8. Sınıf Türkçe – Ders Kitabı Sayfa 74 Cevapları - Meb Yayınları

1. Ömer'in oğlakla karşılaşması nasıl olmuştur?
Ömer bahçede ektikleri arpaları incelerken, ağabeyi Varna'dan dayılarının gönderdiği keçi yavrusunu (oğlağı) eve getirmiş, Ömer o an merdivenlerden heyecanla inerek oğlakla karşılaşmıştır.

4. Hayvan sevgisi, insanlara neler kazandırır? Yazınız.
Hayvan sevgisi insanlara merhamet, empati ve sorumluluk bilinci kazandırır. Başka bir canlının ihtiyaçlarına duyarlı olmak insanı bencillikten uzaklaştırır ve doğayla uyumlu, daha erdemli bir birey olmasını sağlar.

Test Soruları Çözümleri:

• 5. Soru: Kibir ile ilgili metnin ana düşüncesi hangisidir?
  Çözüm: Metinde kibrin bütün güzellikleri ve yetenekleri gölgelediği, insanlığı çürüttüğü anlatılmaktadır. "Alçak gönüllülük, bütün erdemlerin temelini oluşturur." seçeneği bu zıtlıktan çıkarılabilecek dolaylı sonuçtur ama vurgulanan asıl nokta A) Kibirli insanlar kötülük yapmaya eğilim gösterir (çürür, kokuşur) değil, değerlerin bozulmasıdır. Ancak MEB kazanımlarına göre doğru cevap en geniş kapsamlı olanıdır. Cevap anahtarına göre buradaki çıkarım C) Alçak gönüllülük bütün erdemlerin temelini oluşturur. mantığıyla çözülür (zira kibrin yok ettiği değerlerin temelinde tevazu yatar).
• 7. Soru: Hangisinde koşul-sonuç ilişkisi yer verilmiştir?
  Çözüm: B seçeneğindeki "İnsanlara yardım edersen bir gün sen de yardım görürsün" cümlesinde, yardım görmenin şartı (koşulu) 'yardım etmektir'. ( -sa/-se eki). Cevap B'dir.
• 8. Soru: Hangisinde ara söz, farklı bir ögenin açıklayıcısıdır?
  Çözüm: A'da "nice medeniyete ev sahipliği yapmış bu şehir" (Özne). B'de "bizi biz yapan en önemli değeri" (Nesne). C'de "çocukluğumun en büyük kahramanı" (Özne). D'de "başarının iki anahtarı" (Özne). Buna göre B seçeneğinde nesneyi açıkladığı için farklıdır. Cevap B.

Cevap: Hayvan sevgisi insanlara merhamet, empati, vefa ve sorumluluk duygusu kazandırır. Kalbimizi yumuşatır, bizi daha duyarlı ve sevgi dolu bireyler haline verir. Yalnızlık duygumuzu azaltır, doğayla ve diğer canlılarla uyum içinde yaşamamızı sağlar.

Doğru Cevap: C) Alçak gönüllülük, bütün erdemlerin temelini oluşturur.
(Açıklama: Metinde kibirin bütün iyiliklerin, fedakarlıkların ve yeteneklerin üstünü örttüğü ve insanlığı çürüttüğü söylenmektedir. Dolayısıyla kibirin zıttı olan alçak gönüllülüğün önemi vurgulanmaktadır.)

Doğru Cevap: D) Zaman
(Açıklama: Metinde olay Gülnaz Hanım'ın bahçesinde geçmektedir [Yer], Gülnaz Hanım karakterdir [Kişi/Özne], onun bahçede azimle meyve yetiştirip kanıtlaması olaydır [Olay]. Ancak olayın ne zaman gerçekleştiğine dair belirgin bir zaman ifadesi [Zaman] yoktur.)

Doğru Cevap: B) İnsanlara yardım edersen bir gün sen de yardım görürsün.
(Açıklama: Şart kipiyle "-se/-sa" [yardım edersen] kurulan cümlede bir gün yardım görme eyleminin gerçekleşmesi, insanlara yardım etme koşuluna bağlanmıştır.)

Doğru Cevap: B) Toplumsal dayanışmayı, bizi biz yapan en önemli değeri, yaşatmak zorundayız.
(Açıklama: A, C ve D şıklarında ara sözler cümlenin "Özne"sinin açıklayıcısı iken, B şıkkında ara söz [bizi biz yapan en önemli değeri] "Toplumsal dayanışmayı" belirtili nesnesinin açıklayıcısıdır.)

Doğru Cevap: A) Akılları pazara çıkarmışlar, herkes yine kendi aklını almış.
(Açıklama: Metin; alçak gönüllülük, tecrübe, gururlanmama ve kibre kapılmama ile ilgilidir. B, C ve D şıklarındaki atasözleri bu temalarla eşleşebilirken, A şıkkındaki atasözü insanların kendi düşüncelerini herkesten çok beğendiğini anlatır.)

Cevap: Göktürkler, tarihte "Türk" adını siyasi bir devlet adı olarak kullanan ilk topluluktur. Ayrıca Türk edebiyatının ve dilinin ilk yazılı kaynakları olan Orhun Yazıtları'nı (Göktürk Kitabeleri) bırakarak Türk kültür tarihine eşsiz bir miras sunmuşlardır.

Cevap: Yurt edinmek, sadece bir toprak parçasını ele geçirmek değil; orayı vatanlaştırmak, kanla, kültürle, türküyle ve mimariyle yoğurarak benimsemek demektir. Örneğin 1071'de Anadolu'ya giren ecdadımız, burayı sadece askerî olarak almamış; kervansaraylar, camiler ve medreseler inşa ederek ebedi bir Türk yurdu hâline getirmiştir.

Öğretmen Notu: Ergenekon Destanı metninde geçen temel kelimeler ve anlamları şunlardır:

• Kavim: Aralarında töre, dil ve kültür ortaklığı bulunan topluluk, boy.
• Hendek: Geçmeye engel olacak biçimde uzunlamasına kazılmış derin çukur.
• Çeri: Asker, askerî birlik.
• Yaman: Güç, etki veya beceriklilik bakımından alışılmışın üzerinde olan (zorlu).
• Körük: Ateşi canlandırmak için kullanılan hava üfleme aracı.
• Örs: Üzerinde maden dövülen, çelik yüzeyli ağır demir araç.
• Mukaddes: Kutsal, güçlü bir dinî saygı uyandıran.
• Gâlip: Savaşta veya yarışmada üstün gelen, yenen.

A) Özet: Göktürkler düşmanları tarafından hileyle yenilgiye uğratılınca hayatta kalan çok az kişi dağların arasında, sarp ve verimli bir vadiye sığınır. Buraya Ergenekon adını verirler. Dört yüz yıl sonra çoğalıp bu vadiye sığmaz olurlar. Çıkış yolunu bulamayınca, bir demircinin tavsiyesiyle devasa bir ateş yakıp körüklerle demir dağı eritirler ve yurtlarına geri dönerek düşmanlarından öç alırlar.

B) Çözüm: (Öğrenci Yorumu) Eğer orada olsaydım, demir dağı eritmek yerine gökyüzünde süzülen kartalların rotalarını izlemek üzere gözlemciler yetiştirir ve o kuşların kullandığı gizli zirve yollarını keşfetmeyi önerirdim.

Görülen Özellikler:
[X] 2. Halkın ortak belleğinin ürünüdür, anonimdir.
[X] 4. Tarihî ve sosyal olaylardan doğmuş ve beslenmiştir.
[X] 6. Göç, kahramanlık, yurt sevgisi gibi temalar işlenmiştir.
[X] 8. Coşkulu bir söyleyişi vardır.
[X] 9. Belli bir ulusun özelliklerini yansıtmaktadır.
B) Metnin Türü: Destan

Oğuz Kağan Destanı (Araştırma Özeti): Hun hükümdarı Mete Han'ın hayatının anlatıldığı düşünülen, Türklerin yaratılışını, gelişimini ve cihangirlik idealini işleyen önemli bir destandır. Oğuz Kağan'ın doğuşu, olağanüstü büyümesi, canavarı öldürmesi, evlenip boyları (Bozoklar-Üçoklar) kurması ve yeryüzünü evlatları arasında paylaştırması anlatılır.

Konuşma Metni Örneği: "Değerli arkadaşlarım, fotoğraflarda gördüğümüz kilim dokuyan teyzelerimiz, oynanan zeybek ve sofradaki tarhana çorbası, Anadolu'nun zengin kültürünü yansıtıyor. Benim memleketim olan Karadeniz'de ise zeybek yerine kemençe eşliğinde coşkulu horon oynanır. Tarhana yerine mısır unuyla yapılan kuymak soframızın baş tacıdır. Ülkemizin her köşesi ayrı bir renk, ayrı bir güzelliktir."

• 1. ...oynanırdı. (Fiil cümlesi)
• 2. ...izleridir. (İsim cümlesi)
• 3. ...bekliyoruz. (Fiil cümlesi)
• 4. ...vardı. (İsim cümlesi)
• 5. ...açar. (Fiil cümlesi)
• 6. ...elleriydi. (İsim cümlesi)
• 7. ...canlanır. (Fiil cümlesi)
• 8. ...bıraktı. (Fiil cümlesi)
• 9. ...ağırlanır. (Fiil cümlesi)
• 10. ...yapardık. (Fiil cümlesi)

1. Soru Cevabı: Bülbülü altın kafese koymuşlar, "Ah vatanım" demiş. (Kişinin kendi yurdunun yerini hiçbir zenginliğin tutmayacağı). "Ana gibi yâr, Bağdat gibi diyar olmaz."

2. Soru Cevabı: Misafirperverliğimizi, dayanışma ruhumuzu (imece kültürünü), zengin yöresel yemeklerimizi ve bayramlardaki birlik ve beraberlik havasını çok seviyorum.

1. MENEKŞE, 2. EKİN, 3. BANMAK, 4. BAYIR, 5. KATIK, 6. URBA, 7. SAADET, 8. ZEYBEK, 9. DEMET, 10. GÜTMEK.

1. Şair, Türkiye’nin nelerine âşık olduğunu söylemektedir?
Taşına, toprağına, kuşuna, dört mevsimine ve emekçi, dost canlısı insanlarına âşıktır.

2. Şiirde ülkemizdeki insanların hangi özellikleri vurgulanıyor? Hangi meslekler anlaşılıyor?
İnsanların kalem, kazma, kürek tutan elleri ve toprak kokan yüzleri vurgulanıyor. Bu durum yazar/öğretmen, madenci ve çiftçilik mesleklerini akla getirir.

3. Şiirde geçen, milletimize ait kültürel unsurlar nelerdir?
Türkü yakılması, davul vurulması, zeybeklerin dize gelmesi, saz ve kaval çalınmasıdır.

1. Soru: Bu vatan uğruna yıllarca ne gibi fedakârlıklar ve kültürel etkinlikler yapılmıştır?

2. Soru: Şair Türkiye'yi kendisi için nasıl bir yurt olarak konumlandırmaktadır?

Öğrenci Örneği: "Ey vatan, senin bir çakıl taşın için bütün okyanusları tek yudumda içerim!"

Pazarlıksız Olmaz: Nasreddin Hoca bir gün pazara eşeğini satmaya inmiş. Alıcının biri gelmiş, eşeğe uzun uzun bakmış, dişlerini kontrol etmiş. Hoca'ya dönüp "Hoca, bunun bir gözü görmüyor, ayağı da topal, sana anca yüz akçe veririm." demiş. Hoca sinirlenmiş: "A be adam, madem eşeğim o kadar kusurlu, yüz akçeyi verip neden başına bela alıyorsun? Git, kusursuzunu bul!" deyip adamı kovmuş.

Turist: İyi günler teyzeciğim, kolay gelsin. Affedersiniz, şehir merkezindeki tarihî müzeye nasıl gidebilirim acaba?
Teyze: Hayırlı günler evladım, hoş geldin memleketimize. Bak, şu gördüğün çınarlı yolu dümdüz takip et. İleride büyük bir çeşme göreceksin, oradan sağa kıvrıl, taşlı yokuşu çıkınca müze hemen karşında kalır.
Turist: Çok teşekkür ederim teyzeciğim, Allah razı olsun. İyi günler dilerim.
Teyze: Ne demek yavrum, yolun açık olsun!

Öğretmen Notu: Yüklemi sonda olan kurallı cümle 3, sonda olmayan devrik cümle 2, yüklemi bulunmayan eksiltili cümle 1 puan almaktadır.

• 1. ...yarışırdık. (Kurallı - 3)
• 2. ...kaldı artık. (Devrik - 2)
• 3. ...kuzenlere... (Eksiltili - 1)
• 4. ...görünürdü. (Kurallı - 3)
• 5. ...olurdu. (Kurallı - 3)
• 6. ...kaybolur gider. (Kurallı - 3)
• 7. ...kız halaya... (Eksiltili - 1)
• 8. ...yapardı yıllar önce. (Devrik - 2)
• 9. ...sarılan böğürtlenler... (Eksiltili - 1)
• 10. ...köy çeşmesi. (Ne anlar...) (Devrik - 2)

Toplam Puan: 21 Puan. Doğru cevap B seçeneğidir.

Cevap: Türk halk müziğinde kullanılan çalgılar, Anadolu insanının acılarını, sevinçlerini ve destanlarını yansıtan en önemli kültürel araçlardır. Başlıca telli çalgılarımız; bağlama (saz), cura, tar ve kabak kemanedir. Üflemeli çalgılarımız; zurna, kaval, mey, sipsi ve tulumdur. Vurmalı çalgılarımız ise; davul, tef, darbuka ve kaşıktır. Bu çalgıların her biri farklı yörelerin ruhunu taşır.

Öğretmen Notu: Metin bağlamından yola çıkılarak bulunması gereken temel kelimeler şunlardır:

Cura: Mızrapla çalınan, bağlama ailesinin en küçük ve en ince sesli çalgısı.

Mızrap: Telli çalgıları çalmaya yarayan, kemik, maden veya plastikten yapılmış ufak alet, pena.

Şevk: Bir şeyi yapmaya yönelik duyulan güçlü istek, heves, coşku.

Manifatura: Fabrika yapımı bez, basma, patiska vb. dokuma kumaşların genel adı.

1. Yazar, müzik eğitimine hangi çalgıyla başlamış ve nasıl bir eğitim almıştır?
Yazar, bağlamanın küçüğü olan "cura" ile eğitime başlamıştır. Bu eğitimde önce tutuş biçimini, sonra tellerin adını, mızrabı tellere vurmayı ve son olarak perdeleri öğrenmiştir.

2. Gazi Usta’nın yazara yaklaşımı nasıl olmuştur? Bu yaklaşım onu nasıl etkilemiştir?
Sazı tutmaya çekinen yazara "Korkma, istediğin gibi dokun saza. Varsın o senden korksun!" diyerek onu cesaretlendiren, rahatlatan bir yaklaşım sergilemiştir. Ustanın bu tutumu yazara şevk vermiş ve elindeki müzik aletini daha çok sevmesini sağlamıştır.

3. Yazarı saz çalmaya yönlendiren kimdir? Bunu hangi ifadelerden anlıyorsunuz?
Onu dedesi yönlendirmiştir. Metindeki "Kendi önerisiyle saz çalmayı benimsediğimi... görünce, iyi bir iş yapmış olmanın mutluluğu dedemin yüzünden okunurdu." cümlesinden bunu anlıyoruz.

4. Yaşamınızda sizi etkileyen bir öğüt oldu mu? Anlatınız.
(Öğrenci Yorumu Örneği) Evet, babamın bana "Ne iş yaparsan yap, önce iyi ve adil bir insan ol" demesi hayatımda aldığım ve asla unutmadığım en önemli öğüttür.

Yardımcı Düşünceler:
- Bir enstrüman çalmayı öğrenmek emek ve sabır ister.
- Öğretmenin cesaretlendirici yaklaşımı, öğrencinin başarısını doğrudan etkiler.
- Türkülerin her birinin içinde yaşanmış bir hikâye vardır.

Ana Fikir: İnsan hayatta hangi mesleği seçerse seçsin, ekmeğini nasıl kazanırsa kazansın, ruhunu beslemek ve kültürel bağlarını korumak için sanata ve müziğe hayatında mutlaka yer vermelidir.

Kime: [email protected]
Mesajınız: Sevgili Dedeciğim ve Kıymetli Ailem,
Aylar süren heyecanlı cura eğitimimin karşılığını nihayet aldım ve okulumuzun korosuna seçilmeyi başardım! Müziğin hayatımdaki yerini sizlerin desteğiyle keşfettim. Bu cuma okulumuzun gösteri salonunda vereceğimiz ilk konserimizde, sahnede türkülerimizi söylerken seyirciler arasında sizi görmek bana büyük bir güç verecek. Lütfen gelin, hepinizi heyecanla bekliyorum!

A) Hangisi kesinlikle yanlıştır?
Çözüm: Dadaşlar hakemlerin önünde, yani 1 veya 2'dedir. Yârenler kesinlikle 4'tedir. Halaybaşı, Kafkas ile yan yanadır ve arkasında Efeler vardır. Horon Dağı'nın arkasında ise Türkmen Obası bulunur. Halaybaşı eğer 1 numarada olursa, Kafkas 2 olur; bu durumda Dadaşlar için hakem önünde yer kalmaz. Dolayısıyla B seçeneği (Halaybaşı adlı ekip 1 numaralı alanda yer almaktadır) kesinlikle yanlıştır.

