10. Sınıf Felsefe Felsefeyi Tanıma ve Anlamı Testi Çöz

Bir kişinin yaşamın anlamı üzerine düşünmesi, kendi değer yargılarını sorgulaması ve 'Ben neden buradayım?' diye sorması felsefenin hangi yönüyle ilişkilidir?

Çözüm: Felsefe sadece teorik bir ders değil, insanın kendi varoluşunu anlamlandırma çabasıdır.

Felsefe tarihinde Platon'un devlet anlayışı, Aristoteles'in mantığı veya Kant'ın etik görüşleri günümüzde hala tartışılmakta ve üzerine yeni düşünceler eklenmektedir. Bu durum felsefenin 'yığılımlı (akümülatif)' olma özelliğini bilimden nasıl ayırır?

Çözüm: Bilim doğrusal bir ilerleme gösterir (yeni bilgi eskiyi çöpe atabilir); felsefede ise eski düşünceler geçerliliğini yitirmez, üzerine yeni yorumlar eklenerek yığılır.

Felsefe ile bilim arasındaki temel farklardan biri de felsefede 'ilerleme' kavramının bilimdeki gibi olmamasıdır. Bilimde Newton fiziğinin yerini Einstein fiziğinin alması bir ilerlemedir. Ancak felsefede Platon'un görüşleri hala güncelliğini korur. Bunun temel sebebi nedir?

Çözüm: Felsefede her filozof kendi sistemini kurar ve bu sistemler nesnel olarak yanlışlanamaz; sadece mantıksal olarak eleştirilebilir veya benimsenebilir.

Pitagoras, kendisine 'bilge' (sophos) denmesini reddederek kendisini 'bilgeliği seven' (philosophos) olarak tanımlamıştır. Bu tutumun temelinde yatan düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Pitagoras'ın 'philosophos' terimini seçmesi, insanın tam bir bilgeliğe (hikmet) sahip olamayacağını, ancak ona ulaşmak için sürekli bir çaba içinde olabileceğini vurgular.

Felsefe soruları; 'Bilgi nedir?', 'Güzel nedir?', 'Varlık var mıdır?' gibi genel ve öze yönelik sorulardır. Bilim ise 'Suyun kaynama noktası nedir?' gibi daha spesifik sorularla ilgilenir. Buna göre felsefi soruların temel karakteri nedir?

Çözüm: Felsefi sorular olgusal (fact) değil, kavramların özüne ve temel ilkelere yöneliktir.

Felsefi düşünce, bir filozofun ortaya attığı görüşlerin diğer filozoflar tarafından eleştirilmesi ve geliştirilmesiyle ilerler. Bu süreçte hiçbir otorite tartışılmaz değildir. Bu durum felsefenin hangi karakterini yansıtır?

Çözüm: Felsefe eleştiriye açıktır; hiçbir bilgiyi körü körüne, sorgulamadan kabul etmez (dogmatik değildir).

Bir akşam yemeğinde arkadaşlarınızla 'Yapılan bir iyilik, karşılık bekleniyorsa gerçekten iyilik midir?' konusunu tartışmaya başladınız. Bu tartışma hangi tür bir sorgulamadır?

Çözüm: Ahlaki kavramların (iyilik, niyet) özünü ve temelini sorgulamak felsefi (etik) bir sorgulamadır.

Felsefe, farklı kültürlerin ve medeniyetlerin ortak mirasıdır. Antik Yunan'da sistemleşmiş olsa da Mezopotamya, Mısır, Hint ve Çin medeniyetlerinin düşünce birikimlerinden beslenmiştir. Bu durum felsefenin hangi özelliğini vurgular?

Çözüm: Felsefenin tüm insanlığın katkısıyla oluşması ve tüm insanlığı ilgilendiren sorular sorması onun evrensel olduğunu gösterir.

Aşağıdakilerden hangisi felsefi bir soru niteliği taşımaz?

Çözüm: Suyun kaldırma kuvveti deneye ve ölçüme dayalı bilimsel (fizik) bir sorudur; felsefi değildir.

Bilim, 'olanı' olduğu gibi incelemeye çalışırken; felsefe 'olanın' yanısıra 'olması gerekeni' (değerler, etik vb.) de tartışır. Bu fark aşağıdakilerden hangisini açıklar?

Çözüm: Felsefe, özellikle etik ve siyaset alanında 'İdeal olan nedir?' sorusunu sorarak normatif bir tutum sergiler.

Felsefenin bireysel işlevleri arasında aşağıdakilerden hangisi yer almaz?

Çözüm: Felsefe maddi kazanç elde etme yöntemleri değil, zihinsel ve ahlaki gelişimle ilgilidir.

Aristoteles'e göre felsefe, 'insanın merak etmesiyle' başlar. Günlük hayatta kanıksadığımız olaylara şaşkınlıkla bakmak felsefenin motorudur. Buna göre felsefeyi başlatan temel duygu aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Felsefe, alışılagelmiş durumlara karşı duyulan şaşkınlık ve merak (hayret) ile başlar.

