5. Sınıf Sosyal Bilgiler Hak, Sorumluluk ve Çocuk Hakları

11 yaşındaki Zehra, ailesinin maddi imkânsızlıkları nedeniyle okula gönderilmeyip tarlada çalıştırılmak istenmektedir. Durumu öğrenen köy muhtarı ve sosyal hizmet görevlileri aileyle görüşerek Zehra'nın okula başlamasını sağlamış ve eğitim masrafları için devlet desteği ayarlamıştır.

Bu olayda Zehra'nın uluslararası sözleşmelerle de koruma altına alınan hangi temel hakkı doğrudan savunulmuştur?

Bir mahallede çocukların oyun oynadığı boş bir arazi, belediye tarafından otopark yapılmak istenmektedir. Mahalledeki çocuklar bir araya gelerek belediye başkanlığına hitaben, oyun oynayabilecekleri güvenli bir alana ihtiyaç duyduklarını belirten bir dilekçe yazmışlardır.

Çocukların bu girişimi Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin hangi maddesini korumaya ve kullanmaya yöneliktir?

Demir ailesi hafta sonu yapacakları etkinlik için akşam yemeğinde bir araya gelir. Baba Ahmet Bey 'Müzeye gidelim', anne Selda Hanım 'Doğada yürüyüş yapalım' der. 10 yaşındaki Elif ise 'Okulda uzay konusunu işliyoruz, bilim merkezine gitmeyi çok isterim' der. Aile üyeleri Elif'in bu fikrini mantıklı bulur ve bilim merkezine gitmeye karar verirler.

Bu ailede alınan karar süreci, Elif'in hangi çocuk hakkını aktif olarak kullandığını gösterir?

12 yaşındaki Ali, ailesinin geçimine katkıda bulunmak amacıyla bir oto sanayi sitesinde günde 10 saat çalışmaktadır. Bu durum Ali'nin okula gidememesine ve fiziksel gelişiminin olumsuz etkilenmesine yol açmaktadır.

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre, Ali'nin durumunda aşağıdaki haklardan hangisinin ihlal edildiği söylenebilir?

Selin'in annesi bir gün ona şöyle der: 'Selinciğim, bu evde hepimizin temiz ve düzenli bir ortamda yaşama hakkı var. Ancak kendi odanı toplamak, eşyalarını düzenli tutmak senin görevindir.'

Annesinin bu ifadesine göre Selin'in evdeki 'sorumluluğu' aşağıdakilerden hangisidir?

Umut bebek dünyaya gözlerini açtıktan birkaç gün sonra, anne ve babası hemen İlçe Nüfus Müdürlüğüne giderek onun adına bir kimlik belgesi çıkartmış ve ona 'Umut' ismini vermişlerdir.

Umut'un anne ve babasının yaptığı bu işlem, çocuk hakları kapsamında yer alan aşağıdaki maddelerden hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

'Devlet, çocukların sağlıklı bir şekilde büyüyebilmesi için temiz suya, besleyici gıdaya ve kaliteli sağlık hizmetlerine erişimini güvence altına almakla yükümlüdür.'

Bu açıklamadan yola çıkılarak çocuk hakları ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

5. sınıf öğrencisi Caner, sınıf nöbetçisi olduğu gün teneffüslerde sınıfı havalandırmak ve tahtayı temizlemekle görevlidir. Ancak Caner, teneffüs zili çalar çalmaz bahçeye oyun oynamaya koşmuş ve görevlerini yerine getirmemiştir. Caner'in bu davranışı ile ilgili aşağıdaki yorumlardan hangisi doğrudur?

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre, devletler çocukları her türlü fiziksel ve zihinsel şiddetten, ihmalden, istismardan ve kötü muameleden korumakla yükümlüdür. Ülkemizde de bu amaçla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinde çeşitli destek hatları ve koruma merkezleri kurulmuştur. Bu bilgilere göre devletin çocuk hakları konusundaki rolü hakkında aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Ece, yaşadığı mahalledeki çocuk parkında insanların çöplerini yerlere attığını ve çevreyi kirlettiğini fark etmiştir. Bu duruma sessiz kalmak istemeyen Ece, arkadaşlarıyla bir araya gelerek 'Temiz Çevre, Sağlıklı Gelecek' yazılı afişler hazırlamış ve parka asmıştır. Ayrıca belediyeye mail atarak parka daha fazla çöp kutusu konulmasını talep etmiştir. Ece'nin bu davranışı aşağıdakilerden hangisine örnek gösterilebilir?

Bir okulda, öğrencilerin ders başarılarını artırmak amacıyla öğle arası dinlenme süreleri kısaltılmış ve öğrencilerin okul bahçesine çıkması sınırlandırılmıştır. Bu durum öğrencilerin derslerde daha çok yorulmasına ve dikkatlerinin dağılmasına neden olmuştur. Okul yönetiminin bu uygulaması, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin aşağıdaki maddelerinden hangisinin ihlal edilmesine yol açmıştır?