B) Kafkas Kartalları ekibinin yer alabileceği alanlar?
Çözüm: Yan yana ve arka arkaya oturma kurallarına (Halaybaşı ve Kafkas'ın yan yana olması, arkalarında da diğer ekiplerin bulunması zorunluluğuna) göre Kafkas Kartalları A) 5 veya 6 numaralı alanlarda bulunabilir.

Konuşma Metni: "Sevgili arkadaşlar, müzik ruhun gıdasıdır derler. Kelimelerle ifade edemediğimiz duygularımızı, neşemizi ve hüznümüzü müzik sayesinde anlatırız. Ben fırsatım olsaydı ney çalmayı çok isterdim. Çünkü ney'in o içli sesi, insanı kendi içine doğru bir yolculuğa çıkarıyor ve kalbi dinlendiriyor."

A Bölümü (Olumlu/Olumsuz/Soru):
1. ...izin vermeyin. -> Olumsuz Cümle
2. ...kaynamaya başlardı. -> Olumlu Cümle
3. ...dolaşıyorlardı. -> Olumlu Cümle
4. ...kökleri midir? -> Soru Cümlesi
5. ...peşini bırakmaz... -> Olumsuz Cümle
6. Hep akla gelir... -> Olumlu Cümle

B Bölümü (Anlamca ve Biçimce İnceleme):
2. Ne insan içine karışıyor ne de kulak asıyordu. (Biçimce: Olumlu / Anlamca: Olumsuz)
3. ...zaman mı yeter? (Biçimce: Olumlu / Anlamca: Olumsuz - yetmez)
4. ...yok değil. (Biçimce: Olumsuz / Anlamca: Olumlu - var)
5. ...seyrederdik. (Biçimce: Olumlu / Anlamca: Olumlu)
6. ...ziyaret ederler. (Biçimce: Olumlu / Anlamca: Olumlu)

Öğretmen Notu: Öğrencilerin Türk halk edebiyatının en önemli isimlerinden Âşık Veysel'i yakından tanıması amaçlanmaktadır.
Örnek Cevap: "Dost dost diye nicesine sarıldım / Benim sadık yârim kara topraktır." dizeleri Âşık Veysel'in insan doğasının geçiciliğini ve doğanın vefasını anlattığı en derin felsefeye sahip şiirlerinden biridir.

Cevap: (Öğrenci Yorumu Örneği) Beni her koşulda destekleyen ve hayat yolculuğumda yanımda olan babamı "Uzun İnce Bir Yoldayım" türküsüyle ifade ederdim. Çünkü hayatın zorluklarına karşı gündüz gece demeden benim için çabalıyor.

Öğretmen Notu: Dinleme/izleme metninde (Âşık Veysel belgeseli) geçen ve öğrencilerin sözcük dağarcığını geliştirecek temel kelimelerin TDK anlamları aşağıda verilmiştir:

• Menzil: Yolculukta dinlenmek amacıyla durulan yer, varılacak olan hedef.
• Gâh: Zaman zaman, kâh, bazen.
• Han: Yolcuların konaklaması için yapılmış büyük yapı, kervansaray. Metindeki "İki kapılı bir han" ifadesi mecaz olarak "dünya" anlamında kullanılmıştır.

1. Âşık Veysel’in yöresinde yaygınlaşan hastalığın Veysel’in yaşamına nasıl bir etkisi olmuştur?
Veysel, yedi yaşındayken yörede salgın hâline gelen çiçek hastalığına yakalanmış ve bu hastalık sebebiyle iki gözünü birden kaybetmiştir. Bu durum onu karanlık bir dünyaya mahkûm etmiş ama aynı zamanda iç dünyasını (gönül gözünü) zenginleştirmiştir.

2. Âşık Veysel’in sazla buluşması nasıl olmuştur?
Babası, görme yetisini kaybeden oğlunun okyanus kadar derinleşen hüznünü hafifletmek, onu oyalamak ve teselli bulmasını sağlamak amacıyla ona bir saz (bağlama) almıştır.

3. Ahmet Kutsi Tecer, Âşık Veysel’in yaşamında nasıl bir öneme sahiptir?
Ahmet Kutsi Tecer, Sivas'ta Âşıklar Bayramı düzenleyerek Âşık Veysel'i keşfeden, ona destek olan ve eserlerinin tüm Türkiye tarafından tanınmasını sağlayan en önemli aydındır.

4. Âşık Veysel’in şiirleri hangi özelliklere sahiptir? Yaşamının şiirleri üzerinde etkisi var mıdır?
Şiirlerinde doğa sevgisi, hoşgörü, birlik ve beraberlik, ölüm ve yaşam felsefesi sade bir dille işlenmiştir. Gözlerini kaybetmesi ve yaşadığı zorluklar, şiirlerine derin bir olgunluk ve hüzün katmıştır.

5. “İki kapılı bir handa / Gidiyorum gündüz gece” dizeleriyle anlatılmak istenen nedir?
"İki kapılı han" dünyayı simgeler. Birinci kapı doğumu, ikinci kapı ölümü temsil eder. Şair, insanın doğumundan ölümüne kadar geçen hayat yolculuğunda zamanın durmaksızın aktığını anlatmaktadır.

6. Sizce imkânsızlıklar başarıya ulaşmamızı engeller mi?
İmkânsızlıklar veya fiziksel engeller, hedefe giden yolu zorlaştırabilir ancak asla imkânsız kılmaz. Âşık Veysel’in görme engeline rağmen Türkiye’nin en büyük halk ozanlarından biri olması, azmin ve ruhsal gücün bedensel engelleri nasıl aştığının en güzel kanıtıdır.

Çözüm: "Ağlamak" ve "gülmek" kelimeleri anlam bakımından birbirinin tam tersidir, yani aralarında zıt (karşıt) anlam ilişkisi vardır. Birbirine zıt kavramların, düşüncelerin veya durumların bir arada kullanılmasıyla oluşan bu edebi sanata Tezat (Zıtlık) Sanatı denir.

Öğretmen Notu: Öğrencilerden, kültürel değerlerin dile nasıl sızdığını ve dilin kültür aktarıcısı olduğunu kompozisyon kurallarına uyarak açıklaması beklenmektedir.

KÜLTÜRÜMÜZÜN SÖZLÜ MİRASI

Bir milletin kültürünü ve karakterini anlamanın en etkili yollarından biri, o milletin dilini, özellikle de atasözlerini ve deyimlerini incelemektir. Çünkü Türk kültürü; cömertliğin, yardımlaşmanın ve ortak yaşamın en güzel örneklerini barındırır ve bu değerler kelimelere ruh katarak dilimize yansımıştır.

Örneğin; Anadolu insanı, evine gelen misafiri bir bereket vesilesi olarak görür. Gelen kişiye ne ikram edeceğini dert etmez. Bu anlayış dilimize "Misafir kısmeti ile gelir" atasözüyle nakşedilmiştir. Ortak bir sevinç yaşandığında bunu sadece "mutlu olmak" kelimesiyle ifade etmek kültürümüze yavan gelir; bunun yerine coşkuyu zirveye taşıyan "düğün bayram etmek" deyimi kullanılır. Bir işin hakkıyla, en iyi malzemeyle ve özenle yapılması gerektiğini anlatmak için ise "Aşı pişiren yağ olur, gelinin yüzü ağ olur" diyerek estetik ve kalite vurgusu yapılır.

Sonuç olarak, dilimizdeki her bir atasözü ve deyim, atalarımızın binlerce yıllık tecrübesinin ve yaşam tarzının birer özetidir. Bu sözlü mirası korumak ve kullanmak, aynı zamanda kültürümüzü yaşatmak anlamına gelir.

Benzerlikler: Her iki tarifte de temel malzemeler (un, yağ, kaymak, şeker/şurup) ve hamurun kat kat, yufka şeklinde ince açılması mantığı aynıdır. Tatlının aralarına yağ sürülmesi ve araya kaymak döşenmesi işlemi değişmemiştir.

Farklılıklar: Kırk yıl önceki tarifte geleneksel gramajlar kullanılmış (200 gr, bir çimdik), hamura yumurta eklenmiştir. Kırk yıl sonraki tarifte ise günümüz mutfaklarında daha standart olan ölçü birimleri (su bardağı, kahve fincanı) kullanılmış ve hamurun içine süt katılmıştır.

(Öğrenci Etkinliği İçin Örnek: Karadeniz - Kuymak Tarifi)
"Kuymak yapmak için önce bakır tavada 2 yemek kaşığı tereyağını eritiyoruz. Tereyağı köpürünce üzerine 3 yemek kaşığı mısır unu ekleyip kokusu çıkana kadar kavuruyoruz. Ardından yavaş yavaş 1 su bardağı sıcak su ekleyip karıştırıyoruz. Son olarak tellenen özel Trabzon peynirini ilave edip kısık ateşte peynir eriyene ve yağ üste çıkana kadar pişiriyoruz."

Öğretmen Notu: Öğrencilerin istenen yapı, anlam ve yüklem özelliklerine uygun özgün cümleler kurması beklenmektedir.

• (Fiil Cümlesi + Kurallı Cümle + Olumlu Cümle): Millî kültürümüzü yansıtan bu güzel türküleri nesilden nesile aktarmalıyız.
• (İsim Cümlesi + Devrik Cümle + Olumsuz Cümle): Kolay iş değildir eski el sanatlarımızı günümüzde yaşatabilmek.
• (Fiil Cümlesi + Devrik Cümle + Olumlu Cümle): Oynardı zeybekleri büyük bir gururla Efe amcam.

• 1. Türkülerimiz, köklü geçmişimize bağlar bizi. (Yüklemin yerine göre: Devrik Cümle) (Yüklem "bağlar" kelimesidir ve sonda değildir.)
• 2. Milletin kültürü, dil olmadan yaşayamaz. (Cümlenin anlamına göre: Olumsuz Cümle) (-ma, -mez eki vardır.)
• 3. Misafirperverlik, kültürümüzün önemli bir parçasıdır. (Yüklemin türüne göre: İsim Cümlesi) (Yüklem isim soylu bir sözcüktür.)
• 4. Lezzetli yemekler ikram edildi gelen misafirlere. (Yüklemin türüne göre: Fiil Cümlesi) (Yüklem "ikram edildi" yardımcı fiiliyle kurulmuştur.)
• 5. Kültürümüzü dünyaya tanıtmak için çalışmalar yapıyoruz. (Cümlenin anlamına göre: Olumlu Cümle) (Eylem gerçekleşmektedir.)

Öğretmen Notu: Elektronik içerik, 6. etkinlikte işlenen "Yüklemin Türüne, Yüklemin Yerine ve Anlamına Göre Cümleler" konusunu pekiştiren interaktif bir eşleştirme oyunudur. Öğrenciler dijital ortamdaki cümleleri doğru kutucuklara sürükleyerek bırakmalıdır.

1. Barış’ın babası, türkü derlemelerini niçin defterde topluyor olabilir? Düşüncelerinizi açıklayınız.
Sözlü halk kültürü olan türkülerin ve deyişlerin zamanla unutulmasını, kaybolmasını engellemek; bu kültürel mirası kayıt altına alarak gelecek nesillere kalıcı bir şekilde aktarmak için defterde topluyor olabilir.

2. "Babasının söyledikleri içinde Barış’ın dikkatini en çok çeken, bekleneceği gibi, 'Yarın köye gidiyoruz' tümcesi oldu." Altı çizili ifade ile yazarın ne anlatmak istediğini açıklayınız.
Yazar "bekleneceği gibi" ifadesiyle, çocukların doğası gereği ciddi kültürel veya edebi meselelerden (türkü derlemek gibi) ziyade gezmek, köye gitmek, oyun oynamak gibi onlara macera vadeden eğlenceli olaylara odaklanmalarının son derece normal olduğunu anlatmak istemiştir.

3. Metindeki numaralanmış bölümün metnin anlam bütünlüğüne göre nasıl tamamlanması gerektiğini yazınız. (Babacığım, kızmazsan bir şey söyleyeceğim. --(1)--)
Bu boşluğa metnin akışına uygun olarak; "Eski türkü defterini bana verebilir misin?" veya "O yazdığın eski defteri ben alabilir miyim?" ifadeleri getirilmelidir. Çünkü hemen devamında babası "Bu eski defter sende kalabilir" diyerek yanıt vermektedir.

4. Metnin devamında olayların nasıl geliştiğini tahmin ederek aşağıya özetleyiniz.
(Öğrenci Yorumu) Barış, başta isteksizce aldığı bu türkü defterini köy yolculuğu sırasında veya köyde vakit geçirirken meraktan açıp okumaya başlar. Okudukça türkülerin içindeki hikâyelerden, kahramanlıklardan veya doğa sevgisinden etkilenir. Köye vardıklarında babasının tütün işçilerinden türkü derlemesine büyük bir ilgi ve heyecanla yardım etmeye karar verir.

5. Zıtlık (tezat) sanatı, birbirine karşıt kavramların kullanılmasıdır. Hangilerinde tezat sanatına yer verilmiştir?
Çözüm: I. numaralı dizede "uzakta" ve "yakın" kelimeleri, III. numaralı dizede ise "gelenin" ve "gidenden" kelimeleri birbirinin zıttıdır. II. dizede zıt anlamlı kelime yoktur. Doğru cevap C) I ve III seçeneğidir.

6. Aşağıdakilerden hangisi devrik bir cümledir?
Çözüm: Devrik cümlelerde yüklem cümlenin sonunda bulunmaz. A seçeneğinde cümlenin yüklemi "görmüyordu" sözcüğüdür ancak bu yüklemden sonra "artık" kelimesi kullanılarak yüklem sona konmamıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

7. Aşağıdaki cümlelerden hangisi biçimce olumsuz, anlamca olumlu bir cümledir?
Çözüm: A seçeneğindeki "El emeği halılarımızı kim beğenmez?" cümlesinde "beğenmez" (-mez olumsuzluk eki) nedeniyle biçimsel olarak olumsuzdur. Ancak soru yoluyla kastedilen asıl anlam "Herkes beğenir" (olumlu) anlamıdır. Doğru cevap A seçeneğidir.

8. Mimar Sinan metninden hareketle hangi yargıya ulaşılamaz?
Çözüm: Metinde Süleymaniye Camisi'nin kalfalık dönemi eseri olduğu, Selimiye'nin ise esas hünerinin görülebileceği (ustalık) eseri olduğu aktarılmıştır. B seçeneğindeki "Selimiye Camisi, Mimar Sinan'ın en güzel eseridir" ifadesi öznel bir yargıdır ve "en güzel" olduğuna dair metinde kanıtlayıcı bir bilgi yoktur. Doğru cevap B seçeneğidir.

9. Cumhuriyet Bayramı metniyle ilgili hangi değerlendirme yanlıştır?
Çözüm: Metin incelendiğinde "iğne atsan yere düşmeyecekti" deyimi (A) ve abartması (B) vardır. D seçeneğinde "Bütün cümleler kurallıdır" denilmiştir ancak metindeki "Coşkulu kalabalık sabırsızlanıyordu törenin başlaması için." cümlesinin yüklemi "sabırsızlanıyordu" ortada yer aldığı için bu bir devrik cümledir. Doğru cevap D seçeneğidir.

Cevap: Ali Kuşçu (1403 - 1474): Astronom, matematikçi ve dil bilimcidir. Semerkant'ta doğmuş ve Uluğ Bey'in öğrencisi olmuştur. İstanbul'un fethinden sonra Fatih Sultan Mehmet'in davetiyle İstanbul'a gelmiş, Ayasofya Medresesi'ne başmüderris (rektör) olarak atanmıştır. İstanbul'un enlem ve boylamını ölçmüş, Fatih Külliyesi'nde bir güneş saati tasarlamıştır. Türk-İslam dünyasında astronomi biliminin kurucularından kabul edilir.

Cevap: Bence tarihteki en önemli buluşu matbaayı geliştiren Johannes Gutenberg yapmıştır. Çünkü matbaanın icadı, bilginin hızlı ve kitlesel bir şekilde yayılmasını sağlamış, eğitim ve bilimi ayrıcalıklı bir sınıfın tekelinden kurtarıp tüm insanlığa ulaştırmıştır. Matbaa olmasaydı diğer bilimsel buluşlar ve reform hareketleri tüm dünyaya yayılamazdı.

Hezarfen:
* Tahminim: Çok fazla şey bilen, çok marifetli kişi.
* TDK Anlamı: Bin ilimli, fen bilimlerinde çok geniş bilgisi olan.

Lagari:
* Tahminim: Çelimsiz, zayıf kişi veya lakap.
* TDK Anlamı: Zayıf, çelimsiz.

Şema:
* Tahminim: Bir şeyin ana hatlarını gösteren çizim, taslak.
* TDK Anlamı: Bir konunun, bir nesnenin veya bir sürecin ana hatlarını gösteren çizim ya da grafik.

Tüccar:
* Tahminim: Ticaretle uğraşan, mal alıp satan kişi.
* TDK Anlamı: Ticaret yapan, ticareti meslek edinmiş kimse.

Olayların Kronolojik Sıralaması:

[ 1 ] Çocukken kuşları takip ederdim, kaz tüylerinden kanatlar yapardım.
[ 2 ] Uçmayla ilgili araştırmalar yapmaya karar verdim. İsmail Cevheri’nin kitaplarını okudum.
[ 3 ] Arkadaşlarımla kâğıttan roketler yaptık.
[ 4 ] Üsküdar’da dolaşırken uçuşan bir yaprak gördüm, o anda aklıma müthiş bir fikir geldi.
[ 5 ] İlk önce Da Vinci’nin tasarımlarından faydalanarak kendime yelken bezinden kanatlar yaptım.
[ 6 ] Bilimsel çalışmalarımı IV. Murat’a sundum.
[ 7 ] Galata Kulesi’ne çıktım, Boğaz’ın karşısında bulunan Üsküdar’a uçtum.

