5. Sınıf Sosyal Bilgiler Birey ve Toplum İlişkisi

Zeynep, Sosyal Bilgiler dersinin faydalarını anlatırken şu ifadeyi kullanmıştır: 'Bu ders sayesinde sadece geçmişimizi değil, bugünümüzü ve geleceğimizi de öğreniyoruz. Haklarımızı bilmeyi, çevremizdeki toplumsal sorunlara karşı duyarlı olmayı ve birlikte yaşama kültürünü benimsiyoruz.' Zeynep'in bu ifadesine göre, aşağıdakilerden hangisi Sosyal Bilgiler dersinin bireye kazandırdığı davranışlardan biri olamaz?

Bir kasabada yeni bir fabrikanın açılmasıyla iş imkânları artmış ve kasaba ekonomisi canlanmıştır. Ancak fabrikanın atıkları yakınlardaki nehre döküldüğü için balık ölümleri başlamış ve tarım arazileri zarar görmüştür. Ayrıca fabrikadan çıkan gürültü çevre sakinlerini rahatsız etmektedir. Bu durumdan yola çıkılarak 'olayların çok boyutluluğu' ile ilgili aşağıdaki çıkarımlardan hangisine ulaşılamaz?

Okul servis saatlerinin sabah yarım saat erkene alınması kararlaştırılmıştır. Bu durum karşısında veliler işe geç kalmaktan kurtuldukları için sevinirken, öğrenciler uykularını alamadıklarından şikayetçi olmuş, servis şoförleri ise sabah trafiğine yakalanmadıkları için memnun kalmışlardır. Bu örnek olay üzerinden 'olayların çok boyutluluğu' kavramını açıklamak isteyen bir öğretmen, öğrencilerine bu durumun en temel göstergesini nasıl açıklamalıdır?

5. sınıf öğrencisi Elif, gün içinde okulda 'öğrenci', evde 'abla' ve 'evlat', basketbol kulübünde ise 'sporcu' rollerini üstlenmektedir. Elif'in bu rollerine uygun olarak yerine getirmesi gereken bazı sorumlulukları vardır. Buna göre Elif'in üstlendiği roller ve sorumluluklar ile ilgili aşağıda yapılan eşleştirmelerden hangisi yanlıştır?

'İçinde bulunduğumuz grup veya kurumlarda üstlendiğimiz roller zamanla değişebilir. Örneğin, çocukken sadece evlat ve öğrenci rolündeyken büyüdüğümüzde anne, baba, öğretmen veya mühendis rollerini üstlenebiliriz. Ayrıca aynı gün içinde hem evde çocuk hem de okulda öğrenci veya kulüpte kaleci olabiliriz.' Bu metinden hareketle 'rol' kavramı ile ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine varılamaz?

11 yaşındaki Ahmet, ailesinin maddi imkânsızlıkları nedeniyle okula gönderilmemiş ve bir oto sanayi sitesinde çırak olarak çalıştırılmaya başlanmıştır. Ahmet, okula giden akranlarını gördükçe üzülmekte ve kendisinin de okula gitmek istediğini belirtmektedir. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme göz önüne alındığında, Ahmet'in öncelikle hangi hakları ihlal edilmektedir?

Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre; 'Her çocuk temel yaşama ve gelişme hakkına sahiptir. Çocukları ilgilendiren her türlü kararda öncelikle çocuğun yüksek yararı göz önünde bulundurulur. Hiçbir çocuğa ırkı, dili, dini, cinsiyeti veya kökeni nedeniyle ayrımcılık yapılamaz.' Verilen bu bilgilere göre Çocuk Hakları Sözleşmesi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

Mert ve ailesi hafta sonu ülkemizin önemli tarihi yerlerinden biri olan Efes Antik Kenti'ni ziyaret ederler. Mert, gezi sırasında bazı ziyaretçilerin tarihi taşların üzerine yazılar yazdığını ve çöplerini etrafa bıraktığını fark eder. Bu durum karşısında sessiz kalmayarak yetkililere durumu bildirir ve çevresindekileri tarihi eserlere zarar vermemeleri konusunda kibarca uyarır. Mert'in bu duyarlı davranışı, Sosyal Bilgiler dersinin ona kazandırdığı aşağıdaki özelliklerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

Bir ilçede uzun süredir yapımı devam eden Yüksek Hızlı Tren (YHT) istasyonu nihayet hizmete açılmıştır. Bu durumun ardından;
- İlçe esnafının satışları turist sayısının artmasıyla yükselmiştir.
- İstasyon yakınındaki evlerin gürültü seviyesi artmış, bazı mahalle sakinleri bu durumdan rahatsız olmuştur.
- İlçede yaşayan üniversite öğrencileri, büyük şehirdeki okullarına artık çok daha kısa sürede ve güvenle ulaşabilmektedir.

Verilen bu örnek olaydan yola çıkılarak ulaşılabilecek en genel yargı aşağıdakilerden hangisidir?

5. sınıf öğrencisi Ayşe, sınıf arkadaşları tarafından oy birliğiyle 'Sınıf Başkanı' seçilmiştir. Ayşe başkan seçildikten sonra sınıfta düzeni sağlamak ve arkadaşlarının haklarını korumak için büyük çaba harcamaktadır. Ancak bir gün en yakın arkadaşı sınıfta yüksek sesle konuşup kuralları ihlal ettiğinde, Ayşe arkadaşını kurallara uyması konusunda uyarmak zorunda kalmıştır. Arkadaşı ise 'Biz seninle çok yakın arkadaşız, beni uyarmana gerek yoktu' diyerek Ayşe'ye kırılmıştır.

