3. Anlayalım — Renkli İfadelerin Ortak Özelliği
Bir metinde bir grup ifade özellikle renkle vurgulanmışsa, yazar sana "bunlar aynı türden" diyordur. Buradakilere bakınca ortak nokta hemen belli oluyor: hepsi kalıplaşmış, öğüt veren sözler.
a. Renkli ifadelerin ortak özelliği hepsinin atasözü olmasıdır ("Kar yağsın, kaygı yağmasın.", "Acele işe şeytan karışır.", "Bin bilsen de bir bilene danış.", "Ne ekersen onu biçersin.").
b. Metinde başka atasözleri de var: "Sebepsiz kuş yuvadan uçmaz.", "Soran dağlar aşmış, sormayan ovada yolunu şaşmış.", "Hazıra dağlar dayanmaz.", "Ödünç yiyen kesesinden yer."
c. Bu atasözleri metne bilgelik, kültürel derinlik ve öğüt katmış; anlatımı etkili ve akılda kalıcı yapmıştır. Yerlerine düz açıklama cümleleri konabilirdi (ör. "sabırlı ol") ama o zaman halk bilgeliğinin tadı ve vurucu etkisi kaybolurdu.
4. Anlayalım — Kelime Gruplarının Ortak Gerekçesi
Her grup için "bunlar hepsi ne?" diye sorup ortak bir üst başlık ara; o başlığı bulunca aynı başlığa uyan bir kelimeyi metinden ekleyebilirsin.
| Grup | Ortak gerekçe (üst başlık) | Metinden eklenen |
|---|---|---|
| Masal / Türkü / Deyim | Sözlü halk edebiyatı ürünleri | atasözü |
| Bebeklik / Yaşlılık / Ergenlik | İnsan hayatının dönemleri | çocukluk |
| Doğa / Vatan / Evlat Sevgisi | Sevgi türleri (değerler) | aile sevgisi |
| Sağanak / Yağmur / Dolu / Kar | Hava/yağış olayları | bulut |
| Hintçe / İspanyolca / Japonca | Dünya dilleri | Türkçe |
| Baba / Dayı / Dede | Aile büyükleri (akrabalar) | babaanne / anneanne |
| Ezogelin / Mercimek / Domates | Çorba çeşitleri | tarhana |
b. Metni en iyi yansıtanlar: atasözü, çocukluk, aile sevgisi, Türkçe, babaanne/anneanne; çünkü metin tam olarak bu kavramların üzerine kurulu. Bunlar metnin anahtar kelimeleridir, yani içeriği en iyi yansıtan ve ana fikri destekleyen sözcükler.