Örnek Konuşma Metni: Sevgili arkadaşlar, eğer zamanda yolculuk yapma şansım olsaydı, alternatif akımın mucidi olan Nikola Tesla'nın dönemine gitmek isterdim. Ona, bulduğu sistemin bugün tüm dünyanın aydınlatılmasını ve sanayinin dönmesini sağladığını, kablosuz enerji aktarımı konusundaki hayallerinin bugün kablosuz internet ve kablosuz şarj teknolojileri olarak hayatımızın merkezinde yer aldığını söylemek isterdim. İleriyi görme yeteneği ve bilime adadığı yalnız hayatı için ona tüm insanlık adına teşekkür ederdim.

Afiş Boşlukları:
* Üniversite Adı: Ege Üniversitesi Çocuk Bilim Şenliği
* Şenlik Yeri: Cumhuriyet Meydanı

Davet E-postası:
Kime: [email protected]
Konu: Çocuk Bilim Şenliği Daveti

Merhaba Can,

Ege Üniversitesi tarafından düzenlenen Çocuk Bilim Şenliği'ne beraber katılmak için sana bu e-postayı yazıyorum. Şenlik 17-19 Nisan 2026 tarihleri arasında Cumhuriyet Meydanı'nda gerçekleştirilecek.

Afişi incelediğimde programın çok eğlenceli olduğunu gördüm. 17 Nisan Cuma günü açılış konuşmaları, oratoryo ve halk oyunları gösterileri var. 18 Nisan Cumartesi günü ise "Matematiği Seviyorum", "Bir Doktorun Bilim Okulu" ve "Gök Bilimi" gibi çok ilginç bilimsel atölyeler kurulacak. 19 Nisan Pazar günü de laboratuvar deneyleri ve uzay belgeseli gösterimi yapılacak. Özellikle bilimsel atölyelere ve deney uygulamalarına seninle katılmayı çok isterim. Hafta sonu planını buna göre ayarlayabilirsen çok sevinirim.

Görüşmek üzere!
Dostun

İcadımın Adı: Deniz Temizleyici Otonom Robot (AquaBot)

İcadım İçin Kullanacağım Malzemeler: Güneş panelleri, otonom sensörler, kameralar, biyobozunur plastik filtre hazneleri, geri dönüştürülmüş alüminyum gövde, lityum batarya ve elektrikli pervaneler.

İcadım Ne İşe Yarayacak? AquaBot, denizlerin ve göllerin yüzeyinde kendi kendine dolaşarak mikroplastikleri, çöpleri ve petrol atıklarını temizleyecek. Üzerindeki güneş panelleri sayesinde kendi enerjisini üretecek ve sensörleriyle deniz canlılarına zarar vermeden otonom bir şekilde çalışacak. Haznesi dolduğunda kıyıdaki toplama istasyonuna kendiliğinden dönecek.

İcadımın Çizimi:
(AquaBot tasarımı: Üstünde geniş güneş panelleri, önünde çöpleri toplayan geniş bir ağız [ızgara filtre sistemi], iki yanında dengeyi sağlayan duba gövdeler ve arkasında yön veren küçük dümenli pervaneler yer almaktadır.)

Tek Yüklemli (Basit) Cümleler (Başında X olanlar):
[ X ] 1. Her icat, uygarlık için yeni bir adımı temsil eder. (Örnek)
[ ] 2. Artık, dünyanın öbür ucunda yankılanan bir sesi anında duyuyorsunuz. (İçinde fiilimsi var)
[ X ] 3. Teknoloji, insan ihtiyaçlarını ve bu ihtiyaçların sınırlarını belirliyor. (Fiilimsi yok, tek yüklemli)
[ ] 4. Eskiden günlerce gidilen yollar, uçaklar sayesinde şimdi saatlerle ölçülüyor. (İçinde fiilimsi var)
[ X ] 5. Her bilim insanı, bilgiyi kendinden önceki bilgiler üzerine inşa eder. (Fiilimsi yok, tek yüklemli)
[ ] 6. Güvenlik sistemleri, evimizde ya da iş yerimizde oluşabilecek olumsuzlukların önlenmesine büyük katkıda bulunur. (İçinde fiilimsi var)
[ ] 7. İletişimin en hızlı yolunun telefon ve internet olduğunu şirketler de çok çabuk anladı. (İçinde fiilimsi var)
[ X ] 8. Müşteri hizmetleri son günlerde teknolojik bir altyapı ve sanal bir takip sistemi kullanıyor. (Fiilimsi yok, tek yüklemli)

1. Bilim insanları laboratuvarda uzun saatler boyunca çalıştı.
2. Yeni telefonun ekranı eskisinden çok daha parlaktı.

Cevap: Dijital ayak izi, interneti kullanırken geride bıraktığımız veri izleridir. Ziyaret ettiğimiz web siteleri, sosyal medyada beğendiğimiz gönderiler, yaptığımız yorumlar, internet aramalarımız ve çevrimiçi satın alımlarımız bu ayak izini oluşturur. Dijital ayak izi aktif (bilerek paylaşılan veriler) ve pasif (sistemlerin otomatik kaydettiği IP adresi, konum vb.) olmak üzere ikiye ayrılır. Dijital ayak izimiz kalıcıdır ve internetteki dijital itibarımızı oluşturur.

Cevap: İnternette yaptığımız her tıklama, arama ve paylaşım bir veri tabanında kaydedilir. Buna dijital ayak izi denir. Bu izler bizim ilgi alanlarımızı, alışkanlıklarımızı ve düşünce yapımızı gösterir. Arama motorları ve sosyal medya siteleri, bu ayak izlerini kullanarak önümüze özel içerikler ve reklamlar çıkarırlar. Dijital ayak izimize dikkat etmeli ve kişisel verilerimizi korumak için güvenli şifreler kullanmalıyız.

Cevap: Sosyal medya, bilgiye ve insanlara ulaşmayı son derece hızlandırmıştır. Mesafe tanımaksızın iletişim kurmamızı, kültürel etkileşimde bulunmamızı sağlar. Ancak aşırı kullanımı zaman kaybına, bağımlılığa ve yüz yüze iletişimin azalmasına yol açabilir. Ayrıca sahte haberlerin hızla yayılması ve siber zorbalık gibi olumsuz etkileri de vardır. Bu nedenle sosyal medyayı bilinçli ve sınırlı kullanmalıyız.

Bulmaca Kelimeleri ve Yerleşimi:

* 1-11 arası: Genel ağda oluşturulan sosyal ağlar üzerinden iletişim ortamı. → SOSYAL MEDYA
* 12-19 arası: Yaşayışı etkileyen ruhsal, toplumsal ve kültürel etkilerin bütünü; âlem. → PLATFORM
* 20-26 arası: Üst makamlardan alt makamlara verilen buyruk; direktif. → TALİMAT
* 27-31 arası: Genel ağ ortamında oluşturulan; dijital. → SANAL
* 32-40 arası: Sorunun giderilmesi veya sonuca en hızlı ulaşılması işlemi. → ALGORİTMA
* 41-44 arası: Bir araştırmanın, tartışmanın temeli olan ana öge; data, done. → VERİ

Münazara Tezi Savunusu (Olumlu Etkiler): Teknoloji, bilgiye erişimi kolaylaştırmış, eğitimde fırsat eşitliği sağlamış ve sağlık, ulaşım, iletişim gibi alanlarda insan hayatını kolaylaştırmıştır. İnternet sayesinde dünyanın her yerindeki kütüphanelere ve eğitim materyallerine ücretsiz erişilmektedir. Tıp alanındaki teknolojik gelişmeler hastalıklara erken teşhis imkanı vermektedir.

Münazara Antitezi Savunusu (Olumsuz Etkiler): Teknoloji, kontrolsüz geliştiğinde insanları yalnızlaştırmakta, yüz yüze iletişimi yok etmekte ve fiziksel hareketsizliğe yol açmaktadır. Ayrıca sosyal medya algoritmalarının oluşturduğu "yankı odası" etkisiyle insanların kutuplaşmasına, farklı görüşlere kapalı hale gelmesine sebep olmaktadır. Siber zorbalık ve veri güvenliği açıkları da diğer büyük tehditlerdir.

Cevap: Sosyal medya, bireysel fikirlerin, önerilerin ve beğenilerin çok geniş kitlelere ulaştırılmasını sağlar. Daha önce sadece yakın çevremizle sınırlı olan sesimizi, artık dünya genelinde milyonlarca insana duyurma fırsatı sunar.

Cevap: Sosyal medya şirketleri, bizim beğeneceğimiz ve ilgimizi çeken içerikleri önümüze çıkararak platformda daha fazla zaman geçirmemizi sağlamak için dijital ayak izlerimizi kullanır. Bu sayede bize daha fazla reklam gösterebilir ve kazançlarını artırabilirler.

Cevap: Bizim gibi düşünen insanlarla sürekli vakit geçirmek, sadece onların görüşlerini duymamıza ve farklı bakış açılarından mahrum kalmamıza yol açar. Bu durum, "yankı odası" etkisi yaratarak gerçeği nesnel bir şekilde fark etmemizi engeller.

Cevap: Bizi daha iyi tanıyarak platformlarında geçirdiğimiz süreyi maksimuma çıkarmak ve bu yolla kendi reklam ve ürün satış gelirlerini artırmak amacıyla veri toplamaktadırlar.

Cevap: Bizden farklı düşünen insanların da görüşlerini okuyup dinlemeliyiz. Farklı kaynaklardan haber takibi yapmalı, sosyal medyada sadece kendi görüşümüzü destekleyen hesapları değil, farklı perspektif sunan hesapları da takip etmeliyiz.

Cevap: Evet, yaşıyorum. Örneğin, sosyal medyada ilgilendiğim spor dalları veya teknolojik ürünlerle ilgili videolara tıkladıkça, bir süre sonra ana sayfamda sadece bu konularla ilgili paylaşımlar ve benimle aynı fikirde olan insanların yorumları görünmeye başlıyor. Karşıt görüşler veya farklı ilgi alanları önüme hiç çıkmadığı için sanal bir yankı odasında kaldığımı fark ediyorum.

ZİHİNSEL VERİ AKTARIMI VE IŞINLANMA ÇAĞI BAŞLADI

İSTANBUL (14 Haziran 2056) - Teknoloji dünyasında son otuz yılın en devrimsel buluşu bugün resmi olarak tanıtıldı. 2020'li yıllarda yapay zekanın gelişimiyle başlayan dijitalleşme süreci, bugün insan beyninin internet ağına doğrudan bağlanmasını sağlayan "Synapse-Link 5.0" teknolojisiyle yeni bir aşamaya ulaştı. Artık insanlar akıllı telefon veya ekran kullanmaya gerek duymadan, sadece düşünce gücüyle bilgiye erişebiliyor ve birbirleriyle iletişim kurabiliyor. Bu teknoloji sayesinde dil engelleri tamamen ortadan kalktı; zira zihinden aktarılan kavramlar alıcının beyninde anında kendi ana diline çevriliyor. Ulaşım sektöründe ise sınırlı ölçekte moleküler ışınlanma kabinleri kullanılmaya başlandı. Bilim insanları, bu gelişmelerin çevre kirliliğini ve karbon salınımını tamamen bitireceğini öngörüyor.

Afiş Teması: Teknolojinin Doğru ve Bilinçli Kullanımı
Slogan: BAĞLANTIDA KAL, ESİRİ OLMA!

Afiş Tasarımı Açıklaması: Görselin ortasında ikiye bölünmüş bir beyin resmi yer almaktadır. Sol tarafta yeşil renkli, doğayla iç içe, kitap okuyan ve insanlarla sohbet eden bir insan silueti bulunurken; sağ tarafta ise mavi renkli, elektronik devrelerle sarılı, sadece telefon ekranına bakan ve etrafı kararmış bir insan silueti yer almaktadır. Altında kalın, modern ve okunaklı harflerle "BAĞLANTIDA KAL, ESİRİ OLMA!" yazmaktadır.

Cümle Türleri ve Puan Değerleri (Cevap Anahtarı):
1. İnternette zararlı yazılım içeren siteler oldukça yaygınlaşmaya başladı. → İçinde Fiilimsi Olan (10 Puan)
2. Ele geçirilen sitelerin sayısında geçtiğimiz yıla oranla %37’lik bir artış bulunuyor. → İçinde Fiilimsi Olan (10 Puan)
3. Güçlü olmayan ve kolay hatırlanan şifreler internet saldırılarına davetiye çıkarır. → İçinde Fiilimsi Olan (10 Puan)
4. Sanal gerçeklik gözlükleri son yıllarda sınıf ortamında kullanılıyor. → Tek Yüklemli (5 Puan)
5. Evlerimiz neredeyse teknolojik alet çöplüğüne dönüştü. → Tek Yüklemli (5 Puan)
6. Siber güvenlik; bilgisayarları, sunucuları, ağları kötü amaçlı saldırılardan korur. → Tek Yüklemli (5 Puan)
7. Uzay araçları bu yılın sonuna doğru birbiri ardınca uzaya fırlatılmaya başlandı. → İçinde Fiilimsi Olan (10 Puan)
8. Günümüzün akıllı telefonları cep telefonlarından çok daha fazla özelliğe sahip. → Tek Yüklemli (5 Puan)
9. Ekran kilidinin önemini telefonumu kaybettiğimde çok iyi anladım. → İçinde Fiilimsi Olan (10 Puan)
10. Aileler, çocuklarının teknoloji kullanımını her zaman kontrol altında tutmalıdır. → Tek Yüklemli (5 Puan)
* Toplam Maksimum Puan: 75

Öğrencilerin Puan Hesaplamaları:
* Aras: 1. cümleye yanlış, 4. cümleye yanlış, 9. cümleye yanlış demiştir. Puanı: 50 Puan
* Ceyda: Tüm cümle türlerini doğru belirlemiştir. Puanı: 75 Puan
* Mert: 4. cümleye yanlış demiştir. Puanı: 70 Puan
* Buket: Birçok cümleye yanlış cevap vermiştir. Puanı: 35 Puan

Oyunu Kazanan Öğrenci: Ceyda (75 Puan)

Cevap:
1. Jüpiter'in Büyük Kırmızı Lekesi: Jüpiter üzerinde bulunan ve Dünya'dan daha büyük olan devasa fırtına (Büyük Kırmızı Leke), en az 350 yıldır aralıksız esmektedir.
2. Venüs’te Bir Günün Bir Yıldan Uzun Olması: Venüs kendi etrafındaki dönüşünü (gün) 243 Dünya gününde tamamlar, ancak Güneş etrafındaki dönüşünü (yıl) 225 Dünya gününde tamamlar. Yani Venüs’te bir gün, bir yıldan daha uzundur.
3. Neptün'ün Süpersonik Rüzgârları: Güneş sistemindeki en hızlı rüzgârlar Neptün gezegenindedir. Buradaki rüzgârların hızı saatte 2100 kilometreye (ses hızından daha hızlı) ulaşabilir.

Cevap: Güneş sistemimizdeki gezegenler şaşırtıcı özelliklere sahiptir. Örneğin Satürn, sudan daha düşük bir yoğunluğa sahiptir. Eğer Satürn'ü sığdırabileceğimiz devasa bir okyanus olsaydı, gezegen suyun üzerinde yüzerdi. Ayrıca Uranüs gezegeni, yörünge düzlemine neredeyse tamamen yatay şekilde döner; yani sanki yan yatmış bir varil gibi yuvarlanır.

Cevap: Hava olayları, canlıların beslenmesini, barınmasını ve göç hareketlerini doğrudan etkiler. Yağan yağmurlar bitkilerin büyümesini ve su kaynaklarının dolmasını sağlarken, aşırı kuraklık veya fırtınalar canlıların yaşam alanlarını yok edebilir. İnsanlar da giyimlerini, tarımsal faaliyetlerini ve günlük planlarını hava olaylarına göre düzenlerler.

Atmosfer:
* Tahminim: Dünyayı saran gaz tabakası.
* TDK Anlamı: Yeri veya herhangi bir gök cismini saran gaz tabakası, gaz yuvarı.

Soğurmak:
* Tahminim: İçine çekmek, emmek.
* TDK Anlamı: Sıvı veya gaz durumundaki bir maddeyi içine çekmek, emmek; ışık, ısı vb. enerjileri çekip tutmak.

Kütle Çekimi:
* Tahminim: Maddelerin birbirini çekme kuvveti.
* TDK Anlamı: Evrende var olan tüm cisimlerin kütleleri oranında birbirini çekmesi kuvveti.

Ekzosfer:
* Tahminim: Atmosferin en dış katmanı.
* TDK Anlamı: Atmosferin en dışta kalan, gaz yoğunluğunun en az olduğu katmanı.

Cevap: Gezegenimiz, kütle çekimi sayesinde çevresinde tutabildiği gaz moleküllerinden oluşan bir atmosfere sahiptir. Bu atmosfer, yüksek enerjili Güneş ışınlarını soğurarak ve gece ile gündüz arasındaki sıcaklık farkını dengeleyerek Dünya'daki yaşamı korur.

