilizm, varlığın gerçekliğini ve nesnelliğini reddeden 'hiççilik' akımıdır.

Demokritos'a göre evren, bölünemeyen en küçük yapı taşları olan atomların boşluktaki hareketlerinden meydana gelir. Bu görüş varlığı ne olarak kabul eder?

Çözüm: Atomculuk, materyalizmin ilk biçimlerinden biridir ve varlığı maddi parçacıklarla açıklar.

Husserl'e göre bir nesnenin özüne ulaşmak için onun rengi, şekli, ağırlığı gibi duyusal özelliklerini bir kenara bırakmak (paranteze almak) gerekir. Bu yönteme ne ad verilir?

Çözüm: Fenomenolojide nesnenin özüne ulaşmak için tesadüfi ve duyusal özelliklerin ayıklanması işlemine 'epokhe' denir.

Herakleitos, 'Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz' derken varlığın sürekli bir akış ve değişim içinde olduğunu savunur. Buna karşın Parmenides, değişimin bir yanılsama olduğunu ve 'Varlık vardır, yokluk yoktur' diyerek kalıcılığı vurgular. Bu iki filozofun temel uyuşmazlığı varlığın hangi özelliği üzerinedir?

Çözüm: Herakleitos varlığı 'oluş' (değişim) olarak görürken, Parmenides varlığı değişmeyen, kalıcı bir 'bir' olarak görür. Bu, varlığın özü ve mahiyeti ile ilgili bir tartışmadır.

Varlık felsefesinde 'Reel (Gerçek) Varlık' ile 'İdeal (Düşünsel) Varlık' ayrımı yapılır. Aşağıdakilerden hangisi 'İdeal Varlık' örneğidir?

Çözüm: Pi sayısı, üçgenin iç açıları toplamı gibi matematiksel ve kavramsal varlıklar zihne bağımlı ideal varlıklardır.

Bilim, varlığı 'parçalara ayırarak' ve 'deney-gözlem' yöntemini kullanarak incelerken; felsefe varlığı 'bir bütün olarak' ve 'akıl yürütme' yoluyla ele alır. Bu durum aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

Çözüm: Bilim varlığı olgusal ve parçacı ele alırken, felsefe tümel ve kavramsal olarak ele alır.

Bir bilgisayar mühendisi, bilgisayarın donanım parçalarını (işlemci, RAM, ekran kartı) bir araya getirir. Ancak bu parçalar tek başlarına bir anlam ifade etmez; onları çalıştıran ve bir amaca yönelten yazılımdır. Bu durum, varlığı 'madde ve form' ilişkisiyle açıklayan hangi filozofun görüşüne en yakındır?

Çözüm: Aristoteles'e göre her varlık madde (donanım) ve formun (yazılım/şekil) birleşimidir. Form, maddeye kimlik ve amaç kazandırır.

Descartes, 'Düşünüyorum, öyleyse varım' diyerek felsefesini başlatır ve varlığı 'ruh' (düşünen töz) ve 'madde' (yer kaplayan töz) olarak ikiye ayırır. Descartes'ın bu yaklaşımı ontolojide hangi akım içerisinde değerlendirilir?

Çözüm: Varlığı birbirine indirgenemeyen iki ayrı tözle (ruh ve madde) açıklayan görüşe düalizm denir.

Platon'a göre, içinde yaşadığımız ve duyularımızla algıladığımız bu dünya, asıl gerçeklik olan 'İdealar Dünyası'nın kusurlu bir gölgesidir. Buna göre, bir marangozun yaptığı masa ile zihnimizdeki 'masa ideası' arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisiyle açıklanabilir?

Çözüm: Platon'un düalizminde nesneler dünyası (fenomenler), idealar dünyasının bir kopyası veya yansımasıdır.

Ontoloji ile epistemoloji arasındaki ilişki düşünüldüğünde, 'Dış dünyada benden bağımsız bir gerçeklik var mıdır?' sorusu hangi alanın temel sorusudur?

Çözüm: Varlığın var olup olmadığı veya mahiyeti ontolojinin (varlık felsefesi) temel sorusudur.

Yeni Ontoloji'nin kurucusu Nicolai Hartmann'a göre varlık katmanlara ayrılır: İnorganik, organik, ruhsal ve tinsel katman. Hartmann'ın bu yaklaşımı aşağıdakilerden hangisine bir karşı çıkıştır?

Çözüm: Hartmann, varlığı sadece maddeye veya sadece ruha indirgeyen monist yaklaşımlara karşı çıkarak varlığın katmanlı yapısını savunur.

Platon'un Mağara Alegorisi'nde zincirlerinden kurtulup dışarı çıkan kişinin gördüğü 'Güneş', ontolojik olarak neyi temsil eder?

Çözüm: Platon'un sisteminde Güneş, tüm ideaların kaynağı ve en yüksek varlık olan İyi İdeası'nı sembolize eder.

Felsefe tarihinde 'Varlık var mıdır?' sorusuna 'Yoktur' diyenler nihilizmi, 'Vardır' diyenler ise realizmi savunur. Realizme göre varlığın insan zihninden bağımsız olması ne anlama gelir?

Çözüm: Realizm (gerçekçilik), dış dünyadaki nesnelerin özneden bağımsız bir gerçekliğe sahip olduğunu savunur.

Bir masa, üzerine bir şeyler koymak için vardır. Bir kalem, yazı yazmak için üretilmiştir. Ancak bir insan, dünyaya geldiğinde ne olacağı önceden belirlenmemiştir; o, kendi anlamını kendi yaratır. Bu bakış açısı varlığın hangi türüne vurgu yapar?

Çözüm: Varoluşçuluğa göre insan, nesnelerden farklı olarak kendi özünü belirleme gücüne sahiptir.

Taoizm'e göre evrenin temel ilkesi olan 'Tao', isimlendirilemez, formsuzdur ve her şeyin kaynağıdır. Tao'ya göre varlık aslında bir 'yokluk'tan (hiçlikten) gelir. Bu yaklaşım ontolojik olarak nereye yakındır?

Çözüm: Varlığın temelinde 'hiçlik' veya tanımlanamaz bir 'yokluk' olduğunu savunan görüşler nihilizmle ilişkilendirilir.