5-B sınıfında bazı öğrenciler, öğretmen ders anlatırken sürekli kendi aralarında konuşmakta ve sınıfta gürültü yapmaktadır. Bu durum, dersi dinlemek ve öğrenmek isteyen diğer öğrencilerin dikkatini dağıtmakta ve onların dersi anlamasını zorlaştırmaktadır. Bu olayda gürültü yapan öğrencilerin hangi hakkı veya sorumluluğu ihlal ettiği söylenebilir?

10 yaşındaki Melis, televizyonda yayınlanan bir sinema filmini izlemek istemiştir. Ancak filmin başında '+13' ve 'Şiddet/Korku' içeren akıllı işaretlerin olduğunu gören babası, Melis'e bu filmin onun yaş grubuna uygun olmadığını belirterek televizyonu kapatmış ve birlikte başka bir belgesel izlemeyi önermiştir. Babasının bu tutumu çocuk hakları açısından nasıl değerlendirilmelidir?

Yılmaz ailesinde herkesin evde üstlendiği bazı görevler vardır. Baba yemek yaptıktan sonra 11 yaşındaki Kerem masayı kurmakta, anne bulaşıkları makineye yerleştirmekte, 6 yaşındaki küçük kardeş ise kendi oyuncaklarını toplamaktadır. Bu ailedeki iş bölümü ve sorumluluk paylaşımı ile ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Bedensel engeli nedeniyle tekerlekli sandalye kullanan 5. sınıf öğrencisi Tarık, yeni nakil olduğu okulda kütüphanenin üst katta olduğunu ve binada asansör veya rampa bulunmadığını fark etmiştir. Okul yönetimi, Tarık'ın kütüphaneyi rahatça kullanabilmesi ve diğer öğrencilerle eşit fırsatlara sahip olması için hemen bir asansör sistemi kurdurmuş ve girişlere uygun rampalar yaptırmıştır. Okul yönetiminin bu duyarlı davranışı çocuk haklarının hangi temel ilkesiyle doğrudan ilişkilidir?

5. sınıf öğrencisi Mert, okul gazetesinde okul kantinindeki yiyeceklerin daha sağlıklı olması gerektiğine dair bir yazı yazmak istemiştir. Ancak gazete inceleme kurulundaki bazı kişiler 'Sen daha çocuksun, böyle büyük işlere karışma, sadece şiir yaz' diyerek Mert'in yazısını yayımlamak istememiştir. Mert ise Çocuk Hakları Sözleşmesi'ni hatırlatarak kendi hayatını ilgilendiren konularda görüşlerini özgürce ifade etme hakkı olduğunu savunmuştur.

Mert'in bu karşı çıkışı, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin aşağıdaki haklarından hangisiyle doğrudan ilişkilidir?

5. sınıf öğrencisi Burak, öğretmeninin verdiği 'Anadolu Medeniyetleri' konulu ödev için internette araştırma yapmaktadır. Burak, interneti kullanarak bilgiye hızlıca ulaşmış (I), ancak ulaştığı bilgileri doğrudan kopyalamak yerine kendi cümleleriyle ifade etmiş ve yararlandığı sitelerin adreslerini ödevinin sonuna eklemiştir (II). Ayrıca ödevini hazırlarken kardeşinin bilgisayar kullanma saatine de saygı göstermiştir (III).

Burak'ın bu davranışları ile 'hak' ve 'sorumluluk' kavramları arasındaki ilişki aşağıdakilerden hangisinde doğru eşleştirilmiştir?

Bir grup 5. sınıf öğrencisi, sokak hayvanlarının kış aylarında barınma ve beslenme sorunlarına çözüm bulmak amacıyla okul bünyesinde 'Merhametli Patiler Kulübü' adında bir sosyal kulüp kurmak istemiştir. Kendi aralarında görev paylaşımı yaparak bir çalışma planı hazırlamış ve okul müdürlüğüne başvurmuşlardır. Okul yönetimi de öğrencilerin bu girişimini destekleyerek kulübün kurulmasına onay vermiştir.

Öğrencilerin bu girişimi, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'de yer alan hangi hakkın okul ortamında aktif olarak yaşama geçirildiğini gösterir?

5. sınıf öğrencisi Zeynep, sınıf arkadaşlarıyla birlikte gittikleri müze gezisinde, bazı ziyaretçilerin tarihi eserlerin üzerine yazı yazdığını ve eserlere dokunmaya çalıştığını fark etmiştir. Zeynep bu duruma çok üzülmüş ve müze görevlilerine haber vererek bu kişilerin uyarılmasını sağlamıştır. Arkadaşlarına da 'Bu tarihi eserler hepimizin ortak mirası, onları korumak bizim vatandaşlık görevimizdir' demiştir.

Zeynep'in bu davranışı aşağıdakilerden hangisine en uygun örnektir?