10. Sınıf Tarih Sultan ve Merkez Teşkilatı

Osmanlı veraset sisteminde I. Murat döneminde 'Ülke hanedanın ortak malıdır' anlayışından 'Ülke padişah ve oğullarınındır' anlayışına geçilmiştir. Bu değişikliğin devlet yönetimi üzerindeki doğrudan etkisi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Veraset sistemindeki bu daralma, hak iddia eden kişi sayısını azaltarak taht kavgalarını bir nebze sınırlamayı ve merkezi otoriteyi daha belirgin hale getirmeyi amaçlamıştır.

Osmanlı Devleti'nde Divan-ı Hümayun'un bir 'danışma organı' niteliği taşıdığının en güçlü kanıtı aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Bir meclis veya divan karar alsa bile son söz hükümdara aitse, o meclis karar organı değil danışma organıdır.

17. yüzyılda getirilen 'Ekber ve Erşed' sistemi ile hanedanın en yaşlı ve en olgun üyesinin tahta geçmesi kuralı benimsenmiştir. Bu uygulamanın şehzadeler üzerindeki en olumsuz etkisi ne olmuştur?

Çözüm: Ekber ve Erşed sistemiyle birlikte 'Kafes Usulü' gelmiş, şehzadelerin sancağa çıkma geleneği sona ermiştir. Bu da onların devlet yönetimi deneyimi kazanmalarını engellemiştir.

Osmanlı Devleti’nde Fatih Sultan Mehmet dönemine kadar Divan-ı Hümayun toplantılarına padişahlar başkanlık ederken, Fatih’ten itibaren bu görev sadrazamlara devredilmiştir. Padişahlar ise toplantıları 'Kasr-ı Adl' denilen kafes arkasından takip etmeye başlamışlardır. Bu değişikliğin temel amacı aşağıdakilerden hangisi olabilir?

Çözüm: Padişahın divan başkanlığını sadrazama bırakması ve kendisinin gizli bir bölmeden izlemesi, divan üyelerinin padişahın varlığından çekinmeden daha rahat ve objektif görüş bildirmelerini amaçlamıştır.

Osmanlı Devleti'nde sadrazamın padişahın mutlak vekili olduğunu kanıtlayan en önemli sembol aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Mühr-ü Hümayun'un teslim edilmesi, sadrazamın padişah adına tam yetkiyle hareket edebileceğinin yasal ve sembolik göstergesidir.

Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı sultanlarının egemenlik sembolleri arasında yer almaz?

Çözüm: Meclis-i Mebusan 19. yüzyılda (1876) açılmıştır. Klasik dönem Osmanlı sultanlarının temel egemenlik sembolleri hutbe, sikke (para), cülus, sancak ve tuğradır.

Topkapı Sarayı'nda padişahın özel hayatının geçtiği ve ailesinin bulunduğu bölüm aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Harem, padişahın ailesiyle birlikte yaşadığı özel bölümdür ve aynı zamanda kadınlar için bir eğitim kurumudur.

Sadrazamın ordu başında sefere çıktığında aldığı unvan aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Sadrazam padişahın yerine orduyu komuta ettiğinde 'Serdar-ı Ekrem' unvanını kullanırdı.

Osmanlı Devleti'nde bürokratik işlemlerin artması ve dış ilişkilerin önem kazanması üzerine 17. yüzyıldan itibaren hangi divan üyesinin yetkileri artarak hariciye (dışişleri) bakanlığına dönüşmüştür?

Çözüm: Reisülküttab başlangıçta Nişancı'ya bağlı bir katip iken, diplomasi trafiğinin artmasıyla dışişlerinden sorumlu bağımsız bir makam haline gelmiştir.

Osmanlı toplumunda 'Seyfiye' sınıfı kılıç ehlini, yani askeri ve idari yönetimi temsil ederdi. Aşağıdakilerden hangisi Seyfiye sınıfının Divan-ı Hümayun'daki temsilcilerinden biridir?

Çözüm: Vezir-i Azam (Sadrazam) ve Vezirler, yürütme ve askerlik görevleri nedeniyle Seyfiye sınıfına mensuptur.

Topkapı Sarayı'nda devlet işlerinin görüşüldüğü, elçilerin kabul edildiği ve padişahın 'arz odasında' bulunduğu bölüm aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Birun, sarayın dış bölümüdür ve devletin dışa dönük yönetim işlerinin yürütüldüğü yerdir.

Osmanlı Devleti'nde bürokrasinin 'Kalemiye' sınıfı; yazışma, kayıt ve mali işlerden sorumluydu. Aşağıdakilerden hangisi bu sınıfın bir temsilcisidir?

Çözüm: Defterdar ve Nişancı, bürokrasi ve maliye işlerinden sorumlu olan Kalemiye sınıfının en üst düzey temsilcileridir.

