Metin — "Tonyukuk Yazıtı" (Açıklayıcı Metin Çözümlemesi)
Metnin özeti: Tonyukuk Yazıtı; Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarıyla birlikte, Türk tarihinin ve edebiyatının ilk yazılı eserleri olan Orhon Yazıtları'nı oluşturur. Tonyukuk, üç kağan döneminde vezirlik yapmış bir devlet adamıdır. Yazıtta bağımsızlık mücadeleleri ve Tonyukuk'un devlete katkısı anlatılır. Yazıt, Türkçe yazılmış ilk kaynaklardan biri olduğu için dil ve edebiyat açısından da çok değerlidir. İçindeki bir söz (ince bir şeyin kolay, kalın/toplu bir şeyin zor kırılması) bir halk hikâyesine dönüşmüştür: ihtiyar köylü, geçinemeyen oğullarına önce tek tek ince dallar verir (kolay kırarlar), sonra bir demet verir (kıramazlar) ve "Ayrı durursanız kırılırsınız, birlik olursanız güçlü olursunuz." der.
| Bölüm | Metinde ne anlatılıyor |
|---|---|
| Tanıtım | Tonyukuk Yazıtı'nın ne olduğu: Orhon Yazıtları'ndan biri, dikiliş tarihi, Tonyukuk'un kim olduğu, nerede sergilendiği. |
| Açıklama / Detaylandırma | Yazıtın içeriği (bağımsızlık mücadelesi, Tonyukuk'un etkisi); dil ve edebiyat açısından önemi; ince dal örneği ve halk hikâyesi. |
| Sonuç | İhtiyar köylünün oğullarına verdiği ders: birlik olmanın gücü ("Birlikten kuvvet doğar", "Bir elin nesi var, iki elin sesi var"). |
Konu: Tonyukuk Yazıtı ve tarihî-dilsel önemi. Ana fikir: Tonyukuk Yazıtı hem Türk tarihinin hem de Türkçenin ilk yazılı belgelerinden biridir; verdiği başlıca ders birlik olmanın gücüdür. Doğrusunu Bilelim: dil bilimi, 13 ve 14. satırlarında, iş birliği.