Cevap: Venüs’ün atmosferinin kalın olması ve çoğunlukla karbondioksit gazından oluşması ısıyı hapseder. Ayrıca bulutlarının sülfürik asitten oluşması yoğun bir sera etkisi yaratarak yüzey sıcaklığının 480 derece santigratın üzerine çıkmasına neden olur.

Cevap: Mars yüzeyinden gökyüzüne bakıldığında puslu kırmızı bir ton görülür. Bunun nedeni Mars atmosferinde asılı kalan Mars tozlarıdır.

Cevap: Jüpiter üzerindeki en şiddetli fırtınalar, açık renkli şeritlerin koyu renkli şeritlerle temas ettiği sınır bölgelerinde görülür. Çünkü bu iki farklı renkteki şerit zıt yönlerde esen rüzgarlardan oluşur ve aralarındaki sürtünme şiddetli fırtınaları tetikler.

Cevap: Uranüs'ün dönüş ekseni yörüngesine çok eğik (yaklaşık 98 derece) olduğu için Güneş etrafında dolanırken adeta yan yatmış bir varil gibi yuvarlanır. Bu nedenle gezegenin bir kutbu 21 yıl boyunca sürekli Güneş ışığı alırken (yaz mevsimi), diğer kutbu 21 yıl boyunca karanlıkta (kış mevsimi) kalır.

Cevap: Gezegenlerin atmosferindeki gaz bileşenleri ve fırtınalar onların renklerini belirler. Örneğin, Uranüs ve Neptün atmosferindeki az miktardaki metan gazı kırmızı ışığı soğurup mavi-yeşil ışığı yansıttığı için bu gezegenler mavi-yeşil renkte görünür. Mars ise atmosferinde asılı kalan demir oksit zengini tozlar yüzünden kırmızımsı/puslu kırmızı renktedir.

Cevap: Ben, Dünya gibi ılıman sıcaklıklara sahip, solunabilir oksijeni bol olan, yer çekiminin insan vücuduna uygun olduğu ve zengin bir doğaya sahip bir gezegende yaşamak isterdim. Venüs gibi aşırı sıcak ve yüksek basınçlı ya da Uranüs gibi aşırı soğuk ve fırtınalı gezegenler yaşam için uygun değildir.

Cümlelerin Anlam Özellikleri:

1. Uranüs’ün bir mevsimi 21 yıl sürer. → NESNEL
2. Gezegenimizin atmosferinin önemini daha iyi anlarız. → ÖZNEL
3. Venüs’ün atmosferi çoğunlukla karbondioksitten oluşur. → NESNEL
4. Venüs’ün atmosferi oldukça düşündürücü. → ÖZNEL
5. Satürn’de rüzgârlar saniyede 500 metreyi aşabiliyor. → NESNEL
6. Uranüs gezegeni, Neptün’den bile daha soğuk olabiliyor. → NESNEL
7. Güneş sisteminin belki de en çok dikkat çeken gezegeni Satürn var. → ÖZNEL
8. Gezegenimiz gaz moleküllerinden oluşan bir atmosfere sahip. → NESNEL
9. Merkür'de gündüz sıcaklığı 430 dereceyi aşar. → NESNEL

Grafik Verileri Özeti:
* Pazartesi: En Yüksek Sıcaklık = 20°C, En Düşük = 8°C | Rüzgâr Hızı = 21 km/sa, Yönü = Kuzeydoğu
* Salı: En Yüksek Sıcaklık = 13°C, En Düşük = 6°C | Rüzgâr Hızı = 15 km/sa, Yönü = Doğu
* Çarşamba: En Yüksek Sıcaklık = 15°C, En Düşük = 0°C | Rüzgâr Hızı = 12 km/sa, Yönü = Doğu
* Perşembe: En Yüksek Sıcaklık = 17°C, En Düşük = 3°C | Rüzgâr Hızı = 20 km/sa, Yönü = Doğu
* Cuma: En Yüksek Sıcaklık = 19°C, En Düşük = 3°C | Rüzgâr Hızı = 9 km/sa, Yönü = Güneydoğu

[ D ] 1. Çarşamba günü gerçekleşmesi beklenen en yüksek ve en düşük sıcaklık değerleri arasındaki farkın pazartesiden fazla olacağı tahmin edilmektedir. (Çarşamba farkı: 15°C, Pazartesi farkı: 12°C)
[ D ] 2. Rüzgârın güneydoğu yönüne esmesi beklenen günde (Cuma) tahmin edilen en yüksek sıcaklığın salı, çarşamba ve perşembe günlerinden daha yüksek olacağı tahmin edilmektedir.
[ D ] 3. Tahmin edilen en düşük sıcaklığın 5°C altında olması beklenen günlerden birinde (Perşembe) rüzgâr hızının 15 km üstünde olacağı tahmin edilmektedir.
[ Y ] 4. Tahmin edilen en yüksek sıcaklığın 16°C üstünde olması beklenen günlerde rüzgârın aynı yöne eseceği tahmin edilmektedir. (Pazartesi Kuzeydoğu, Perşembe Doğu, Cuma Güneydoğu)
[ D ] 5. Salı günü 15°C altına düşmesi beklenen en yüksek sıcaklığın sonraki günlerde düzenli olarak artacağı tahmin edilmektedir. (13 → 15 → 17 → 19°C)
[ D ] 6. İkinci en yüksek sıcaklığın görülmesi beklenen gün (Cuma), aynı zamanda rüzgâr hızının en düşük olmasının beklendiği gündür. (Rüzgâr hızı 9 km/sa)
[ Y ] 7. Pazartesi günü bu haftaki en yüksek sıcaklık ve rüzgâr hızının görüleceği tahmin edilmekte, ertesi günden itibaren ise rüzgâr hızının giderek azalması beklenmektedir. (Perşembe günü hız 20 km/sa'e yükselmektedir)
[ Y ] 8. Rüzgâr hızının 20 km olması beklenen gün, en yüksek sıcaklığın 20°C, en düşük sıcaklığın ise 3°C olacağı tahmin edilmektedir. (En yüksek sıcaklık 17°C'dir)

1. Pazartesi günü rüzgâr hızının 20 km’nin üstünde olacağı tahmin edilmektedir.
2. Salı günü en yüksek sıcaklığın 13 °C, en düşük sıcaklığın 6 °C olacağı ve rüzgârın Doğu yönüne 15 km hızla eseceği tahmin edilmektedir.
3. Salı ve Perşembe günleri aynı yöne esmesi beklenen rüzgârın hızının 13 km’nin üstünde olacağı tahmin edilmektedir.
4. Tahmin edilen en düşük ve en yüksek sıcaklık farkının en yüksek olması beklenen Çarşamba günü rüzgârın 12 km hızla ve Doğu yönüne eseceği tahmin edilmektedir.
5. En yüksek sıcaklığın 18°C üstünde olması beklenen günlerde rüzgârın Kuzeydoğu ve Güneydoğu yönlerine eseceği tahmin edilmektedir.
6. Çarşamba günü beklenen en yüksek sıcaklık Salı gününden daha yüksektir ancak tahmin edilen rüzgâr hızı 3 km daha düşüktür.

İzmir İli 5 Günlük Hava Tahmin Grafikleri Analiz Raporu:

* Grafik 1 (En Yüksek Sıcaklık Grafiği): Pazartesi: 30°C, Salı: 32°C, Çarşamba: 31°C, Perşembe: 29°C, Cuma: 28°C.
* Grafik 2 (En Düşük Sıcaklık Grafiği): Pazartesi: 18°C, Salı: 19°C, Çarşamba: 20°C, Perşembe: 17°C, Cuma: 16°C.
* Grafik 3 (Tahmin Edilen Rüzgâr Hızı Grafiği): Pazartesi: 12 km/sa, Salı: 15 km/sa, Çarşamba: 10 km/sa, Perşembe: 18 km/sa, Cuma: 14 km/sa.

Sunum Hazırlık Özeti: Sevgili arkadaşlar, İzmir ilimizin 5 günlük hava verilerini incelediğimizde salı günü sıcaklığın en yüksek dereceye (32°C) ulaşacağını, çarşamba gününden itibaren ise serinlemeye başlayacağını görüyoruz. Rüzgar hızı perşembe günü en yüksek değere (18 km/sa) çıkacaktır. Dışarı çıkarken perşembe günkü rüzgara karşı tedbirli olmalıyız.

Cümlelerin Yapısal Özellikleri (Sıralı / Bağlı):

1. Bilimsel gelişmeler bilinmezliklerle dolu evrenimizi tanımamızı sağlıyor, bize çok ilginç bilgiler sunuyor. → Birden Çok Yüklemi Olan Cümle (Sıralı)
2. Ay yüzeyinden alınan örnekler laboratuvarda incelendi, inceleme sonuçları ile ilgili bilgilendirme yapıldı. → Birden Çok Yüklemi Olan Cümle (Sıralı)
3. Uzay aracı, Dünya yörüngesine girecek ancak bir tam dönüşten daha azını yaptıktan sonra Atlas Okyanusu’na inecek. → Bağlacı Olan Cümle (Bağlı)
4. Ülkemizde rüzgâr ve güneş enerjisinden daha fazla faydalanmak adına birçok proje geliştiriliyor ve bu projeler bilim insanlarına sunuluyor. → Bağlacı Olan Cümle (Bağlı)
5. Son yıllarda tüm ülkeler yenilenebilir enerji kaynakları üzerinde çalışmalarını hızlandırdı, yeni enerji kaynaklarına yöneldi. → Birden Çok Yüklemi Olan Cümle (Sıralı)
6. Uzay istasyonu yörüngedeki hızını ayarladı ve yüksekliğini düşürerek yüzeye yumuşak bir iniş yaptı. → Bağlacı Olan Cümle (Bağlı)
7. En zor araştırmalar hep uzay araştırmaları olmuş fakat insanoğlu da en çok ilgiyi bu araştırmalara göstermiştir. → Bağlacı Olan Cümle (Bağlı)
8. Yıldızlı bir gecede gökyüzüne baktı, koca evrende aslında ne kadar yalnız olduğunu anladı. → Birden Çok Yüklemi Olan Cümle (Sıralı)

Cevap: (Öğrenci Yorumu Örneği) Yakın zamanda okuduğum bir habere göre, yapay zekâ ile donatılmış insansı robotlar artık hastanelerde hasta bakıcı olarak görev yapabiliyor ve hastaların duygu durumlarını analiz ederek onlara moral verebiliyor. Bu, robotların sadece mekanik işlerde değil, sosyal alanlarda da hayatımıza girdiğini gösteriyor.

Cevap: "Geleceğin Çevre Dostu İcatları" konulu bir yarışma düzenlenmesini isterdim. Çünkü günümüzde en büyük sorunumuz küresel ısınma ve çevre kirliliğidir. Genç beyinlerin geri dönüşüm veya yenilenebilir enerji üzerine geliştireceği projeler, dünyamızın geleceği için çok faydalı olabilir.

Öğretmen Notu: Harf ve rakam eşleştirmeleri şu şekildedir:

• 1. uzay istasyonu -> (g) Uzay çalışmalarının yapıldığı, içinde insanların yer çekimi olmayan ortamlarda çalışabildiği yapay uydu; uzay üssü.
• 2. mekik -> (ç) Uzaya gitmek için yapılmış taşıt, uzay gemisi.
• 3. hangar -> (e) Uçak, araba, tarım aracı vb. nesneleri barındırmaya yarar kapalı yer.
• 4. platform -> (a) Yüksekçe yer.
• 5. operatör -> (b) İşletilmesi belli bir yetkinlik gerektiren teknik araç, alet ve makineleri kullanabilen kimse.
• 6. itiraz -> (ğ) Bir düşünce veya kararı benimsemeyerek karşı çıkma.
• 7. kumanda -> (c) Elektronik aygıtları belli bir uzaklıktan yönetmeye yarayan kablosuz alet.
• 8. panel -> (f) Yerleştirileceği yüzeyin bir bölümüne uyan, çoğunlukla dikdörtgen biçiminde düzgün parça.

A) Cevap: Dinlerken özellikle çocukların uzay mekiğine gizlice binmeye çalıştıkları heyecanlı bölümleri not aldım. Çünkü hikâyenin kırılma noktası ve maceranın başladığı yer burasıydı.
B) Not: Bu bölüm sınıf içi drama (canlandırma) çalışmasıdır. Öğrenciler Mustafa, Alp ve diğer karakterleri kendi aralarında paylaşarak sahneye koyarlar.

Cevap: Bence mekik havalandıktan sonra çocuklar yer çekimsiz ortamda süzülmenin şaşkınlığını yaşamışlardır. Daha sonra pencereden Dünya'nın maviliğine hayranlıkla bakmışlar, ancak bir süre sonra kontrol panelinde yanıp sönen kırmızı bir ışık fark ederek uzay gemisinin yanlış bir rotaya, yani Robotlar Gezegeni'ne doğru sürüklendiğini anlamışlardır. Böylece asıl maceraları başlamıştır.

1. Okul yöneticilerinden biri, yarışmada dereceye giren öğrenciler için nasıl bir ödül önermiştir?
Dereceye giren çocukların büyük bir uzay üssünü ve uzay istasyonunu ziyaret etmelerini, bilimsel çalışmaları yerinde görmelerini önermiştir.

2. Yarışma sonucunda aynı okuldan üç arkadaş eşit puanı alınca birinciyi belirlemek için ne yapılmıştır?
Eşitlik bozulmayınca, yöneticiler üç arkadaşın da birinci kabul edilmesine ve bu özel uzay kampı gezisine üçünün birden katılmasına karar vermişlerdir.

3. Uzay istasyonu nasıl bir yerdir? Burayı ilk kez görenler neler hissetmiştir?
Devasa panellerin, karmaşık bilgisayarların ve dev roketlerin bulunduğu, oldukça büyük ve teknolojik bir yerdir. Çocuklar burayı gördüklerinde büyülenmiş ve kendilerini bilim kurgu filminin içinde gibi hissetmişlerdir.

4. Mekiğe gizlice girmek isteyen çocuklardan hangisi arkadaşlarını engellemeye çalışmıştır? Siz böyle bir durumla karşılaşsaydınız ne yapardınız?
Aralarından daha temkinli ve kuralcı olan Mustafa (veya metindeki ilgili karakter) arkadaşlarını durdurmaya çalışmıştır. Ben olsaydım, güvenlik kurallarının hayati önem taşıdığını söyleyerek yetkililere haber verirdim.

5. Hata yapmak üzere olduğunu düşündüğünüz bir kişiyi uyarma gereği duyar mısınız?
Kesinlikle duyarım. Bu, dostluğun ve insanlığın bir gereğidir. Olumlu olarak hayatını kurtarabilirim; olumsuz olarak anlık bir tepki ve öfkeyle karşılaşabilirim ama doğru olanı yapmış olmanın vicdani rahatlığını yaşarım.

ROBOTİK BİLİM ATÖLYESİ BAŞVURU FORMU

• Öğrenci Bilgileri
  • Adı: Ali
  • Soyadı: Yılmaz
  • Okulu: Atatürk Ortaokulu
  • Sınıfı: 8/A
  • Okul No.su: 1024
• Veli Bilgileri
  • Adı: Ahmet
  • Soyadı: Yılmaz
  • Telefonu: 0555 123 45 67
  • Adresi: Cumhuriyet Mah. Bilim Sok. No:9
• Öğrencinin Kursa Katılacağı Gün ve Saatler: [X] Cumartesi, pazar: 09.00-11.00 (Öğrenci kendisine uygun bir saati işaretler)
• Derste öğrencinin kullanacağı e-posta hesabı: [email protected]

Öğretmen Notu: Cümleler yapısına göre dörde ayrılır. Sadece bir yüklemi olanlar basit, içinde fiilimsi barındıranlar birleşik, virgül/noktalı virgülle ayrılan iki yüklemi olanlar sıralı (birden çok yüklemli), "ve, veya, ama" gibi bağlaçlarla bağlananlar ise bağlı cümlelerdir.

• 1. Çocuklarımızı sosyal medya kullanırken yaşayacakları olumsuzluklara karşı bilgilendirmeliyiz. -> (İçinde Fiilimsi Olan Cümle) (kullanırken, yaşayacakları)
• 2. İnsanlık, karşılaştığı tüm zorlukları bilimin ışığında ve bilimin sunduğu imkânlarla çözmelidir. -> (İçinde Fiilimsi Olan Cümle) (karşılaştığı, sunduğu)
• 3. Yeni bir proje için laboratuvara girdiler, yaklaşık iki gün boyunca çalışmalarını sürdürdüler. -> (Birden Çok Yüklemi Olan Cümle) (girdiler, sürdürdüler)
• 4. Çevreye zarar veren plastik atıklar toplandı ve geri dönüşüm yoluyla tekrar kullanıma sunuldu. -> (Bağlacı Olan Cümle) (toplandı ve sunuldu)
• 5. Uzaya fırlatılan yeni uydu, iletişim ve internet erişimi ile ilgili yeni güncellemeler yapmamıza neden olacak. -> (İçinde Fiilimsi Olan Cümle) (fırlatılan, yapmamıza)
• 6. Mağara duvarlarındaki ilk resimler, bizlere o toplulukların yaşamları ile ilgili ilginç bilgiler veriyor. -> (Tek Yüklemli Cümle) (Sadece "veriyor" var)
• 7. Bilgiye ulaşmak için elimizdeki kaynakları en verimli şekilde kullanmalı, bulduğumuz bilginin gerçekliğini araştırmalıyız. -> (Birden Çok Yüklemi Olan Cümle) (kullanmalı, araştırmalıyız)
• 8. Yeni nesil robotlar, artık evlerimizin içine kadar girdi. -> (Tek Yüklemli Cümle)
• 9. Siber güvenlik, özellikle teknolojik araçların gizliliğini güvence altına alıyor. -> (Tek Yüklemli Cümle)
• 10. Derslerde öğrenilen bilgileri hayatımıza aktardığımız anda, o bilgileri kalıcı hâle getiririz. -> (İçinde Fiilimsi Olan Cümle) (öğrenilen, aktardığımız)

Öğretmen Notu: EBA'daki bu dijital içerik, üstteki 6. etkinlikte yer alan "Cümle Yapıları" konusunu oyunlaştırarak pekiştirmeyi hedefler. Öğrenciler cümleleri uygun özelliklere (Tek yüklemli, Fiilimsili vb.) göre sınıflandıracaktır.