Bilimler, varlığı parçalara ayırarak (fizik maddeyi, biyoloji canlıyı vb.) incelerken; felsefe, varlığı bir bütün olarak ve genel ilkeleriyle ele alır. Bu durum felsefenin hangi özelliğini gösterir?

Çözüm: Felsefe, varlığı parçalamadan, bir bütün halinde ve genel bir bakış açısıyla ele aldığı için tümel/bütüncül bir karaktere sahiptir.

Karl Jaspers'ın 'Felsefe yolda olmaktır' sözü felsefenin hangi niteliğini en iyi şekilde vurgular?

Çözüm: Jaspers, felsefeyi bitmiş bir bilgi yığını değil, sürekli devam eden bir sorgulama ve hakikat arayışı süreci olarak tanımlar.

Sokrates, 'Sorgulanmamış bir hayat yaşanmaya değmez' demiştir. Sokrates'in bu sözle vurgulamak istediği temel düşünce nedir?

Çözüm: Sokrates'e göre insan, eylemlerinin ve inançlarının nedenlerini sorgulayarak bilinçli bir yaşam sürmelidir.

Antik Yunan'da felsefenin doğuşu, mitolojik açıklamaların yerini rasyonel ve gözleme dayalı açıklamaların almasıyla gerçekleşmiştir. Thales'in 'Evrenin ana maddesi (arkhe) nedir?' sorusuna 'su' cevabını vermesi bu dönüşümün başlangıcı sayılır. Buna göre felsefenin doğuşu için gerekli olan temel şart aşağıdakilerden hangisidir?

Çözüm: Felsefenin doğuşu, mitoslardan (masalsı anlatılar) logos'a (akıl ve mantık) geçişle, yani doğa olaylarının yine doğa içindeki nedenlerle açıklanmaya çalışılmasıyla başlamıştır.

Aşağıdaki ifadelerden hangisi felsefi düşüncenin 'sistemli' olma özelliğini açıklar?

Çözüm: Sistemlilik, felsefi bir öğretinin parçaları arasında mantıksal bir bağ ve bütünlük olmasıdır.

Felsefi düşüncenin 'öznel' olması aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

Çözüm: Felsefede tek bir doğru cevap yoktur; her filozof kendi rasyonel sistemini kendi bakış açısıyla inşa eder.

Felsefe, toplumların demokrasi, insan hakları ve özgürlük gibi kavramları geliştirmesinde öncü rol oynamıştır. Aydınlanma filozoflarının düşünceleri Fransız İhtilali'ne zemin hazırlamıştır. Bu durum felsefenin hangi işlevini gösterir?

Çözüm: Felsefe, toplumsal değerleri ve yönetim biçimlerini sorgulayarak toplumsal değişimlerin fikri temelini oluşturur.

Felsefe, gündelik hayatın sıradan kabullerini ve 'doğru' diye dayatılan yargıları sorgular. İnsanların üzerinde düşünmeden kabul ettikleri değerleri mercek altına alır. Bu parçada felsefenin hangi işlevi vurgulanmaktadır?

Çözüm: Felsefe, hazır bilgileri ve dogmaları kabul etmek yerine onları akıl süzgecinden geçirerek sorgular.

Felsefede 'Hikmet' (Wisdom) kavramı, felsefeden daha geniş bir anlam taşır. Hikmet, varlığın, hayatın ve insanın nihai anlamını kavramak, bütüncül bir bilgeliğe sahip olmaktır. Filozof ise bu hikmete sahip olan değil, onu arayan kişidir. Bu açıklamaya göre felsefe ile hikmet arasındaki ilişki nasıldır?

Çözüm: Felsefe (philosophia), hikmeti (sophia) sevme ve ona yönelme sürecidir; hikmet ise bu arayışın varabileceği en üst mertebedir.

Bir filozofun kuramı, kendi içinde çelişki barındırmamalı ve mantıksal bir örüntüye sahip olmalıdır. Bu durum felsefi düşüncenin aşağıdaki özelliklerinden hangisiyle doğrudan ilgilidir?

Çözüm: Tutarlılık, bir düşünce sisteminin kendi içindeki önermelerinin birbiriyle çelişmemesi durumudur.

Felsefi düşünce, sadece dış dünyayı değil, zihnin kendi üzerine dönerek kendi süreçlerini ve bilgilerini de sorgulamasını içerir. Bu durum felsefi düşüncenin hangi özelliği ile açıklanır?

Çözüm: Düşüncenin kendi üzerine yönelmesi, bilginin bilgisi veya düşüncenin düşünülmesi 'refleksif olma' özelliği olarak tanımlanır.

Felsefe, ortaya koyduğu iddiaları temellendirmek zorundadır. 'Temellendirme' kavramı felsefe için ne anlama gelir?

Çözüm: Felsefede iddiaların doğruluğu deneyle değil, akla uygun kanıtlar ve tutarlı argümanlarla (temellendirme) gösterilir.

Felsefe yapmak için sadece zeki olmak yetmez; aynı zamanda 'entelektüel dürüstlük' ve 'cesaret' de gerekir. Bu cesaret aşağıdakilerden hangisini ifade eder?

Çözüm: Filozof, toplumun baskısına rağmen doğru bildiği soruları sorma ve hakikati arama cesaretine sahip olmalıdır.