Bu olaydan hareketle, rollerimiz ve sorumluluklarımızla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bir okulun yönetimi, okul bahçesini yeniden düzenleme kararı almıştır. Okul müdürü, bahçeye yapılacak oyun alanları ve dikilecek ağaç türleri konusunda öğrencilerin fikirlerini almak üzere her sınıftan temsilcilerin katıldığı bir toplantı düzenlemiş ve bir anket çalışması yapmıştır. Öğrenciler anket sonuçlarına göre okul bahçesinde görmek istedikleri alanları belirlemiş ve okul yönetimi de bu doğrultuda düzenlemeler yapmıştır.

Okul yönetiminin bu uygulaması, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'de yer alan aşağıdaki temel haklardan hangisinin doğrudan gözetildiğini gösterir?

Kerem, harçlıklarından biriktirdiği para ile bir teknoloji mağazasından kulaklık satın almıştır. Ancak eve gelip kulaklığı denediğinde ürünün ses vermediğini ve bozuk olduğunu fark etmiştir. Ertesi gün mağazaya giderek durumu anlatmış fakat mağaza yetkilileri 'Kutusu açılmış ürünleri iade alamayız veya değiştiremeyiz' diyerek Kerem'e yardımcı olmamıştır.

Sosyal Bilgiler dersinde öğrendiği haklarını bilen Kerem'in, bu durumda yapması gereken en doğru ve yasal davranış aşağıdakilerden hangisidir?

Bir şehirde aniden bastıran aşırı kar yağışı nedeniyle eğitime üç gün süreyle ara verilmiştir. Bu durum karşısında;
- Çocuklar kartopu oynamak için sokaklara dökülmüş ve çok eğlenmişlerdir.
- Çalışan anne ve babalar, çocuklarını bırakacak yer bulmakta zorlandıkları için planlarını değiştirmek zorunda kalmışlardır.
- Belediye çalışanları yolları açık tutmak için gece gündüz çalışmak zorunda kalmıştır.
- Fırıncılar, un sevkiyatı geciktiği için ekmek üretiminde aksamalar yaşamıştır.

Bu bilgilere göre, kar yağışı olayının sonuçları ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Günümüzde çocukların internet ve dijital teknolojilerle iç içe büyümesi, onlara bilgiye kolay ulaşma imkanı sunarken bazı riskleri de beraberinde getirmektedir. Çocuk Hakları Sözleşmesi'ne göre devletler, çocukları her türlü sömürüye, zararlı yayınlara ve internet ortamındaki tehlikelere karşı korumakla yükümlüdür.

Buna göre, aşağıdakilerden hangisi çocukların dijital dünyada korunma hakkı kapsamında devletin veya ailelerin alması gereken önlemlerden biri olamaz?

Demir ailesi akşam yemeğinde bir araya gelerek yaz tatilinde nereye gideceklerini tartışmaktadır.
- Baba: 'Bu yıl bütçemize uygun sakin bir yayla tatili yapalım.' der.
- Anne: 'Tarihi yerleri görebileceğimiz bir kültür turuna katılsak daha iyi olur.' der.
- 5. sınıf öğrencisi olan kızları Selin: 'Ben de yüzebileceğim ve arkadaşlarımla vakit geçirebileceğim bir yere gitmek istiyorum.' der.

Aile üyeleri birbirlerinin isteklerini dinledikten sonra, hem tarihi yerleri barındıran hem de denize kıyısı olan bir bölgeye gitmeye ortaklaşa karar verirler.

Demir ailesinin bu karar alma süreciyle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

5. sınıf öğrencisi Can ve arkadaşları, kış aylarında mahallelerindeki sokak hayvanlarının yiyecek ve barınak bulmakta zorlandığını fark ederler. Bu duruma çözüm bulmak amacıyla okul müdüründen ve mahalle muhtarından destek alarak 'Bir Kap Sevgi' adında bir kampanya başlatırlar. Kampanya kapsamında evlerdeki yemek artıklarını toplamak için belirli noktalara kutular koyarlar ve atık malzemelerden kedi evleri yaparlar.

Gitar çalmayı çok seven 5. sınıf öğrencisi Umut, odasında yüksek sesle elektro gitar antrenmanları yapmaktadır. Bir gün alt komşuları olan ve gece vardiyasında çalıştığı için gündüzleri uyumak zorunda kalan Ahmet Bey, Umut'u nazikçe uyarır. Umut ise Ahmet Bey'e 'Burası benim odam, evimde dilediğim saatte gitar çalma hakkım var' diyerek çalmaya devam eder.

Büyük bir deprem felaketinin ardından afet bölgesine giden ulusal ve uluslararası yardım kuruluşları, öncelikle çadır kentlerde çocuklar için 'oyun ve eğitim çadırları' kurmuş, çocukların psikolojik olarak rahatlamaları amacıyla onlara oyuncaklar ve boyama kitapları dağıtmıştır.

5. sınıf öğrencisi Berk'in gün içindeki faaliyetleri şu şekildedir:
I. Hafta sonları mahalledeki arkadaşlarıyla boş arsada bir araya gelerek futbol maçı yapmak.
II. Hafta içi okul çıkışında belediyeye bağlı Gençlik Merkezi'ndeki keman kursuna katılmak.

Berk'in katıldığı bu iki ortam, Sosyal Bilgiler dersinde öğrendiğimiz 'grup' ve 'kurum' kavramları açısından değerlendirildiğinde aşağıdakilerden hangisi doğru olur?