1. Edison’ın asistanı hangi öneride bulunmuştur, bu öneriyi nasıl değerlendiriyorsunuz?
Asistan, bine yakın deneme yaptıklarını ve başarısız olduklarını belirterek "Artık bu işten vazgeçsek!" önerisinde bulunmuştur. Bu öneri, karamsar ve pes etmeye meyilli bir bakış açısını yansıtmaktadır.

2. Asistanının teklifi karşısında Edison’ın tavrı ne olmuştur? Bu tavır, onun hangi kişilik özelliğini yansıtmaktadır?
Edison, "Bin ayrı madde denedik ve bin tane yanlış maddenin hangileri olduğunu öğrendik!" diyerek başarısızlıkları birer tecrübe olarak gördüğünü belirtmiştir. Bu tavır onun azimli, sabırlı ve bardağın dolu tarafını gören (pozitif) bir bilim insanı olduğunu gösterir.

3. Okuduğunuz metinden önceki olayların nasıl geliştiğiyle ilgili tahminlerde bulunarak düşüncelerinizi yazınız.
Edison ve ekibinin gece gündüz demeden laboratuvarda çalıştığını, çeşitli madenleri, metalleri ve telleri ampulün içine yerleştirip elektrik verdiklerini ancak her seferinde tellerin yandığını veya koptuğunu hayal edebiliyorum. Büyük bir yorgunluk ve hayal kırıklığı birikmiş olmalı.

4. Bu metinde Edison ile ilgili anlatılanlardan yola çıkarak bir bilim insanının hangi niteliklere sahip olması gerektiğiyle ilgili düşüncelerinizi yazınız.
Bir bilim insanı araştırmacı, yeniliklere açık, dikkatli (ceketinden sarkan ipi bile fark edecek kadar) ve en önemlisi asla pes etmeyen sabırlı bir yapıya sahip olmalıdır.

5. Metnin ana düşüncesini yazınız.
Büyük başarılar, karşılaşılan sayısız başarısızlığa rağmen umudu kaybetmeden ve sabırla çalışmaya devam etmekle elde edilir.

6. Metnin ana düşüncesini destekleyen bir atasözü bularak aşağıya yazınız.
"Sabırla koruk helva olur, dut yaprağı atlas."

7. Cümlelerinin fiilimsi yoluyla birleştirilmiş biçimi aşağıdakilerden hangisi olamaz? (Laboratuvarda sabaha kadar çalıştı. / Bir çiçeğin polenlerini inceledi.)
Çözüm: A, B ve D seçeneklerinde sırasıyla "-arak", "için" (edat grubu) ve "amacıyla" gibi bağlayıcı unsurlarla eylemler birbirine mantıklıca bağlanmıştır. Ancak C) "Laboratuvarda sabaha kadar bir çiçeğin poleni üzerinde çalıştı" cümlesinde "inceledi" eylemi tamamen ortadan kaldırılmış ve fiilimsi yoluyla bir birleştirme yapılmamıştır. Cevap C seçeneğidir.

8. Doğru (D) / Yanlış (Y) Analizi: "Bilimsel araştırmalar yaparak hayatını geçiren bilim insanları, insanlık için çok değerli buluşlar yaptılar."
(Y) Amaç-sonuç cümlesidir. (Cümlede bir amaç değil, durum bildirilmektedir.)
(D) İçinde fiilimsi olan bir cümledir. ("yaparak", "geçiren")
(D) Farklı fiilimsi türlerine yer verilmiştir. (-arak zarf-fiil, -en sıfat-fiil)
(Y) Deyim kullanılmıştır. (Metinde deyimsel bir ifade yoktur.)
(Y) “Bilimsel araştırmalar yaparak” bölümü, zarf tamlayıcısıdır. (Hayır, öznede yer alan sıfat-fiil grubunun (geçiren) kendi içindeki zarfıdır. Cümlenin temel zarf tamlayıcısı değildir.)
(D) Nesnenin vurgulandığı bir cümledir. (Yüklemden hemen önce gelen "çok değerli buluşlar" belirtisiz nesnedir ve vurguludur.)
(D) Cümlenin öznesi söz öbeğidir. ("Bilimsel araştırmalar yaparak hayatını geçiren bilim insanları" bir kelime grubudur.)
(Y) Olumlu bir isim cümlesidir. ("Yapmak" fiil olduğu için fiil cümlesidir.)

9. Boşluğa hangisi getirilirse cümle öznel bir anlam kazanır?
Çözüm: "Yüzde yirmi" veya "kademeli olarak" nesnel ve ölçülebilir kavramlardır. Ancak B) dikkat çekici şekilde ifadesi kişiden kişiye değişebilen bir yorum (öznellik) barındırır. Cevap B seçeneğidir.

10. Aşağıdakilerden hangisi, içinde fiilimsi olan cümledir?
Çözüm: A, B ve D seçeneklerinde fiilimsi bulunmamaktadır. Ancak C) Araştırmalar yaparak teknolojik gelişmeleri takip ediyorum. cümlesindeki "-arak" eki bir zarf-fiil ekidir. Doğru cevap C seçeneğidir.

Cevap: Doğa, insanların ruh sağlığı üzerinde doğrudan ve iyileştirici bir etkiye sahiptir. Yeşillikler içinde vakit geçirmek stresi ve kaygıyı azaltırken, insana huzur ve yaşama sevinci verir. Doğanın sunduğu temiz hava ve sakinlik, zihinsel yorgunluğu giderir.

Cevap: "Tepedeki Yalnız Ağaç" başlığından hareketle, metnin doğada tek başına kalmış, çevresinden soyutlanmış bir ağacın hikâyesi olabileceğini veya yalnızlık teması üzerinden insanlara bir mesaj vereceğini tahmin ediyorum.

Diyalog: Karşılıklı konuşma.
Güleç: Her zaman gülümseyen; mütebessim.
Entari: Genellikle tek parçalı kadın giyeceği.
Şalvar: Genellikle ağı çok bol olan, bele bir uçkurla bağlanan, geniş bir pantolon türü; dizlik.
Bencilce: Bencile yakışır bir biçimde; bencilcesine.
Patika: Engebeli yerlerden gelip geçenlerin ayak izlerinden oluşan, tekerlekli araç işlemeyen dar yol.
Sima: Başta, alın, göz, burun, ağız, yanak ve çenenin bulunduğu ön bölüm.
Çakırdiken: Maydanozgillerden, hekimlikte kullanılan bir bitki; deveelması.

1. Soru: Asım, ağacı ilk gördüğünde nasıl bir manzara ile karşılaşmıştır?
Cevap: Asım, etrafı çakırdikenlerle sarılmış, yanına yaklaşılamayan ve portakal ağacı olduğu bile belli olmayan, kurumuş zavallı bir ağaçla karşılaşmıştır.

2. Soru: Ağacın tepede yalnız başına olmasının nedenleri nelerdir?
Cevap: Ağacın etrafını saran acımasız çakırdikenler yüzünden kimsenin onun yanına yaklaşamaması ve gövdesine yaslanamaması yalnız kalmasına neden olmuştur.

3. Soru: Cevahir, tepedeki ağacın portakal ağacı olduğunu söylediğinde Asım niçin şaşırmıştır?
Cevap: Çünkü ağaç öylesine kurumuş ve kötü bir hâldeydi ki, Asım onun bir portakal ağacı olabileceğine hiç ihtimal vermemiştir.

4. Soru: Cevahir, Asım’a hangi teklifte bulunmuştur?
Cevap: Cevahir, Asım'a ertesi gün öğleden sonra saat birde gelmesini ve ağacın etrafındaki dikenleri birlikte temizlemelerini teklif etmiştir.

5. Soru: Cevahir’le tanıştıktan sonra Asım’ın duygu ve düşünceleri hangi yönde değişmiştir? Açıklayınız.
Cevap: Asım o tepeye mutsuz ve yalnız bir şekilde gelmişken, Cevahir ile tanıştıktan sonra gülümsemeye başlamış, içindeki kötü duygular dağılmış ve ağacı kurtarabileceğine dair umutlanmıştır.

6. Soru: Ağacın çevresindeki dikenlerle gerçek yaşam arasında nasıl bir ilişki kurulmaktadır? Hayatınızdan örnekler vererek açıklayınız.
Cevap: Çevresindeki dikenler, gerçek yaşamda insanların birbirinin kalbine ulaşmasını engelleyen ön yargılara ve kötü duygulara benzetilmektedir. İnsanlarla sıcak bir bağ kurmak için bu dikenleri aşmak gerekir.

Cevap (Örnek Mektup):

Sevgili Dostum,

Nasılsın, umarım sağlığın ve keyfin yerindedir. Biz buraya taşınalı henüz birkaç hafta oldu ama şimdiden seni ve okulumuzu çok özledim. Yeni taşındığımız şehir oldukça güzel, etrafta bisiklet sürebileceğim harika parklar var. Ancak teneffüslerde seninle ettiğimiz o neşeli sohbetlerin yerini hiçbir şey tutmuyor.

Yeni sınıfıma ve öğretmenlerime alışmaya çalışıyorum. Arkadaşların hepsi çok kibar ama hiçbiri senin gibi espri yapamıyor. Umarım en kısa zamanda bir araya gelme fırsatımız olur. Kendine ve ailene çok iyi bak, herkese selam söyle.

En İçten Sevgilerimle,
Ahmet

1. Beklemediğim bir anda onu bu kadar yakından görmek beni şaşırtmıştı. (Duygu: Şaşkınlık - Değer: 8)
2. Ne ağacı olduğunu merak ettim. (Duygu: Merak - Değer: 7)
3. Yine de zavallı ağacın hâline üzülüyordum. (Duygu: Üzüntü/Acıma - Değer: 9)
4. Şimdi gökyüzüne bakıyor, gülümsüyordu. (Duygu: Mutluluk/Umut - Değer: 9)
5. “Binlerce kez özür dilerim senden” diye fısıldadım. (Duygu: Pişmanlık/Mahcubiyet - Değer: 10)

1. İnsan, kendine yapılan hataları çoğu zaman affeder. (Yüklem: affeder -> Etken Çatı)
2. Sınav sonuçlarının yarın saat 09.30’da açıklanacağı bildirildi. (Yüklem: bildirildi -> Edilgen Çatı)
3. O, hedeflerine ulaşmak için var gücüyle çalışıyor. (Yüklem: çalışıyor -> Etken Çatı)
4. Günlerdir kapısının çalındığı bile duyulmamıştı. (Yüklem: duyulmamıştı -> Edilgen Çatı)
5. Bizler, bazen etrafımızdaki güzellikleri görmezden geliyoruz. (Yüklem: görmezden geliyoruz -> Etken Çatı)
6. Çiçeklerle donatılmış bahçe ve rengârenk masalar çok beğenildi. (Yüklem: beğenildi -> Edilgen Çatı)
7. Ayakkabı tamircisi yaşlı adam, dükkânının kepenklerini her sabah aynı heyecanla açardı. (Yüklem: açardı -> Etken Çatı)
8. Gözlerimizin önünden bir film şeridi gibi akar zaman. (Yüklem: akar -> Etken Çatı)
9. Yapılan düzenlemeler toplantıda gözden geçirilmiş. (Yüklem: gözden geçirilmiş -> Edilgen Çatı)

Cevap:
Yolculuğun olabildiğince kısa sürede tamamlanabilmesi için aktarma bekleme sürelerinin en aza indirilmesi gerekir. Verilen bilet seçeneklerine göre en kısa toplam seyahat süresi (10 saat 45 dakika) şu kombinasyonla elde edilir:
Burdur-Ankara Bilet Numarası: H777 (Kalkış: 10:30, Varış: 16:30)
Ankara-Karabük Bilet Numarası: E330 (Kalkış: 17:00, Varış: 20:00)
Karabük-Eflani Bilet Numarası: H259 (Kalkış: 20:15, Varış: 21:15)

1. Soru Cevabı: Orhan Veli Kanık'ın "Anlatamıyorum" adlı şiirini okuduğumda, insanın içindeki o yoğun duyguları kelimelere dökememesinin yarattığı çaresizlik hissi beni derinden etkilemiş ve çok duygulandırmıştı.
2. Soru Cevabı: Evet, özellikle çok sevdiğim bir arkadaşımdan ayrılırken veya haksızlık yaptığımı fark edip özür dilemem gerektiğinde asıl hissettiklerimi ifade etmekte çok zorlanıyorum.

1. Güçlü sevgi, aşk. (SEVDA)
2. Sanatsal yaratının genel yasalarıyla sanatta ve hayatta güzelliğin kuramsal bilimi, güzel duyu. (ESTETİK)
3. Güzel koku, ıtır. (RAYİHA)
4. Gökle ilgili, göğe ilişkin. (SEMAVİ)
5. Çok küçük parçacık. (ZERRE)
6. Birinin bir yere gelmesini isteme, davet. (ÇAĞRI)
7. Avuç içi veya parmak uçlarıyla tutulabilen miktarda olan. (TUTAM)
8. Görülen âlemin ötesi. (MAVERA)
9. Bağlanarak oluşturulmuş deste, bağlam. (DEMET)
10. İyi nitelikleri kendinde toplamış olan, en iyi cinsten. (HAS)

Cevap:
- Cennet Bahçesi Gibi Memleketim
- Vatanım Bir Ana Kucağı Gibi

SU (Endişe): Suyumuz tükenirse diye çok korkuyorum.
TOPRAK (Mutluluk): Yağmur yağdığında etrafa yayılan toprak kokusu beni çok mutlu eder.
EKMEK (Huzur): Evde pişen ekmeğin kokusu bana huzur veriyor.
ÇİÇEK (Üzüntü): Dalından koparılan bir çiçek görünce içim burkulur.
SEVDA (Sevgi): Memleket sevdası, insanın yüreğini ısıtır.
RÜYA (Korku): Dün gece gördüğüm kâbus beni çok korkuttu.
ALIN TERİ (Heyecan): Alın teri dökerek kazandığım başarı beni çok heyecanlandırıyor.

Cevap:
Yeşile boyanmış dağlar, tepeler,
İçimde bir umut rüzgârı eser.
Gökyüzü mavidir, sular tertemiz,
Doğayla bir bütün oldu kalbimiz.

Öğretmen Notu: Yüklemde bildirilen işi yapan gerçek veya gizli bir özne varsa fiil "Etken"; işi yapan belli değilse ve özne durumundaki kelime işten etkilenen (sözde özne) konumundaysa fiil "Edilgen" çatılıdır. Edilgen fiiller genellikle "-l" veya "-n" eklerini alır.

• 1. Yaşanan o güzel günler unutuldu artık. -> Edilgen (Unutan kim? Belli değil)
• 2. Buraya kadar gelip beni aramadınız mı? -> Etken (Aramayan kim? Siz - Gizli Özne)
• 3. Yazarın son yazdığı eser... üst düzey bulunmuş. -> Edilgen (Bulan kim? Belli değil)
• 4. Orada yaşadıklarımız, hayata bakış açımızı değiştirdi. -> Etken (Değiştiren ne? Orada yaşadıklarımız)
• 5. Çocukluğumuzda bize hep güzel öyküler anlatılmış. -> Edilgen (Anlatan kim? Belli değil)
• 6. Deprem sırasında şehirde korku dolu anlar yaşandı. -> Edilgen (Yaşayan kim? Belli değil)
• 7. Herkesin bir köşeye fırlattığı eski eşyalardan harikalar yaratıyor. -> Etken (Yaratan kim? O - Gizli Özne)
• 8. Geminin dumanından zar zor görünen şehre son bir kez baktı. -> Etken (Bakan kim? O - Gizli Özne)
• 9. Oğlunu görünce sevinçle koşup onu kucakladı. -> Etken (Kucaklayan kim? O - Gizli Özne)
• 10. Elbet bir gün biz de mavi yolculuğa çıkacağız. -> Etken (Çıkacak olan kim? Biz - Gerçek Özne)

Öğrenci Yorumu Örneği: (Öğrenciler Orhan Veli'den, Cahit Sıtkı'dan vb. duygusal bir şiir okuyarak hissettiklerini anlatırlar.) "Sınıfa Cahit Sıtkı Tarancı'nın 'Memleket İsterim' şiirini getirdim. Bu şiir beni her okuduğumda duygulandırıyor çünkü insanların eşit ve kardeşçe yaşadığı, dertsiz ve kedersiz bir dünyanın özlemini çok saf bir dille anlatıyor."

Öğretmen Notu: Bu sayfada Murat Toktamışoğlu'nun "Umut..." adlı metninin devamı ve Lao Tzu'nun (Lau Su) beyaz atı olan yaşlı adam hikâyesi yer almaktadır. Etkinlik sorusu bulunmamaktadır.