Aşağıdaki Divan üyelerinden hangisi günümüzdeki 'Milli Eğitim Bakanı' ve 'Adalet Bakanı' görevlerini bir arada yürütmektedir?

Çözüm: Kazasker, kadıların (adalet) ve müderrislerin (eğitim) atama ve denetiminden sorumludur.

Kazaskerlerin hem adalet hem de eğitim işlerinden sorumlu olması, onların aşağıdaki hangi sınıfa mensup olduklarını gösterir?

Çözüm: Kadı ve müderrislerin atamasını yapan Kazasker, din, hukuk ve eğitim işleriyle ilgilenen 'İlmiye' sınıfının bir üyesidir.

Osmanlı Devleti'nde padişahın 'yasama' yetkisini kullandığına doğrudan kanıt olan belge türü aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Ferman, padişahın herhangi bir konuda verdiği yazılı emirdir ve padişahın yasama gücünü temsil eder.

Enderun Mektebi, Osmanlı Devleti'nde devşirme kökenli çocukların eğitildiği ve devlet adamı yetiştirildiği bir okuldu. Bu okulun varlığı Osmanlı devlet yönetimi hakkında aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

Çözüm: Enderun, yetenekli çocukları seçip sıkı bir eğitimden geçirerek sadrazamlığa kadar yükselebilecek bürokratlar yetiştirirdi; bu da liyakat sistemini gösterir.

Osmanlı Devleti'nde mali işlerden sorumlu olan, gelir ve giderlerin hesabını tutan Divan üyesi aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Defterdar, Osmanlı bütçesinin hazırlanması ve mali işlerin yürütülmesinden sorumlu en üst düzey görevlidir.

Divan-ı Hümayun'da alınan kararların kaydedildiği defterlere ne ad verilir?

Çözüm: Divanda görüşülen önemli meseleler ve alınan kararlar 'Mühimme Defterleri'ne kaydedilirdi.

Osmanlı Devleti'nde Nişancı; fethedilen arazileri kayıt altına alır, dirliklerin dağıtımını yapar ve belgelerin üzerine padişahın tuğrasını çekerdi. Buna göre Nişancı'nın günümüzdeki hangi kurumun görevlerini kısmen üstlendiği söylenebilir?

Çözüm: Nişancı, tahrir defterlerini tutarak arazilerin kaydını yapardı. Bu görev bugün Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün sorumluluk alanına girmektedir.

Padişahın halka hitaben yayınladığı, hak ve adalet dağıtacağını taahhüt ettiği belgelere ne ad verilir?

Çözüm: Adaletnameler, yönetenlerin halka zulmetmesini engellemek ve adaleti tesis etmek amacıyla padişah tarafından yayınlanan özel belgelerdir.

Kanunname-i Ali Osman'da yer alan 'Evladımdan her kime saltanat müyesser ola, nizam-ı alem için karındaşlarını katletmek münasiptir' maddesi ile ulaşılmak istenen asıl hedef nedir?

Çözüm: Kardeş katli yasasının temel amacı, taht kavgaları nedeniyle devletin parçalanmasını önlemek ve 'Nizam-ı Alem' yani dünya düzenini/devlet bekasını sağlamaktır.

Osmanlı Devleti'nde padişahın mutlak otoritesini sınırlayan herhangi bir anayasal kurumun klasik dönemde bulunmaması, devletin yönetim biçimi hakkında neyi gösterir?

Çözüm: Tüm yetkilerin tek bir kişide toplanması ve bu yetkiyi sınırlayacak bir güç olmaması mutlak monarşidir.

Fatih Sultan Mehmet döneminde hazırlanan 'Kanunname-i Ali Osman' ile hangi alanlarda düzenlemeler yapılmıştır?

Çözüm: Kanunname-i Ali Osman, Osmanlı devlet teşkilatını, protokol kurallarını ve hukuki işleyişi sistematize eden ilk kapsamlı kanunnamedir.

Osmanlı Devleti'nde 'Padişah yasaların üzerindedir' anlayışı yerine 'Padişah yasalarla devleti yönetir' anlayışının hakim olması, Osmanlı hukuk sisteminin hangi özelliğinden kaynaklanır?

Çözüm: Osmanlı'da padişah emirleri (örfi hukuk), İslam hukukuna (şer'i hukuk) aykırı olamazdı. Bu durum hükümdarın yetkilerini hukukla sınırlandırmıştır.

Osmanlı Devleti'nde Şeyhülislam'ın Divan-ı Hümayun'un asil bir üyesi olmamasına rağmen, gerektiğinde görüşlerine başvurulması neyin göstergesidir?

Çözüm: Şeyhülislam, divanda alınan kararların İslam hukukuna (şer'i hukuk) uygun olup olmadığına dair fetva verirdi.