5. Sınıf Sosyal Bilgiler Kültür ve Miras

Friglerde öküz öldürmenin veya saban kırmanın cezası ölümdü. Ayrıca ekili alanlara zarar verenler de çok ağır şekilde cezalandırılırdı. Tarım tanrıçası Kibele onlar için en kutsal varlıktı. Bu durum, Friglerin yaşam tarzı hakkında aşağıdakilerden hangisini doğrudan kanıtlar?

Lidya ülkesinde yaşayan tüccar Gyges, Sardes şehrinden yola çıkıp Mezopotamya'ya kadar uzanan Kral Yolu'nu kullanarak ticaret yapmaktadır. Gyges, takas usulü yerine Lidyalıların icat ettiği madeni parayı kullanarak alışverişini çok daha hızlı ve güvenli bir şekilde tamamlamıştır. Bu durumun dünya tarihine en önemli katkısı aşağıdakilerden hangisidir?

Turist rehberi Elif Hanım, hazırladığı gezi rotasında şu bilgilere yer vermiştir: 'Önce doğanın binlerce yılda rüzgar ve yağmurla şekillendirdiği Peri Bacaları'nı gezeceğiz. Ardından, Romalılar döneminde inşa edilen ve günümüze kadar korunan Efes Antik Tiyatrosu'nu ziyaret edip tarihi havayı soluyacağız.' Elif Hanım'ın rotasındaki yerlerin sınıflandırılması hangi seçenekte doğru verilmiştir?

Eskiden bayramlarda büyüklerin elleri öpülür, mendil içinde harçlıklar verilir ve komşular topluca ziyaret edilirdi. Günümüzde ise bayramlarda yine büyükler ziyaret edilmekle birlikte, uzak akrabalara bayram mesajları cep telefonuyla gönderilmekte veya tatil beldelerine gidilmektedir. Bu durum kültürümüzle ilgili aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

Türkiye'nin farklı bölgelerinde oynanan halk oyunları çeşitlilik gösterir. Ege'de yiğitliği temsil eden ağır adımlı 'Zeybek', Karadeniz'de denizin dalgalanmasını ve hamsinin hareketliliğini andıran hızlı ritimli 'Horon', Doğu Anadolu'da ise birlik ve beraberliği simgeleyen el ele tutuşularak oynanan 'Halay' yaygındır. Bu durum halk oyunlarımız hakkında neyin göstergesidir?

Sümerler tarafından inşa edilen çok katlı 'Ziggurat' adı verilen tapınakların en alt katı soğuk hava deposu (ürünlerin saklandığı yer), orta katları okul ve ibadethane, en üst katı ise gökyüzünün gözlemlendiği bir rasathane (gözlemevi) olarak kullanılıyordu. Buna göre Sümerler ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz?

Van ve çevresinde kurulan Urartular, tarımı geliştirmek amacıyla yaklaşık 80 km uzunluğunda olan ve günümüzde bile hala su taşımaya devam eden 'Şamran Kanalı'nı inşa etmişlerdir. Ayrıca taştan oda mezarlar yaparak ölen kişileri kişisel eşyalarıyla birlikte gömmüşlerdir. Bu bilgilere göre Urartular hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Kayseri yakınlarındaki Kültepe (Kaniş) höyüğünde yapılan kazılarda, Asurlu tüccarlara ait binlerce kilden yapılmış tablet bulunmuştur. Bu tabletlerde ticaret sözleşmeleri, borç senetleri ve alışveriş kayıtları yer almaktadır. Bu tabletlerin bulunmasıyla birlikte Anadolu, tarih öncesi çağlardan yazılı tarih çağlarına geçiş yapmıştır. Bu bilgiye göre, Asurluların Anadolu ile yaptıkları ticaretin en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

Ege kıyılarında kurulan İyonlarda, Mezopotamya veya Mısır'daki gibi tek bir mutlak kralın yönetimi yerine şehir devletleri (polis) ve daha demokratik yönetimler vardı. İnsanlar düşüncelerini özgürce ifade edebiliyor, felsefe ve bilimle uğraşabiliyorlardı. Bu sayede tıp alanında Hipokrat, tarihte Herodot, matematikte ise Pisagor gibi dünyaca ünlü bilim insanları yetişti. Buna göre, İyonlarda bilimsel çalışmaların gelişmesinin temel sebebi aşağıdakilerden hangisidir?

