1. Anlatalım — Bir Kişiyi Canlandırarak Tanıtma
a. Tam model (Kaşgarlı Mahmut olarak, adı söylenmeden): "Merhaba arkadaşlar. Ben yüzyıllar önce yaşadım; Türk boylarını bir bir gezip dilimizin ilk büyük sözlüğünü yazdım. Kelimeleri bir hazine gibi topladım. Sizce kim olabilirim?" Yönergeler: ismini söyleme, selamla başla-teşekkürle bitir, temada öğrendiğin söz varlığını kullan, dinleyicide merak uyandır. Dinleyiciysen: anlatıcıya odaklan, sonunda kendi bakış açını yansıtan sorular sor, soruları deftere not al.
b. Konuşmandan sonra "Kitap yazdınız mı? Günümüz bilim insanlarından mısınız? Türkçenin gelişimi için ne yaptınız?" gibi soruları nezaketle yanıtlar, arkadaşlarından kim olduğunu tahmin etmelerini ister; sonra kimliğini açıklarsın (cevap: Kaşgarlı Mahmut).
2. Anlatalım — "O mu, Bu mu?" (Deyim Tercihi)
| İkili | Anlamları / ne zaman seçilir |
|---|---|
| Kalp kırmak / Pot kırmak | Kalp kırmak = birini üzmek; Pot kırmak = farkında olmadan uygunsuz söz söylemek. |
| Bitap düşmek / Gözden düşmek | Bitap düşmek = çok yorulmak; Gözden düşmek = değerini/itibarını yitirmek. |
| İğneyle kuyu kazmak / Deveye hendek atlatmak | İğneyle kuyu kazmak = zahmetli işi sabırla yapmak; Deveye hendek atlatmak = çok zor, imkânsıza yakın iş. |
| Bata çıka / Düşe kalka | İkisi de zorlukla, güçlükle ilerlemeyi anlatır (yakın anlamlı). |
| Göle maya çalmak / İpe un sermek | Göle maya çalmak = olmayacak işe umut bağlamak; İpe un sermek = bahaneyle işten kaçmak. |
| Ne var ne yok / N'aber | İkisi de hâl hatır sorar; "ne var ne yok" düzgün, "n'aber" günlük/kısaltılmış konuşmadır. |
Kalıp: Bir durumu anlat, sonra ona uyan deyimi seç ("Az çalışıp geçmeyi ummak, göle maya çalmaktır").
