5. Sınıf Sosyal Bilgiler Öğreniyorum

Bir kasabada yeni bir organize sanayi bölgesinin kurulmasıyla birlikte; birçok insan iş sahibi olmuş, kasabanın nüfusu artmış, yeni yollar yapılmış ancak aynı zamanda çevre kirliliği ve trafik yoğunluğu gibi sorunlar da ortaya çıkmıştır. Bu durum, sosyal bilgiler dersinde işlenen hangi kavramı en iyi şekilde açıklar?

Mert, 5. sınıf öğrencisidir. Gün boyunca okulda öğrenci, evde anne ve babasının oğlu, futbol takımında ise kaleci olarak rol almaktadır. Mert'in bu durumu ile ilgili aşağıda yapılan yorumlardan hangisi yanlıştır?

11 yaşındaki Ali, ailesinin maddi imkansızlıkları nedeniyle okula gönderilmemiş ve bir oto tamirhanesinde çırak olarak çalıştırılmaya başlanmıştır. Bu durum, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre Ali'nin öncelikle hangi haklarının ihlal edildiğini gösterir?

Aslı, Sosyal Bilgiler dersinde edindiği bilgiler sayesinde büyüklerinden kalan eski fotoğrafları, eşyaları ve geleneksel bayramlaşma törenlerini daha dikkatli incelemeye başlamıştır. Bu değerlerin korunması gerektiğini savunarak okulda bir kültür sergisi açılmasına öncülük etmiştir. Aslı'nın bu davranışı Sosyal Bilgiler dersinin hangi amacına hizmet etmektedir?

Bir grupta veya kurumda üstlendiğimiz roller, beraberinde bazı hak ve sorumlulukları da getirir. Örneğin okulda eğitim almak bizim bir hakkımızken, dersi dikkatle dinlemek ve ödevlerimizi yapmak bir sorumluluğumuzdur. Buna göre aşağıdakilerden hangisi evdeki rollerimizden kaynaklanan sorumluluklarımıza örnek gösterilemez?

Bir köyde yaşayan insanlar, nehrin karşı tarafındaki tarım arazilerine ve ilçedeki hastaneye ulaşmakta büyük zorluk çekiyordu. Devlet buraya modern bir köprü inşa etti. Köprünün yapılmasıyla köylülerin ulaşımı kolaylaştı, tarımsal ürünler pazara daha hızlı ulaştı, ambulanslar köye anında gelebildi ve nehir kenarında piknik alanları oluştu. Bu olayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir?

Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'ye göre; 'Taraf devletler, her çocuğun bedensel, zihinsel, ruhsal ve toplumsal gelişmesini sağlayacak yeterli bir hayat seviyesine hakkı olduğunu kabul ederler.' Bu maddeye göre çocuk haklarının güvence altına alınmasında en büyük sorumluluk aşağıdakilerden hangisine aittir?

Bir dağ köyüne devlet tarafından yüksek hızlı internet altyapısı kurulmuştur. Bu gelişme sonrası 5. sınıf öğrencisi Mustafa ders videolarını kolayca izlemeye başlamış, dedesi Hasan Efendi ise uzaktaki akrabalarıyla görüntülü konuşabilmiştir. Ancak köyün muhtarı, gençlerin artık tarla işlerine daha az yardım ettiğini ve yüz yüze iletişimin azaldığını belirtmiştir. Bu durum, sosyal bilgiler dersinde öğrenilen hangi ilkeyi doğrudan açıklamaktadır?

Selim’in dedesi Mehmet Bey torununa geçmişini anlatırken şu ifadeleri kullanmıştır: 'Ben senin yaşındayken sadece evde bir evlat, okulda ise bir öğrenciydim. Zamanla büyüdüm, öğretmen oldum. Sonra evlendim; eşim için bir koca, çocuklarım için bir baba oldum. Şimdilerde ise emekli bir dedeyim.' Mehmet Bey’in bu sözlerinden yola çıkarak sosyal rollerimiz hakkında aşağıdakilerden hangisine ulaşılabilir?

Atatürk Ortaokulu müdürü, okul bahçesini öğrencilerin daha keyifli vakit geçirebileceği bir yer haline getirmek istemiştir. Bunun için koridora bir 'Görüş ve Öneri Kutusu' koyarak öğrencilerden fikirlerini yazmalarını istemiştir. 5. sınıf öğrencisi Ceren, bahçeye geleneksel çocuk oyunları alanlarının çizilmesi yönünde bir mektup yazıp kutuya atmıştır. Ceren'in bu önerisi okul yönetimi tarafından kabul edilmiş ve bahçeye seksek çizgileri çizilmiştir. Bu olayda Ceren, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'de yer alan hangi hakkını doğrudan kullanmıştır?

5. sınıf öğrencisi Kaan’ın günlük yaşamından bazı kesitler verilmiştir:
I. Sabah erkenden kalkıp eğitim gördüğü okula gitmesi
II. Okul çıkışında mahalledeki arkadaşlarıyla parkta futbol oynaması
III. Babasıyla birlikte su faturasını ödemek için belediye binasına gitmesi
IV. Akşam evde anne, baba ve kardeşleriyle birlikte yemek yemesi
Buna göre, Kaan'ın yer aldığı durumlardan hangileri resmi birer 'kurum' içinde gerçekleşmiştir?

