5. Anlatalım — Ünsüz Türemesi
a. "His, Af" kelimelerini "etmek" ile söyle. b. "etmek" dışında hangi ünsüze ihtiyaç oldu? c. İfadeleri anlamlı sırala.
a. His + etmek → hissetmek · Af + etmek → affetmek.
b. Bu kelimeler birleşirken sondaki ünsüz ikizleşir (tekrarlanır): his → hissetmek, af → affetmek. Yani araya fazladan bir ünsüz (s, f) türer.
c. Anlamlı sıralama (IV-I-V-II-VI-III-VII): "Türkçedeki bazı kelimeler (IV), başka bir kelime ile birleştiklerinde (I) ya da ünlü harfle başlayan bir ek aldıklarında (V), kelimenin sonundaki ünsüz harf (II) tekrarlanır (VI). Bu ses olayına (III) ünsüz türemesi denir (VII)."
6. Anlatalım — Aksel'in Mektubu (de/mi/ki Düzeltme)
Mektuptaki "de, mi, ki" yazımı yanlış olan ifadeleri bul ve düzelt.
| Yanlış | Doğru | Kural |
|---|---|---|
| Ülken de yaşananları | Ülkende | -de bulunma eki (bitişik) |
| önemi yokki | yok ki | ki bağlaç (ayrı) |
| Türkiye'de ki görevi | Türkiye'deki | -ki ilgi eki (bitişik) |
| asıl haberide | haberi de | de bağlaç (ayrı) |
| karnı doydumu / uyudumu | doydu mu / uyudu mu | soru eki (ayrı) |
| Önemli çün kü | çünkü | kalıplaşmış (bitişik) |
| ağabeyinin ki gibi | ağabeyininki | -ki ilgi zamiri (bitişik) |
| Mektuplarımız da | Mektuplarımızda | -da bulunma eki (bitişik) |
| gelsinki | gelsin ki | ki bağlaç (ayrı) |
