1. Anlatalım — Atasözü Yorumu ve Dörtlük
a. Bu atasözünü çözmek için önce "soran" ile "sormayan" zıtlığını, sonra dağ ve ovanın neyi simgelediğini düşün. Söz, soru sormanın, araştırmanın ve danışmanın önemini anlatır: soran kişi zorlukları (dağı) aşıp hedefine ulaşır, sormayan kişi kolay görünen yerde (ovada) bile yolunu şaşırır. Dağ zordur ama aşılınca insanı ilerletir; ova düz ve kolaydır ama yön belirsizdir, yani sormamak kolayı bile zorlaştırır.
b. Tam model dörtlük:
Soran dağlar aşmış,
Sormayan ovada yolunu şaşmış.
Bilgi ışıktır karanlık yollara,
Soran erişir aradığı amaçlara.
Eklediğin iki dize hem ilk sözün anlamını (sormanın değeri) pekiştirmeli hem de uyaklı olmalı (şaşmış/aşmış → yollara/amaçlara). c. [uygulama] Dörtlüğü seçtiğin yönergeyle (şarkı gibi / fısıltıyla / sesini yükselt-alçalt) sesli oku.
2. Anlatalım — Yansıma Sesler
Dilimizde doğadaki sesleri taklit eden kelimeler vardır; bunlara yansıma (ses taklidi) sözcükleri denir ve çoğu ikileme biçiminde kullanılır. Görsellere "bu ne sesi çıkarır?" diye bakınca karşılığını bulmak kolaylaşır.
| Görsel | Yansıma ses |
|---|---|
| Arı | vız vız (vızıltı) |
| Dere/şelale | şırıl şırıl / çağıl çağıl (şırıltı) |
| Patlayan balon | pat / küt |
| Hapşıran çocuk | hapşu (apşu) |
| Kaynayan tencere | fokur fokur (fokurtu) |
b. Cümleleri bu seslerle canlandır:
• "Top cama vurunca cam tuzla buz oldu." → cam şangır şungur / çatır çutur kırıldı, paramparça oldu.
• "Kaynayan sütün sesi geliyordu." → sütün fokur fokur kaynama sesi geliyordu.
• "Dere coşkuyla akıyordu." → dere şırıl şırıl / çağıl çağıl akıyordu.
Görüldüğü gibi yansıma sözcükleri anlatımı daha canlı ve gerçekçi yapıyor.