Zeynep, Sosyal Bilgiler dersinde dünyanın farklı ülkelerinde yaşayan insanların farklı kıyafetler giyebileceğini, farklı yemekler yiyebileceğini ancak hepsinin temel insani ihtiyaçlarının aynı olduğunu öğrenmiştir. Sınıflarına başka bir ülkeden göç etmek zorunda kalan yeni bir öğrenci geldiğinde, Zeynep ona ön yargıyla yaklaşmamış, onunla hemen arkadaş olup okula uyum sağlamasına yardımcı olmuştur. Zeynep'in bu davranışı, Sosyal Bilgiler dersinin ona kazandırdığı hangi beceriyle açıklanabilir?

Bir mahallede çöplerin rastgele sokaklara atılması ciddi bir çevre kirliliğine ve kötü kokulara neden olmaktadır. 5. sınıf öğrencisi Kerem, bu duruma sessiz kalmak istememiştir. Arkadaşlarını organize ederek geri dönüşümün önemini anlatan afişler hazırlamış ve mahalle muhtarının da desteğiyle hafta sonu bir 'Temiz Çevre Kampanyası' düzenlemiştir. Mahalle sakinleri bu çabadan etkilenerek çöplerini artık çöp kutularına atmaya başlamıştır. Kerem’in bu davranışı onun nasıl bir birey olduğunu gösterir?

10 yaşındaki Umut, hafta içi her gün okula gitmektedir. Hafta sonları ise ailesi tarafından sırasıyla İngilizce kursuna, piyano dersine, satranç kulübüne ve yüzme antrenmanına götürülmektedir. Umut, bu yoğun tempodan dolayı çok yorulduğunu belirterek öğretmenine, 'Öğretmenim, arkadaşlarımla sokakta oynamaya veya evde hiçbir şey yapmadan dinlenmeye hiç vaktim kalmıyor' demiştir. BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme göz önüne alındığında, Umut'un ailesi farkında olmadan onun hangi hakkını kısıtlamaktadır?

Sibel, Sosyal Bilgiler ödevi için 'Türkiye'deki Tarihi Mekanlar' konusunu araştırmaktadır. Sibel araştırma yaparken sadece tek bir internet sitesine bağlı kalmamış; kütüphaneden kitaplar bulmuş, resmi müze sitelerini incelemiş ve bilgilerin doğruluğunu öğretmenine sorarak teyit etmiştir. Sibel’in bu bilimsel ve sorgulayıcı yaklaşımı, Sosyal Bilgiler dersinin bireylere kazandırdığı hangi temel beceriyle ilişkilendirilebilir?

5. sınıf öğrencisi Elif, biriktirdiği harçlıklarıyla mahallelerindeki oyuncakçıdan çok istediği bir kutu oyununu satın almıştır. Eve gelip kutuyu açtığında oyunun bazı kartlarının eksik olduğunu ve oyun tahtasının yırtık olduğunu fark etmiştir. Ertesi gün fişiyle birlikte mağazaya gidip durumu anlatmış ancak mağaza müdürü 'Kutusu açılmış ürünleri iade alamayız veya değiştiremeyiz' diyerek Elif'e yardımcı olmamıştır. Sosyal Bilgiler dersinde haklarını arayan etkin bir vatandaş olmayı öğrenen Elif’in bu durumda aşağıdakilerden hangisini yapması en doğru davranış olur?

Bir dağ köyünde aniden bastıran yoğun kar yağışı nedeniyle köy yolu üç gün boyunca ulaşıma kapanmıştır. Bu süreçte köyde şu gelişmeler yaşanmıştır:
- Köy okulu tatil edilmiş, çocuklar kar topu oynayarak eğlenceli vakit geçirmiştir.
- Köydeki süt üreticileri, yollar kapalı olduğu için sütlerini ilçedeki fabrikaya ulaştıramamış ve sütler bozulmuştur.
- İlçeden un getiren kamyon köye ulaşamadığı için köy fırını ekmek üretememiş, köylüler evlerindeki malzemelerle ekmek yapmak zorunda kalmıştır.

Bu olaydan yola çıkarak ulaşılan aşağıdaki yargılardan hangisi, Sosyal Bilgiler dersinde öğrenilen 'olayların çok boyutluluğu' ilkesini en iyi açıklar?

10 yaşındaki Can, yaşadığı mahallede hiç çocuk parkı veya yeşil alan olmadığını fark etmiştir. Arkadaşlarıyla birlikte oyun oynamak istediklerinde sokak aralarında, hareket halindeki arabaların arasında oynamak zorunda kalıyorlar ve bu durum güvenliklerini tehlikeye atıyordu. Can, Sosyal Bilgiler dersinde çocuk haklarını öğrendikten sonra arkadaşlarıyla bir araya gelerek mahallelerine çocuk parkı yapılması talebiyle belediye başkanlığına hitaben bir dilekçe yazmış ve imzalamıştır. Belediye, bu haklı talebi değerlendirerek kısa sürede mahalleye güvenli bir çocuk parkı inşa etmiştir.

Bu olayda belediyenin park yapması, Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'de yer alan aşağıdaki hangi hakkın doğrudan yerine getirilmesini sağlamıştır?

5. sınıf öğrencisi Selim, sabah okula giderken ve akşam okuldan dönerken mahallelerindeki sokak lambalarının gündüz vakti de gereksiz yere yanmaya devam ettiğini fark etmiştir. Bu durumun hem milli servet kaybına hem de enerji israfına yol açtığını düşünerek rahatsız olmuştur. Selim, Sosyal Bilgiler dersinde edindiği 'etkin vatandaşlık' bilinciyle bu soruna çözüm bulmak istemektedir.

Buna göre Selim'in aşağıdakilerden hangisini yapması, etkin bir vatandaşın sorumluluk bilincine en uygun davranıştır?