5. Anlayalım — Yapım Eki ve Çekim Eki
a. "duygu" (duy-+-gu) ve "oldu" (ol-+-du) örneklerini incele. b. Bu kelimelere benzeyen birer kelime seç, kökünü bul, ekin anlamı nasıl etkilediğini işaretle. c. Şablonu tamamla.
İki tür ek vardır ve farkları tek soruda gizli: "Bu ek kelimeye yeni bir anlam mı kattı, yoksa sadece cümledeki görevini mi belirledi?" duygu (duy-+-gu): "-gu" eki yeni bir isim türetmiş, anlamı değiştirmiş → yapım eki. oldu (ol-+-du): "-du" eki yeni kelime türetmemiş, sadece zamanı (geçmiş) belirtmiş → çekim eki.
| Seçilen kelime | Kökü | Ekin etkisi | Ek türü |
|---|---|---|---|
| etkileyici (1. cümleden) | etki | Yeni anlamda kelime türetmiş (sıfat) | Yapım |
| acıkmıştır (2. cümleden) | acık- | Kelimenin zamanını belirtmiş | Çekim |
c. Şablon: YAPIM eki, isim ya da fiil kök/gövdelere eklenerek onlardan yeni isim ya da fiiller türetir. ÇEKİM eki; kelimenin cümlede görev almasını, hâlini, sayısını, zamanını ya da durumunu belirler.
Kendini dene: "gözlük" → göz+lük (yeni varlık = yapım). "kitaplar" → kitap+lar (sadece çokluk = çekim). "sevgi" → sev+gi (yeni ad = yapım). "geldim" → gel+dim (zaman-kişi = çekim).