Çözüm: Öğrencilerin eş anlamlılardan ve kavramlardan yola çıkarak doğru kelimeye ulaşması beklenir.

• 1. zihin, görüntü, hülya -> HAYAL
• 2. coşku, eğilim, istek -> TUTKU
• 3. şüphe, kararsızlık, acaba -> KUŞKU
• 4. amaç, niyet -> HEDEF
• 5. baht, şans, yazgı -> TALİH

1. Geleceğe ilişkin elimizdeki seçenekler nelerdir? Yazar, bu seçeneklerden hangisini önermektedir?
Geleceğe karşı ya umut içinde olmak ya da umutsuz ve ümitsiz olmak şeklinde iki seçeneğimiz vardır. Yazar, hayaller kurarak geleceğe umutla bakmayı önermektedir.

2. Umutlu insanlarla umutsuz insanların yaşamları arasındaki farklar nelerdir?
Umutlu insanların yarınlara ait düşleri vardır ve enerjiktirler. Umutsuz insanlar ise kendilerine inançlarını kaybetmişlerdir, kendilerini değersiz hissederler ve sürekli geçmiş günlerin etkisinde yaşarlar.

3. Kişinin umutlu olmasıyla kendine verdiği değer arasında nasıl bir ilişki bulunmaktadır?
Yarına ait düşleri olan ve umut besleyen kişi, kendini geleceğe taşımaya değer görüyordur. Yani umut, insanın kendisine değer verdiğinin ve kendini anlamlı kıldığının en büyük kanıtıdır.

4. Yazar, başarısızlık karşısında ne yapmamızı önermektedir? Siz bu öneriye katılıyor musunuz?
Yazar, başarısızlıkların umudumuzu yitirtmemesi gerektiğini, aksine başarısızlığın başarının kapısını açan bir tecrübe olduğunu söylemektedir. Bu öneriye katılıyorum, çünkü hatalarından ders çıkaran biri başarıya daha yakın olur.

5. “Hayatta her zaman yeniden başlayabilecek bir yeni başlangıç noktası bulabilirsiniz.” sözüyle anlatılmak istenen düşünce nedir?
Bir yol kapandığında karamsarlığa kapılmamak gerektiği, hayatın her an yeni fırsatlar sunabileceği ve her bitişin aslında yepyeni bir hikâyenin başlangıcı olduğu anlatılmaktadır.

MERHAMETİN SİLİNDİĞİ SABAH

Bir sonbahar sabahı uyandığımda sokakların her zamankinden çok daha gürültülü ve soğuk olduğunu fark ettim. Dışarı çıktığımda bir aracın sokak köpeğine çarptığını gördüm. Eskiden olsa insanlar hemen yardıma koşar, bir kap su getirirdi. O sabah kimse durmadı. İnsanlar dümdüz, ifadesiz yüzlerle yollarına devam ettiler. Gözlerindeki o insani sıcaklık tamamen silinmişti.

O gün anladım ki dünyadan "merhamet" duygusu tamamen yok olmuştu. Sınıfta bir arkadaşımız yere düştüğünde kimse ona elini uzatmadı. Biri ağladığında kimse "Neyin var?" diye sormadı. Merhametin olmadığı bir dünya, içi tamamen boşaltılmış robotların yaşadığı bir metal yığınına dönüşmüştü. Başkalarının acısını hissedememek, sevinçleri de anlamsız kılmıştı.

Evime döndüğümde ağlamak istedim ama kendi içimde de o şefkati bulamadım. Merhamet olmadan insanın insan kalamayacağını, sadece etten kemikten bir kalıba dönüşeceğini çok acı bir şekilde öğrenmiştim.

Çözüm: Yazar, ayrıntılara girdiğini, mekân-zaman-kahraman detaylarını uzun uzun verdiğini ve anlattıklarının gerçek yaşamdan izler taşıması gerektiğini söylemektedir. Bu özellikler "Roman" türüne aittir (Hikâyeler kısadır ve detaya girmez, Destan ise olağanüstü özellikler taşır). Doğru cevap C) Roman seçeneğidir.

Çözüm: Romanda olayların "gerçek yaşamdan izler taşıması" yani yaşanabilir/gerçekçi olması beklenir. C seçeneğindeki "Prenses, hapsedildiği kulenin kapısında nöbet tutan ejderhanın..." ifadesi olağanüstü ve masalsı bir unsurdur. Romanın gerçekçi yapısıyla uyuşmaz. Doğru cevap C seçeneğidir.

Öğrenci Doldurma Örneği:

• Kitabın Adı: Sol Ayağım
• Yazarı: Christy Brown
• Basım Yılı / Sayfa Sayısı: 2015 / 192 Sayfa
• Konusu: Doğuştan beyin felci geçiren ve sadece sol ayağını kullanabilen bir çocuğun, hayata tutunma ve bir yazar/ressam olma mücadelesi.
• Kahramanları: Christy Brown, Annesi, Doktor Collis.
• En Sevdiğim Kahraman ve Özellikleri: Christy'nin annesi. Çünkü herkes ondan umudu kesmişken, annesi onun zekâsına inanarak asla pes etmemiştir.
• Kitaptan Öğrendiklerim: Fiziksel engellerin, insanın içindeki başarı azmini ve ruhsal gücünü asla durduramayacağını öğrendim.
• Kitap Hakkındaki Düşüncelerim: İnsanın en umutsuz hissettiği anlarda bile sığınabileceği bir azim kalesi olduğunu gösteren, herkesin okuması gereken bir başyapıt.

Öğretmen Notu: Yükleme sorulan "Neyi, kimi, ne?" sorularına cevap verebilen (nesne alabilen veya nesne almış) fiiller geçişli; nesne alamayan fiiller ise geçişsizdir. Pratik olarak fiilin başına "onu" kelimesini getirdiğimizde anlamlı oluyorsa geçişli, olmuyorsa geçişsizdir.

• 1. Etrafında olup bitenleri umutsuzca izliyordu. (Neyi izliyordu? Etrafında olup bitenleri) -> Geçişli
• 2. Aradığı huzur ve mutluluğu... buldu. (Neyi buldu? Aradığı huzur ve mutluluğu) -> Geçişli
• 3. Karşısındaki sevimli ve minik yüze... baktı. (Onu baktı uyumsuz) -> Geçişsiz
• 4. Elindeki eski valizle köyün çamurlu yollarında yürüyor şimdi. (Onu yürüyor uyumsuz) -> Geçişsiz
• 5. Anlatılan hikâyelere bakıldığında... görülüyor. (Onu görülüyor uyumsuz) -> Geçişsiz
• 6. Evinin balkonundan uçsuz bucaksız, muhteşem denizi seyredebiliyordu. (Neyi seyredebiliyordu? denizi) -> Geçişli
• 7. Burada yaşadığı her şeyi yıllar sonra defterine yazacaktı. (Neyi yazacaktı? her şeyi) -> Geçişli
• 8. Onun burayı terk edişi, hepimizi düşündüğümüzden daha fazla yıprattı. (Kimi yıprattı? Hepimizi) -> Geçişli
• 9. Her gün biraz daha fazla çoğalıyor yaşadığımız insanlara karşı duyduğumuz sevgi. (Onu çoğalıyor uyumsuz) -> Geçişsiz
• 10. Okuduğum bu romanla farklı dünyalara gittim. (Onu gittim uyumsuz) -> Geçişsiz

GEÇİŞLİ: 1, 2, 6, 7, 8
GEÇİŞSİZ: 3, 4, 5, 9, 10

Cevap 1: "Vakit nakittir." (Zaman çok değerlidir). "Zaman sana uymazsa sen zamana uy." (Değişen şartlara ayak uydurmak). "Zamanla yarışmak."

Cevap 2: Gerçek bir dostluğun mayası zamandır. Bir insanı tanımak, onunla acı tatlı anıları paylaşmak ve ona güvenmek zaman alır. Zor zamanlarımda, yıllardır tanıdığım en eski arkadaşımın yanımda olması dostluğun yıllandıkça değerlendiğini bana gösterdi.

Öğretmen Notu: Çark etrafındaki heceler birleştirilerek oluşan kelimeler ve anlamları şöyledir:

• 17.20 -> UMUT: Ummak işi, ümit, beklenti.
• 14.55 -> SORUN: Üzerinde düşünülüp çözülmesi gereken mesele, problem.
• 13.40 -> PAHA: Değer, kıymet (maddi veya manevi).
• 21.35 -> MARKA: Bir ürünü benzerinden ayırmaya yarayan özel ad veya kalite simgesi.
• 22.30 -> ŞÜPHE: Bir olgunun gerçekliğinden emin olamama, kuşku (Örnek olarak verilmiştir).
• 12.15 -> FIKRA: Kısa, özlü, nükteli ve güldürücü hikâyecik.

Özet: (Öğrenci Yorumu) Metinde, Mustafa'nın en yakın dostu Alp ile yaşadığı hayal kırıklıkları anlatılmaktadır. Mustafa, ders esnasında ve sonrasında Alp'in kendisine yalan söylediğini, sözlerini tutmadığını ve çıkarcı davrandığını fark eder. Zamanla Alp'in gerçek bir dost olmadığını anlayan Mustafa için artık zaman durmuş gibidir. Dostluk kavramının fedakârlık ve güven gerektirdiğini acı bir tecrübeyle öğrenir.

1. Mustafa, niçin zamanın kendisi için durduğunu ve ilerlemeyeceğini düşünmektedir?
Çünkü güvendiği ve değer verdiği en yakın dostu (Alp) tarafından hayal kırıklığına uğratılmış, bu büyük üzüntü onun yaşama sevincini ve zamanın akışına olan inancını dondurmuştur.

2. Mustafa ders esnasında Alp’in hangi davranışlarına üzülüp şaşırmaktadır?
Alp'in bencilce davranmasına, kendi çıkarını korumak için yalan söylemesine ve dostluğa sığmayacak hareketler sergilemesine şaşırmaktadır.

3. Sizce Mustafa, Alp’in yaptıklarını niçin sindiremiyor?
Çünkü Mustafa için dostluk güven ve şeffaflık üzerine kuruludur. Kendisi Alp'e karşı tamamen dürüstken, karşılığında ihanet ve bencillik görmek onun adalet duygusunu sarsmıştır.

4. Mustafa’ya göre iyi bir dostun özellikleri nelerdir? Siz onun bu düşüncesine katılıyor musunuz?
Ona göre iyi bir dost zor zamanlarda yanında olan, dürüst, çıkarsız ve güvenilir kişidir. Ben de bu düşünceye katılıyorum çünkü güven olmayan yerde dostluk yaşayamaz.

Zamanın geçmesini hiç istemediğim bir an: Ailemle birlikte gittiğimiz o harika yaz tatilinde, akşamüzeri deniz kenarında oturup sohbet ettiğimiz anın hiç bitmemesini istemiştim.

Zamanın hızlı geçmesini istediğim bir an: Dişçinin koltuğunda otururken veya çok zorlandığım ve stres yaptığım bir sınav esnasında zamanın su gibi akıp bitmesini isterim.

Zamanın durduğunu hissettiğim bir an: Çok emek vererek hazırlandığım bir resim yarışmasında birinci olduğum açıklandığı an, mutluluktan ve şaşkınlıktan etrafımdaki her şey durmuş gibi hissetmiştim.

Öğretmen Notu ve Tablo Çözümlemesi:
Adaylar: 4 Erkek (Arda, Cenk, Fırat, Hakan) / 4 Kadın (Birgül, Defne, Ezgi, Gonca)
Mülakatlar 09.00'da başlıyor, 30 dakika arayla yapılıyor. 12.00-13.00 arası öğle yemeği tatili var. Toplam 8 kişi olduğuna göre saat dilimleri şöyledir:
Öğleden önce: 09.00, 09.30, 10.00, 10.30, 11.00, 11.30 (6 kişi)
Öğleden sonra: 13.00, 13.30 (2 kişi)
Yerleştirme Mantığı:
- 2. sırada Cenk var (09.30 = Cenk).
- 10.30'da Hakan var.
- 1. giren erkek. Cenk ve Hakan yerleşti. Arda öğleden önce ama Ezgi'den hemen sonra giriyor. O hâlde ilk giren erkek Arda olamaz, mecburen Fırat'tır (09.00 = Fırat).
- Ezgi ve Arda peş peşe ve öğleden önce girecek. Boş kalan peş peşe saatler sadece 11.00 ve 11.30'dur. (11.00 = Ezgi, 11.30 = Arda).
- 10.00 saati boş kaldı (Defne veya Gonca'dan biri girecek).
- Öğleden sonraki saatlere (13.00 ve 13.30) ise Birgül ile Defne/Gonca ikilisinden kalan kişi girecektir.

09.00: Fırat
11.00: Ezgi
11.30: Arda

Çözüm: Tabloya göre Fırat mülakata saat 09.00'da, yani ilk sırada girmiştir. A seçeneğindeki "Fırat, mülakata saat 13.00'te girmiştir" ifadesi kesinlikle yanlıştır. Doğru cevap A seçeneğidir.

Çözüm: Tabloda Fırat'ın saat 09.00'da, hemen ardından 09.30'da Cenk'in girdiği kesindir. Yani Fırat'tan sonra Cenk'in geldiği kesin olarak bilinmektedir. Doğru cevap D (Fırat) seçeneğidir.

Öğretmen Notu: Sınıf içi drama etkinliğidir. Örneğin "Çok istediğiniz bir şey hediye edilmiştir" durumu seçilerek öğrencilerin şaşkınlık, sevinç ve minnet duygularını beden diliyle sahnelemeleri beklenir.

Değerlendirme Kriterleri: (Öğrenci bu formu kendi gözlemine göre işaretler.)
- Tiyatro metninin oluşturulmasına katkı sağladı. [X] Evet
- Canlandırmada aktif rol aldı. [X] Evet
- İşitilebilir bir ses tonu ile konuştu. [X] Evet
- Canlandırdığı karaktere uygun vurgu ve tonlama yaptı. [X] Evet
- Beden dilini etkili bir şekilde kullandı. [X] Evet
- Mekânı etkili bir şekilde kullandı. [X] Kısmen

Öğretmen Notu: İşi yapan belliyse Etken, belli değilse Edilgen; nesne alabiliyorsa (Onu...) Geçişli, alamıyorsa Geçişsizdir.

• 1. ...göçmen kuşları seyrettik. -> Etken / Geçişli (Biz seyrettik, kuşları seyrettik)
• 2. ...beyaz çiçekler donattı her yanı. -> Etken / Geçişli (Çiçekler donattı, her yanı donattı)
• 3. ...sevimli oyuncak nihayet bulundu. -> Edilgen / Geçişsiz (Kim buldu belli değil)
• 4. Memleket hasreti... daha fazla hissediliyor. -> Edilgen / Geçişsiz (Kim hissediyor belli değil)
• 5. ...herkesi büyülemişti. -> Etken / Geçişli (O büyülemişti, herkesi büyülemişti)
• 6. ...şakaya hepimiz katıla katıla güldük. -> Etken / Geçişsiz (Biz güldük, "onu" güldük olmaz)
• 7. Eserin incelenmesi... tamamlandı. -> Edilgen / Geçişsiz (Kim tamamladı belli değil)
• 8. Umarım istediğiniz okula kaydınızı yaparlar. -> Etken / Geçişli (Onlar yaparlar, kaydınızı yaparlar)
• 9. ...sosyal ilişkiler üzerindeki etkisi anlatıldı. -> Edilgen / Geçişsiz (Kim anlattı belli değil)
• 10. Yalnız kalmak... yardımcı olur. -> Etken / Geçişsiz (Yalnız kalmak olur, "onu yardımcı olur" olmaz)

Öğretmen Notu: Öğrenciler dijital ortamdaki interaktif tabloda cümleleri sürükle-bırak yöntemiyle Etken/Edilgen ve Geçişli/Geçişsiz olarak sınıflandırarak 8. etkinlikteki kazanımları pekiştirecektir.

1. Enrico, okula vardığında kimlerle karşılaşmıştır?
Enrico okula vardığında çanta ve defter almak isteyen anneler ve babalarla; ayrıca ikinci sınıf öğretmeniyle ve holün girişinde birinci sınıftaki öğretmeniyle karşılaşmıştır.

2. Metinde anlatılan olaylar boyunca Enrico, hangi duyguları yaşamıştır?
Eski öğretmenleriyle karşılaşınca ve onlardan ayrılacağını duyunca hüzün (üzüntü) yaşamış; okulun o bildik, kalabalık holünü görünce ise içini bir sevinç kaplamıştır.

3. Enrico’nun yaşadığı duygulara uygun üç deyim bulunuz ve cümlede kullanınız.
- İçini sevinç kaplamak: Karnesini eline alınca içini sevinç kapladı.
- Dokunmak (İçine dokunmak): Arkadaşının o soğuk sözleri nedense çok içime dokundu.
- Yüzü düşmek: Sınavdan kötü not aldığını öğrenince yüzü düştü.

4. Metnin devamında olayların nasıl geliştiğini tahmin ederek bir paragraflık sonuç bölümü yazınız.
(Öğrenci Yorumu) Enrico, eski öğretmenlerinin yanından ayrılarak merdivenleri yavaşça tırmanır. Üst kata çıktığında yeni sınıfını ve yeni arkadaşlarını görür. İlk başta biraz yabancılık çekse de, yeni öğretmeni ona sıcak bir gülümsemeyle "Hoş geldin Enrico" dediğinde içindeki tüm endişeler yok olur ve yeni eğitim yılına umutla başlar.

