4. Anlayalım (a) — Metnin Konusu
Cevap: ✔ Mahmut'un kelimelere olan merakı.
Konuyu bulmanın yolu şu soruyu sormak: metin baştan sona en çok neyin etrafında dönüyor? Burada cevap açık; metin boyunca Mahmut'un kelimelerin kökenini araştırması işleniyor. Diğer iki seçenek ise birer ayrıntı: "tepük oyununun tarihi" tek bir olay, "dede-torun bağı" tek bir sahne. Bir konu, sadece bir yerde değil metnin bütününde geçmelidir.
4. Anlayalım (b) — Doğru/Yanlış
D/Y sorularında yapılacak tek şey, her yargıyı metne götürüp "metin bunu söylüyor mu?" diye sormak. Yanlışsa doğrusunu da metinden yazıyoruz.
| İfade | D/Y | Doğrusu / Kanıt |
|---|---|---|
| Tepük, elle oynanan bir oyundu. | Y | Doğrusu: ayakla oynanır ("tepmek" fiilinden). |
| Mahmut, cevabı dedesinin kütüphanesinde araştırırdı. | D | Gece dedesi Muhammet Buğra Han'ın kütüphanesine girer. |
| Kelimeleri topladığı bir hazine çantası vardı. | Y | Doğrusu: hazine sandığı, çanta değil. |
| Mahmut, Selçuklu Devleti'nin geleceğiydi. | Y | Doğrusu: Karahanlı Devleti'nin geleceğiydi. |
| Ok ve kargı kullanmayı çok severdi. | D | "ata binmeyi; kargı ve ok kullanmayı da çok seviyordu." |
3. ve 4. maddedeki tuzak tek bir kelimede saklı (çanta/sandık, Selçuklu/Karahanlı). Cümlenin geri kalanı doğru görünse bile tek kelime yanlışsa ifadenin tamamı yanlış olur; bu yüzden bu tür soruları kelime kelime oku.
5. Anlayalım (a) — Türk Boyları Damga İpuçları
Buradaki ipuçlarının her biri bir damga şeklini tarif ediyor ve sf 19'daki şekilleri boylara bağlamanın anahtarı bunlar. Önce ipucu-boy eşleşmesini gör, sonra şekille birleştir.
| İpucu (damganın şekli) | Boy |
|---|---|
| Ünlü harfin küçük yazılışına benzer | Bayundur |
| Aynı işaretli, birinde bir işaret ters bakan iki damga | Peçenek ve Döğer |
| Üç işaretli, bitişikte ünsüz harfin büyük yazılışı gibi | Kayı |
| Şimşeğe benzer | İğdir |
| Bir işaretin yukarı ve aşağı bakan iki hâli | Dodurga |
| Bir küçük bir büyük dağ (yanında dikdörtgen varsa Karaeyli) | Çavuldur / Karaeyli |
| Üç paralel çizgi | Ala Yuntlu |
| İçinde dörtgen olan | Eymür |
| Üçgen bulunan | Bayat |