Babil Kralı Hammurabi, kendi adıyla anılan kanunlarında son derece sert kurallar koymuştur. 'Kısasa kısas' (göze göz, dişe diş) esasına dayanan bu kanunlarda, bir kişinin başka birine verdiği zarar aynı şekilde kendisine de uygulanırdı. Hammurabi, bu kanunları kendisine adalet tanrısı Şamaş'ın yazdırdığını söyleyerek halkın kurallara mutlaka uymasını sağlamıştır. Hammurabi'nin bu tutumuyla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Nevşehir'in Avanos ilçesini ziyaret eden Mert, Kızılırmak'ın yatağından alınan kırmızı killi toprağın ustalar tarafından bir çark üzerinde nasıl şekillendirilip çömleğe dönüştürüldüğünü hayranlıkla izlemiştir. Çömlek ustası, 'Bu sanatı bana babam öğretti, ona da dedesi öğretmiş. Biz yüzyıllardır bu toprağı yoğurur, ona can veririz' demiştir. Bu durum, geleneksel el sanatlarımızla ilgili aşağıdakilerden hangisini göstermektedir?

Sınıfta sunum yapan Caner şu bilgileri vermiştir: 'Trabzon'da dik bir yamaca kurulan Sümela Manastırı, insanların inançlarını yaşamak için inşa ettiği muazzam bir yapıdır. Denizli'deki Pamukkale Travertenleri ise sıcak kaynak sularının içindeki kalsiyum karbonatın çökmesiyle binlerce yılda kendiliğinden oluşmuş beyaz basamaklardır.' Caner'in bahsettiği bu iki değerin doğru sınıflandırılması aşağıdakilerden hangisidir?

Eski dönemlerde çocukların sokaklarda oynadığı 'çelik çomak', 'saklambaç' ve 'misket' gibi oyunlar, çocukların bir araya gelmesini ve fiziksel olarak aktif olmasını sağlardı. Günümüzde ise çocuklar genellikle bilgisayar, tablet veya telefon ekranlarında dijital oyunlar oynamakta, arkadaşlarıyla internet üzerinden iletişim kurmaktadır. Bu değişim, kültürümüzle ilgili aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir?

Ülkemizde Karadeniz Bölgesi'nde her mevsim yağışlı geçen iklim sebebiyle mısır ve karalahana bolca yetişir, denizden de hamsi bol miktarda avlanır. Bu yüzden bölge mutfağında mısır ekmeği, karalahana çorbası ve hamsili pilav çok meşhurdur. İç Anadolu Bölgesi'nde ise karasal iklimden dolayı tahıl tarımı ve küçükbaş hayvancılık yaygındır. Bu bölgede ise unlu mamuller ve etli yemekler (mantı, keşkek vb.) ön plana çıkar. Bu durum, yemek kültürümüz hakkında aşağıdakilerden hangisini kanıtlar?

29 Ekim Cumhuriyet Bayramı'nda tüm yurtta evler ve okullar bayraklarla donatılır. Törenlerde şiirler okunur, marşlar söylenir. Farklı görüşten, yaştan ve meslekten binlerce insan meydanlarda bir araya gelerek bu coşkuyu ortaklaşa yaşar. Bu durum, milli bayramlarımızın toplumsal yaşamımızdaki en önemli rolünün aşağıdakilerden hangisi olduğunu gösterir?

Hitit kralları, her yılın sonunda tanrılarına hesap vermek amacıyla o yıl içinde gerçekleştirdikleri tüm olayları 'Anal' adı verilen kil tabletlere yazdırmışlardır. Bu tabletlerde krallar sadece kazandıkları zaferleri değil, aldıkları yenilgileri ve yaptıkları hataları da dürüstçe kaydetmişlerdir.

Tarihî Safranbolu Evleri'ni inceleyen bir mimar şu gözlemlerde bulunmuştur: 'Bu evler inşa edilirken hiçbir ev, diğer komşu evin güneşini ve manzarasını kapatmayacak şekilde konumlandırılmıştır. Evlerin yapımında bölgede kolayca bulunan ahşap, taş ve kerpiç kullanılmıştır. Ayrıca evlerin geniş pencereleri ve avluları, komşuluk ilişkilerini ve aile içi mahremiyeti koruyacak şekilde tasarlanmıştır.'

Nasreddin Hoca fıkraları, sadece insanları güldüren komik hikayeler değildir. Bu fıkralarda toplumsal aksaklıklar, komşuluk ilişkileri, adalet ve hoşgörü gibi konular mizahi bir dille ele alınır. Hoca, insanlara ders verirken kırıcı olmamaya, onları hem düşündürmeye hem de eğitmeye özen gösterir. Yüzyıllardır dilden dile aktarılan bu fıkralar bugün de güncelliğini korumaktadır.

Türkülerimiz; Anadolu insanının sevincini, üzüntüsünü, ayrılık acısını, doğal afetleri ve kahramanlıklarını dile getiren en önemli sözlü kültür ögelerimizdendir. Örneğin, Yemen'e askere gidip dönmeyenler için yakılan 'Yemen Türküsü' veya deprem, sel gibi felaketlerden sonra yazılan ağıtlar, yaşanmış gerçek olayların halk üzerindeki derin izlerini taşır.