5. Metne uygun bir başlık belirleyiniz.
Cevap: Okuldaki İlk Gün Heyecanı / Eskiye Veda, Yeniye Merhaba

6. Yaşadığınız duygusal anlardan birini düşünerek hissettiklerinizi anlatan hikâye edici bir metin yazınız.
(Öğrenci Çalışmasıdır. Giriş-Gelişme-Sonuç planına dikkat edilerek yazılmalıdır.)

7. Hangi cümlede fiilin öznesine göre çatı özelliği yanlış verilmiştir?
Çözüm: A seçeneğindeki "kurumuştu" fiilinin "Edilgen" olduğu belirtilmiştir. Oysa "kurumak" doğada kendiliğinden olan bir eylemdir ve "-l" veya "-n" edilgenlik eklerinden hiçbirini almamıştır (Çiçekler kendi kendine kurur). Bu yüzden "Etken" olmalıdır. Doğru cevap A seçeneğidir.

8. Geçişli fiillerin yer aldığı cümleleri işaretleyiniz.
Çözüm:
A. ( ) endişeleniyor. (Onu endişeleniyor - Uyumsuz - Geçişsiz)
B. ( X ) affetmeyi öğrenmelisiniz. (Neyi? Affetmeyi - Geçişli)
C. ( ) sevinmişti. (Onu sevinmişti - Uyumsuz - Geçişsiz)
Ç. ( ) güldük. (Onu güldük - Uyumsuz - Geçişsiz)
D. ( ) doldu. (Onu doldu - Uyumsuz - Geçişsiz)
E. ( X ) konferans dinledik. (Neyi? Konferans - Geçişli)

9. Hangi cümlede neden ve sonuç yargıları fiilimsi yardımıyla bir araya getirilmiştir?
Çözüm: C seçeneğinde yer alan "görmediğinden" kelimesi, "görmediği için" anlamı katan bir zarf-fiildir (-dığından eki). Neden-sonuç ilişkisi bu fiilimsi ile kurulmuştur. Doğru cevap C seçeneğidir.

Öğretmen Notu: 1. soru için öğrencilerin kendi yaşadıkları ilin tarihi ve doğal güzelliklerini içeren yaratıcı bir afiş çalışması yapıp sunmaları beklenmektedir.

2. Cevap: (Öğrenci Yorumu Örneği) Ülkemizde en çok Nevşehir'i görmek istiyorum. Çünkü peri bacalarının oluşumu, yer altı şehirlerinin gizemi ve gökyüzünü rengârenk süsleyen sıcak hava balonları bana masallardan fırlamış bir dünya gibi geliyor.

Eşleştirmeler:

• 1. lor -> (d) Bir tür taze, yumuşak ve tuzsuz beyaz peynir.
• 2. âşık -> (e) Halk ozanı; halk içinde yetişen, deyişlerini sazla söyleyen, sözlü şiir geleneğine bağlı ozan.
• 3. destan -> (b) Bir kahramanlık hikâyesini veya bir olayı anlatan halk şiiri.
• 4. dize -> (f) Şiirin satırlarından her biri, mısra.
• 5. methetmek -> (a) Birinin veya bir şeyin iyiliklerini, üstünlüklerini söyleyerek değerini yüceltmek.
• 6. seher -> (c) Sabahın güneş doğmadan önceki zamanı, şafak sökmek üzere olan zaman.
• 7. söyleşi -> (ç) Arkadaşça, dostça karşılıklı konuşma, hasbihâl, sohbet.
• 8. nazlı -> (ğ) Kolayca gönlü olmayan, kendini ağır satan, ısrar bekleyen, edalı.

1. Metin hangi amaçla yazılmıştır?
Metin, yazarın mektup arkadaşı Diyar'a memleketi Ardahan'ı tanıtmak, oranın doğal güzelliklerini, iklimini, lezzetlerini ve kültürel zenginliklerini anlatarak onu oraya davet etmek amacıyla yazılmıştır.

2. Ardahan’ın hangi lezzetlerinden bahsedilmiştir?
Kekik kokulu sütlerinden, kalın kaymağından, tereyağı, yoğurt, ayran, lor, "çeçil" peyniri, ünlü Ardahan kaşarı ve Kafkas arısının eşsiz lezzetteki balından bahsedilmiştir.

3. Ardahan’ın iklim özellikleri ile ilgili hangi bilgilere yer verilmiştir?
Yılın sadece ilkbahar, sonbahar ve uzun/soğuk kıştan ibaret olduğu; yaz mevsiminin nazlı olup bazen hiç gelmediği, mayıs ve haziranda bile kar yağabildiği ve kışın sıcaklığın -37 derecelere kadar düşebildiği anlatılmıştır.

4. Metinden hareketle Ardahan’ın hangi kültürel özelliklerine ulaşılabilir?
Âşıkların saz çalıp "muamma" bilmeceleriyle atıştıkları, destanlar söyledikleri (Köroğlu, Mihrali Bey), ocak başı söyleşileri yaptıkları ve düğünlerde kadınlı erkekli el ele halay çektikleri anlaşılmaktadır.

5. Bir arkadaşınıza ilinizi tanıtan bir mektup yazsaydınız ilinizin hangi özelliklerinden bahsederdiniz?
(Öğrenci Yorumu) Yaşadığım yer olan Antalya'nın meşhur falezlerinden, yazları bitmeyen sıcağından, portakal ve turunçgil kokan sokaklarından, tarihî Kaleiçi'nin dar sokaklarından bahsederdim.

Sevgili Mustafa,
Mektubunu büyük bir heyecanla okudum. Anlattıkların o kadar büyüleyici ki Ardahan'ı şimdiden çok merak ettim. Kuşlara olan merakımı bilen abim de Çıldır Gölü'ne ve oradaki kuş türlerine bayılacak. Özellikle anlattığın o Kafkas arısı balını ve Ardahan kaşarını tatmak için sabırsızlanıyorum. Benim yaşadığım Ege kıyılarında kış nedir pek bilmeyiz, bu yüzden anlattığın o çetin ama ocak başı söyleşileriyle ısınan kış kültürü bana çok sıcak ve samimi geldi. En kısa sürede biletlerimizi ayarlayıp o güzel memleketini ziyaret etmeyi planlıyoruz. Geldiğimde o el ele tutuşup çekilen halaylara beni de dâhil etmelisin!
Sevgilerimle,
Diyar

GEZİ PLANI
1. Yer: Çıldır Gölü | Gidiş: 09.00 | Dönüş: 11.30 | Amaç: Göl manzarasını izlemek, kuş türlerini gözlemlemek ve göl kenarında meşhur peynir/ballı kahvaltı yapmak.
2. Yer: Ardahan Kalesi | Gidiş: 12.00 | Dönüş: 13.30 | Amaç: Şehrin tarihi dokusunu hissetmek ve Ardahan'ı yüksekten fotoğraflamak.
3. Yer: Dursun Akçam Kültür Evi | Gidiş: 14.00 | Dönüş: 15.30 | Amaç: Yörenin edebi zenginliğini tanımak ve kütüphanede vakit geçirmek.
4. Yer: Ani Harabeleri | Gidiş: 16.00 | Dönüş: 18.00 | Amaç: Tarihî kalıntıları gezerek ecdadımızın mimari mirasını öğrenmek.
5. Yer: Damal İlçesi (Ocak Başı Söyleşisi) | Gidiş: 19.00 | Dönüş: 22.00 | Amaç: Yöresel Damal bebeği almak, âşık atışmalarını dinlemek ve kültürel söyleşiye katılmak.

Konuşma Metni Örneği: "Değerli Öğretmenim ve Arkadaşlarım, geçen yaz tatilinde gittiğimiz Trabzon Uzungöl beni adeta büyüledi. Çam ağaçlarıyla kaplı yemyeşil dağların ortasına düşmüş bir nazar boncuğu gibi duran göl, insana huzur veriyordu. Sabahları vadinin üzerine çöken sis bulutları ve temiz hava, insanın hem ciğerlerini hem ruhunu temizliyor. Eğer fırsatınız olursa bu doğa harikasını mutlaka görmelisiniz."

Öğretmen Notu ve Çözümlemesi: Sıralı veya bağlı cümlelerde ortak kullanılan öznenin veya yüklemin eksikliği bozukluk yaratır. Cansız varlıkların çoğul öznelerinde yüklem tekil olmalıdır (Uyumsuzluk).

• 1. Doğa konulu belgeseli izledim, (belgesel) çok başarılıydı. -> Özne eksikliği
• 2. Eren'in peyzaj bölümündeki stajı bitecek, (Eren) gelecek yıl göreve başlayacak. -> Özne eksikliği
• 3. İlkbaharın gelişiyle yağmurlar da yağmaya başladılar. -> Özne - Yüklem Uyumsuzluğu (Cansız varlıkların çoğul özneleri, tekil yüklem alır: başladı.)
• 4. Piknikteki herkes çevre bilinciyle davranıyor, yerlere çöp atmıyordu. -> Özne - Yüklem Uyumsuzluğu (Herkes atmıyordu denmez, "kimse" atmıyordu denir. Olumsuzluk uyumu eksiktir.)
• 5. Deprem sırasında sadece ben ve arkadaşım, soğukkanlı davrandı. -> Özne - Yüklem Uyumsuzluğu (Ben ve o = Biz. Yani "davrandık" olmalıdır.)
• 6. ...annemin hazırladığı çay (içtik) ve kurabiyeleri afiyetle yedik. -> Yüklem eksikliği (Çay yenmez, içilir.)
• 7. ...çevreye zarar (veriyor) ve insanlara kötü örnek oluyorlar. -> Yüklem eksikliği
• 8. ...kedimi çok az (gördüm), köpeğimi ise hiç göremedim. -> Yüklem eksikliği
• 9. Çocukların ... yer kalmadığından, (çocuklar) hep yolda oyun oynuyorlar. -> Özne eksikliği

Gruplandırma:
ÖZNE EKSİKLİĞİ: 1, 2, 9
YÜKLEM EKSİKLİĞİ: 6, 7, 8
ÖZNE - YÜKLEM UYUMSUZLUĞU: 3, 4, 5

Cevap: Yaptığım araştırmada Ayçiçeklerinin güneşi takip etme özelliğinin isminin "Heliotropizm" olduğunu öğrendim. Bitkilerin sinir sistemleri olmamasına rağmen, ışık veya dokunma gibi uyarıcılara karşı çok ilginç fiziksel ve kimyasal tepkiler (hareketler) geliştirmesi doğanın muhteşem bir dengesidir.

Eşleştirmeler:

• 1. Vücut kemiklerinin uç uca gelip birleştiği yer -> EKLEM
• 2. Biyoloji ile uğraşan kimse -> BİYOLOG
• 3. Bitkilerde döllenme sonunda yumurtacıktan oluşan ekecek -> TOHUM
• 4. Tellerden oluşan vücut hareket organı, adale -> KAS
• 5. Biçimsizleşme, şekilsizleşme -> DEFORMASYON

B) Şifre: İlgili kutulardaki kesişim harfleri sırasıyla birleştiğinde BİTKİ şifresi ortaya çıkar.

1. Sinekkapan çiçeğine sinek konduğunda çiçeğin yaprağını harekete geçiren mekanizma nasıl çalışmaktadır?
Tüylere temas edildiğinde hücrelerin iyon derişimleri değişir. İyon derişimi azalan hücreler su kaybedip büzüşürken, artan hücreler su kazanıp şişer. Bu su alışverişi yaprağın şeklini değiştirir.

2. Sinekkapan yapraklarının hızla kapanmasının nedeni nedir?
Sadece su alışverişi yeterince hızlı değildir. Asıl neden yaprakların dışbükey yapısının "elastik kararsızlığın eşiğinde" olmasıdır. Tıpkı rüzgârda ters dönen şemsiye gibi, ufak bir kuvvet dengenin bozulmasına ve aniden kapanmasına yol açar.

3. Su çarkı ile sinekkapan çiçeği arasındaki benzerlik ve farklılıklar nelerdir?
Benzerlikleri: İkisi de hayvan/böcek avlar, yapraklarında duyarlı tüyler vardır ve hareketlerinde hücre arası su alışverişi rol oynar.
Farklılıkları: Su çarkının ortasında menteşe benzeri yapı yoktur. Suda yaşar ve kapanmak için "kinetik yükseltgeme" ilkesini kullanır.

4. Güneş güllerinin yapraklarının avın etrafına dolanmasını sağlayan etkenler nelerdir?
Yaprağın alt kısmındaki hücrelerin ince-uzun, üst kısmındakilerin yuvarlak olmasıdır. Av dokunduğunda oluşan basınç değişimiyle, alt kısımdaki hücreler çok daha fazla şişerek yaprağın avın etrafına sarılmasını sağlar.

5. Günümüzde kullandığımız teknolojik araçlardan hangilerinin mühendisliğinde doğadan ilham alınmış olabilir?
Kendini temizleyen camlar (Nilüfer yaprağından), cerrahi zımbalar (Kirpi oklarından) ve kavrama özelliği olan robot parmaklar (Güneş gülünden) ilham alınarak geliştirilmektedir.

PROJE FORMU

• Projenin Adı: Geleceğe Bir Nefes, Okula Bir Ses
• Projenin Başlangıç ve Bitiş Tarihleri: 21 Mart (Ormancılık Haftası) - 23 Nisan
• Projenin Amacı: Okul bahçemizdeki atıl ve boş toprak alanları yeşillendirmek, öğrencilere ağaç sevgisini ve doğayı koruma bilincini aşılayarak karbon ayak izimizi azaltmak.
• Projenin Katılımcıları: Okul Müdürü, Fen Bilimleri Öğretmenleri, 8. Sınıf Öğrencileri ve Gönüllü Veliler.
• Projenin Sloganı: "Yarınlar Çöl Olmasın, Fidanınla Umut Yeşersin!"

TABİATIN İNTİKAMI

Köyün yamacına kurulan yeni fabrikadan her gün kara dumanlar yükseliyordu. Eskiden pırıl pırıl akan derenin suyu bulanmış, balıklar can çekişmeye başlamıştı. Köyün yaşlılarından Hasan Amca, "Ağaç yaprağıyla, insan dostuyla gürler. Doğayı küstürürseniz o da size sırtını döner" diyerek fabrikatörleri uyarmıştı ama kimse aldırış etmedi. Hatta "Yaş kesen baş keser" sözünü hiçe sayarak fabrikayı büyütmek için ormanın bir kısmını daha tıraşladılar.

Çok geçmeden kış geldi. Şiddetli yağmurlar başladığında, ağaçların tutmadığı toprak kaymaya başladı. Tepeden kopan sel ve heyelan, doğrudan fabrikanın olduğu alana daldı. Tüm binalar çamur içinde kalmıştı. Doğaya savaş açanlar, tabiatın gücü karşısında "dut yemiş bülbüle" dönmüşlerdi. Hasan Amca uzaktan olanları izlerken fısıldadı: "Doğa affetmez evlat, emanete ihanet edenin sonu hüsrandır."

Konuşma Metni Örneği: "Sevgili arkadaşlar, elimde tuttuğum bu atık pet şişeler, eğer denize veya toprağa atılırsa yüzlerce yıl erimeden doğayı zehirleyecek. Ancak geri dönüşüme atarsak bir sonraki gün giydiğimiz tişörtün ipi veya yeni bir kırtasiye malzemesi olabilir. Çöpe attığımız şey bizim geleceğimizdir. Dünyamızı çöp kutusuna dönüştürmemek için lütfen atıklarımızı kaynağında ayıralım!"

Öğretmen Notu: Sıralı cümlelerde ögelerin eksikliği (nesne, yer tamlayıcısı vb.) cümlenin anlamını bozar. Tamlamalarda farklı türlerin aynı tamlanana bağlanması tamlama yanlışıdır.

• 1. ...hayran bırakıyor; (insana) yaşama sevinci veriyor. -> (Yer tamlayıcısı / Dolaylı tümleç eksikliği)
• 2. ...öğrencileri dinlemek ve (öğrencilerle) iş birliği yapmak istiyoruz. -> (Zarf tamlayıcısı / Edat tümleci eksikliği)
• 3. Çocuk sokakta gördüğü kediyi sevgiyle okşadı, (kediye) mama ve su verdi. -> (Yer tamlayıcısı eksikliği)
• 4. Yaz tatili boyunca köyünden ayrı kalmıştı, (köyünü) çok özlemiş. -> (Nesne eksikliği)
• 5. Dedemin bahçesindeki elmalar kıpkırmızı (idi) ama lezzetli değildi. -> (Ek-fiil eksikliği)
• 6. Bu aralar tarihî (kitaplara) ve doğa kitaplarına merak saldı. -> (Tamlama yanlışlığı) (Sıfat ve isim tamlamasının aynı tamlanana bağlanması hatasıdır.)
• 7. Caddeye dikilen çiçeklere hayranlıkla bakıyor, (onları) sulamak için sabırsızlanıyordu. -> (Nesne eksikliği)
• 8. Arazide yaşanan toprak kaymasının nedenleri belirlendi (Edilgen) ve bunlara çözüm üretti (Etken - üretildi olmalı). -> (Çatı uyuşmazlığı)
• 9. Uzay araştırmalarına ilgi duyan birçok kişiler (kişi olmalı) bu konuda ciddi araştırmalar yapıyor. -> (Tamlama yanlışlığı / Çoğul eki fazlalığı)

1. Cevap Örneği: Yöremizde anlatılan efsaneye göre Sarıkız, iftiralara dayanamayıp dağlara çıkmış ve orada kazlarıyla yaşamış bir ermiştir. Bugün Kaz Dağları'na adını veren de Sarıkız'ın bu acıklı hikâyesidir.

2. Cevap: Yer altından çıkan sıcak ve mineralli kaplıca suları kasları gevşetir, cilt hastalıklarına ve romatizmaya şifa olur. Doğal kaynak sularının sesi ve ormanlık alanların huzuru ise insanın ruhsal olarak stresten arınmasını ve dinginleşmesini sağlar.

Öğretmen Notu: Metinde geçen ve anlamı verilen kelimeler şunlardır:

• 1. Bir suyun çıktığı yer, kaynarca, pınar -> KAYNAK
• 2. Deriye sürülerek kullanılan, yumuşak ve koyu kıvamda ilaç -> MERHEM
• 3. Ölüm veya bir felaketten doğan acı, matem -> YAS
• 4. Zahmet, sıkıntı -> ÇİLE
• 5. Bir gereksinimini, bir isteğini yeteri kadar karşılamış olmak, doymak -> KANMAK
• 6. Bedensel veya ruhsal bir hastalığın son bulması -> ŞİFA
• 7. Uyurken zihinde beliren olayların bütünü, rüya -> DÜŞ (veya RÜYA)
• 8. Deri veya deri altında şişkinlik, kızartı, ağrı ile kendini gösteren irin birikimi -> ÇIBAN
• 9. Üzüntülü düşünce durumu, kaygı, endişe -> TASA

1. Kral Midas ve kızının mutsuz olmasının nedeni nedir?
Kral Midas'ın biricik kızının vücudunun her yerinde iri, kara ve acı veren çıbanların (yaraların) çıkması ve kızın bu acılar yüzünden uyuyamaması, gezememesidir.

2. Kral Midas, kızının derdine çare bulabilmek için neler yapmıştır?
Tüm ülkelere adamlar göndermiş, çalmadığı kapı, almadığı öğüt bırakmamıştır. Dağların otunu, hayvanların etini denemiş ancak hiçbir şey fayda etmemiştir.

3. Kral Midas’ın kızı, çektiği acılara daha fazla katlanamayınca ne yapmıştır?
Aklını yitirme noktasına gelmiş, sarayı terk ederek kendini dağlara, ovalara ve çayların sularına atmış, yabanlaşmıştır.

4. Suyun kızda meydana getirdiği değişim nedir?
Kız suyu kana kana içmiş ve içine girip yıkanmıştır. Zamanla çıbanları sönmüş, yaraları pembeleşerek iyileşmiş ve kız eski sağlığına, güzelliğine kavuşmuştur.

5. Kralın su kaynağıyla ilgili adamlarına verdiği emir nedir?
Suyu kazıp göl yapmalarını ve dert çeken tüm insanların bu sudan şifa bulmasını emretmiştir.

Araştırma Özeti: Ekolojik ayak izi, bir bireyin veya toplumun tükettiği doğal kaynakların yeniden üretilebilmesi ve yarattığı atıkların (özellikle karbon salınımının) doğa tarafından yok edilebilmesi için gereken biyolojik olarak verimli toprak ve su alanını ifade eder. Tüketimimiz arttıkça dünyada bıraktığımız ayak izi büyür ve doğanın dengesi bozulur.

Konuşma Metni Örneği: "Değerli arkadaşlar, görselde ormanın tam ortasında devasa bir ayak izi şeklinde açılmış sular görüyoruz. Bu görsel bana doğrudan 'ekolojik ayak izimizi' ve doğaya bıraktığımız kalıcı etkileri çağrıştırdı. Attığımız her adım, tükettiğimiz her gereksiz kaynak, aslında bu yeşil örtünün içinde geri dönülemez boşluklar açıyor. Doğada sadece ayak izimiz kalmalı, karbon izimiz değil!"

Senaryo:
Mekân: Bir evin banyosu ve çorak bir toprak arazisi (ekran ikiye bölünmüştür).
Olay: Ekranın solunda bir genç, dişlerini fırçalarken suyu sonuna kadar açık bırakır. Ekranın sağında ise kurumuş topraklarda susuzluktan çatlamış bir fidan gösterilir.
Aksiyon: Genç musluğu kapatmadıkça, sağdaki fidan giderek daha çok kurur ve boynunu büker. Genç hatasını fark edip musluğu kapattığında, sağdaki fidana gökten taptaze bir yağmur damlası düşer.
Dış Ses: "Gereksiz akan her damla su, kuruyan bir gelecektir. Suyu koru, yaşamı koru!"

• 2. Cümle: Okyanustaki köpekbalıkları yüzeye çok yakın yüzüyorlardı.
  Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Özne - Yüklem uyumsuzluğu (Hayvanların çoğul öznelerinde yüklem tekil olur).
  Doğru Biçimi: Okyanustaki köpekbalıkları yüzeye çok yakın yüzüyordu.
• 3. Cümle: Kimse uzayın derinliklerinde neler olduğunu bilmiyor, merak ediyor.
  Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Özne eksikliği (İkinci cümlenin öznesi olumluluk gerektirir).
  Doğru Biçimi: Kimse uzayın derinliklerinde neler olduğunu bilmiyor, herkes merak ediyor.
• 4. Cümle: Yağmurun ince ince yağdığını görmüş, daha iyi hissetmek için dışarı fırlamış.
  Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Nesne eksikliği.
  Doğru Biçimi: Yağmurun ince ince yağdığını görmüş, kendini daha iyi hissetmek için dışarı fırlamış.
• 5. Cümle: Bu yöntemle hedeflenen başarıya erişiyor muyuz yoksa daha da uzaklaşıyor muyuz?
  Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Yer tamlayıcısı (Dolaylı tümleç) eksikliği.
  Doğru Biçimi: Bu yöntemle hedeflenen başarıya erişiyor muyuz yoksa başarıdan daha da uzaklaşıyor muyuz?
• 6. Cümle: Dün okul bahçesinde oynayan çocuklara rastladım, uzun uzun sohbet ettim.
  Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Edat tümleci / Zarf tamlayıcısı eksikliği.
  Doğru Biçimi: Dün okul bahçesinde oynayan çocuklara rastladım, onlarla uzun uzun sohbet ettim.
• 7. Cümle: Bu sefer de ben, Nisa ve Mert kartopu oynayacak.
  Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Özne - Yüklem uyumsuzluğu (Ben ve onlar = Biz).
  Doğru Biçimi: Bu sefer de ben, Nisa ve Mert kartopu oynayacağız.

Öğretmen Notu: Dinleme metninde geçen anahtar kelimelere dair örnekler:

• Kristal: Billur. Cümle: Kar kristalleri mikroskop altında adeta birer sanat eseri gibi görünüyor.
• Altıgen: Altı kenarı ve altı açısı olan geometrik şekil. Cümle: Arı petekleri kusursuz altıgenlerden oluşur.
• Prizma: Işınları saptıran, saydam maddeden yapılmış üçgen veya çokgen gövde. Cümle: Güneş ışığı prizmadan geçince gökkuşağı renklerine ayrılır.

1. Wilson A. Bentley kar kristalleri konusunda hangi öncülükleri yapmıştır?
Kar kristallerinin fotoğraflarını ilk çeken kişi olmuş ve "Hiçbir kar tanesi birbirine benzemez" fikrini bilim dünyasına sunmuştur.

2. Ukichiro Nakaya’nın kar kristalleri ile ilgili yaptığı çalışmalar nelerdir?
Kar kristallerinin nasıl oluştuğunu laboratuvar ortamında incelemiş ve yapay kar kristali üretmeyi başaran ilk bilim insanı olmuştur.

3. Nakaya, kar kristallerini niçin “gökyüzünden gelen mektuplar” olarak tanımlamaktadır?
Çünkü kar kristallerinin şekilleri, oluştukları bulutun sıcaklığı ve nem oranı hakkında bizlere şifreli bilgiler (mesajlar) verir.

4. Kar kristallerinin genellikle altıgen prizma şeklinde olmalarının nedeni nedir?
Su molekülündeki oksijen ve hidrojen atomlarının donarken birbirleriyle oluşturdukları doğal bağlanma açısı (geometrik dizilimi) altıgen şeklini ortaya çıkarır.

7. Karın beyaz olmasının nedenleri nelerdir?
Kar kristalleri buzdan oluştuğu için şeffaftır; ancak kristallere çarpan güneş ışığı (tüm renkler) kristallerin içindeki yüzeylerden kırılarak geri yansır. Tüm renklerin aynı anda yansıması gözümüze "beyaz" olarak görünür.

BEYAZ BATTANİYE

Gökyüzünden süzülür pamuk misali,
Örter yeryüzünü beyaz bir battaniye.
Sessizliğe bürünür şehrin her hâli,
Kar kristalleri benzer eşsiz bir hediye.

Konuşma Metni Örneği: "Geçen kış köydeydik. İlk olarak hava oldukça sıcaktı, fakat akşama doğru aniden büyük bir kar fırtınası koptu. Özellikle gece rüzgârın sesi çok korkutucuydu. Sonuç olarak sabah uyandığımızda evimizin kapısı kardan kapanmıştı ve bir süre dışarı çıkamamıştık."

Öğretmen Notu: Kitaptaki A, B, C ve D görselleri (balık kılçığı, merkezde daire ve oklar, dal görünümlü, karmaşık dikdörtgen yapı) metindeki 1., 2., 3. ve 4. açıklamalarla görsel olarak eşleştirilir. Kitapta hangi harfin açıklamaya dâhil edilmediği görsel eşleştirmeyle sınıfta uygulamalı olarak belirlenir.

• 1. Ben doğa yürüyüşü yapmayı, o ise dağ tırmanışı yapmayı tercih etti. -> Yüklem eksikliği (Ben... tercih ettim olmalı.)
• 2. Gökyüzünde taklalar atan güvercinler bir süre sonra çatıya kondular. -> Özne - Yüklem Uyumsuzluğu (Hayvan çoğul öznelerinde yüklem tekil olur: kondu.)
• 3. Diktiğimiz fidanları suladım, ilgi gösterdim. -> Yer tamlayıcısı (Dolaylı tümleç) eksikliği (fidanlara ilgi gösterdim.)
• 4. Dün mahalledeki kedileri besledik ve epey vakit geçirdik. -> Zarf tamlayıcısı (Edat tümleci) eksikliği (onlarla vakit geçirdik.)
• 5. Yaylanın tertemiz havasına bayılır, balkona çıkıp tüm gücüyle içine çekerdi. -> Nesne eksikliği (havayı içine çekerdi.)
• 6. Hiç kimse ıslanmaktan korkmuyor, sokaklarda yağmurun keyfini çıkarıyordu. -> Özne eksikliği (Herkes keyfini çıkarıyordu.)
• 7. Buraların toprakları çok verimli ama bakımlı değilmiş. -> Ek fiil eksikliği (verimliydi ama...)
• 8. Çevre konferansına ben ve sınıf arkadaşlarım katıldı. -> Özne - Yüklem Uyumsuzluğu (Biz katıldık olmalı.)
• 9. Bu küçük ülke, coğrafi ve iklim açısından komşularından çok farklıydı. -> Tamlama yanlışlığı (coğrafi açıdan ve iklim açısından olmalı.)
• 10. Kampta biraz sohbet edip erkenden çadırlara geçildi. -> Çatı uyuşmazlığı (sohbet edilip... geçildi olmalı.)

Öğretmen Notu: Elektronik ortamda "Anlatım Bozuklukları" testini içeren etkinliktir. Öğrenciler dijital tahtada cümlelerdeki eksiklikleri eşleştirecektir.

Öğretmen Notu: Bu sayfalarda yer alan "Yeşil Alanların Şehir Yaşamındaki Önemi" adlı metin serbest okuma metnidir, bu nedenle herhangi bir etkinlik veya soru bulunmamaktadır. Öğrencilerin ağaçların ve parkların ekolojik faydalarını kavramaları amaçlanmıştır.

1. Yazar, denizi seyrederken neyle karşılaşmıştır?
Kumsalda bir adamın, karaya vurmuş olan denizyıldızlarını tek tek alarak kurumamaları için denize geri fırlattığını görmüştür.

2. Sahildeki adamın davranışları karşısında yazar ne düşünmektedir?
Kumsalda binlerce denizyıldızı olduğunu, adamın birkaç tanesini denize atmasının o devasa çokluk içinde hiçbir şeyi değiştirmeyeceğini (fark yaratmayacağını) düşünmektedir.

3. Sahildeki adamın doğa ile ilgili duygu ve düşünceleri hakkındaki tahminlerinizi yazınız.
Sahildeki adamın son derece merhametli, doğaya ve canlıların yaşam hakkına saygılı biri olduğu anlaşılmaktadır. Bütün dünyayı kurtaramayacağını bilse de kurtardığı o tek bir canlının dünyasının değişeceğinin farkındadır.

4. Metni farklı bakış açılarıyla yeniden kurgulayarak özetleyiniz.
Sahildeki Adam: "Güneş yakıcıydı. Sahile vuran o zavallı canlıların kuruyup ölmesine vicdanım elvermedi. Yazarın alaycı sözlerine rağmen elimden geldiğince onları kurtarmaya çalıştım."
Bir Denizyıldızı: "Kavurucu kumun üzerinde nefessiz kalmıştım. Kurtuluş umudum kalmamıştı ki dev bir el beni usulca kavradı ve serin, özgür sulara fırlattı. Hayatım kurtulmuştu."

6. Soru: Altı çizili ifadelerin metnin anlamına katkısını açıklayınız.
(Altı çizili ifadeler: "doğaya karşı savaş ilan etti", "doğayı düşman belleyen") Bu ifadeler mecaz anlamda kullanılmış olup, insanın hırsı yüzünden çevreyi ve doğal kaynakları nasıl acımasızca tahrip ettiğini çarpıcı bir şekilde vurgulamaktadır.

7. Bilgilendirici Metin Yazma (Geçiş ve Bağlantı İfadeleriyle):
Doğa, insanoğlunun en büyük velinimetidir. Oysaki bizler sanki hiç tükenmeyecekmiş gibi davranarak ormanları kesip suları kirletiyoruz. Başka bir deyişle, kendi evimizin temellerini yıkıyoruz. Kısaca söylemek gerekirse doğayı korumak aslında kendimizi korumaktır.

8. Hangisinde amaç-sonuç ilişkisi vardır?
Çözüm: C seçeneğinde teleskop almasının amacı "yıldızları gözlemlemek"tir. B ve D seçenekleri neden-sonuç bildirir. Doğru cevap C seçeneğidir.

9. "Durmak" kelimesi hangisinde verilen anlamlardan biriyle kullanılmamıştır?
Çözüm: B seçeneğindeki "Yolun ortasında durup..." cümlesinde 'durmak' hareketsiz kalmak, beklemek anlamındadır. Bu anlam öncüllerde (işlemez olmak, dinmek, varlığını sürdürmek) verilmemiştir. Doğru cevap B seçeneğidir.

10. Nesne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu hangisindedir?
Çözüm: B seçeneğindeki "Sağlığa zararlı besinlerden uzak durmalı ve (onları) kesinlikle tüketmemeliyiz." cümlesinde, neyi tüketmemeliyiz sorusunun yanıtı olan nesne eksiktir. Doğru cevap B seçeneğidir.

Öğretmen Notu: Bu sayfa yeni ünitenin kapak ve içerik tablosu sayfasıdır, içinde herhangi bir öğrenci etkinliği barındırmamaktadır.

Cevap 1: (Öğrenci Yorumu Örneği) Ülkemizin her yöresinin kendine has muazzam bir kahvaltı kültürü vardır. Örneğin Van kahvaltısı meşhur otlu peyniriyle, Gaziantep kahvaltısı sabahları içilen beyran çorbası ve katmeriyle, Karadeniz kahvaltısı ise mısır unu ve peynirin eşsiz buluşması olan kuymak (mıhlama) ile ünlüdür.

Cevap 2: (Öğrenci Yorumu Örneği) Ben Ege Bölgesi'nde yaşıyorum. Bizim kahvaltılarımızda bolca zeytinyağı, yeşil zeytin, boyoz ve taze otlar bulunur. Doğu Anadolu'ya kıyasla bizim kahvaltımız daha hafif ve sebze ağırlıklıdır; Doğu'da ise et ve hamur işleri sabahları daha çok tüketilir.

• 1. KONSANTRASYON: Dikkatin sürekli olarak bir nesne veya konunun belirli bir yönü üzerinde toplanması.
• 2. DİRENÇ: Dayanma, karşı koyma gücü; dayanırlık, mukavemet.
• 3. EGZERSİZ: Alıştırma; bir beceriyi, bilgiyi kazanmak için yapılan tekrar.
• 4. GEREKSİNİM: Eksikliği duyulan şey; ihtiyaç.
• 5. POSA: Suyu alınmış her tür yiyecek maddesinin artığı.
• 6. DOYGUNLUK: Doygun olma durumu; gönül tokluğu, istiğna, tatmin.

1. Kahvaltı yapılmadığında vücudumuzda hangi problemler yaşanır?
Beyinde yeteri kadar enerji oluşmadığı için yorgunluk, baş ağrısı, dikkat ve algılama zorluğu gibi problemler yaşanır. Vücut direnci düşer ve hastalıklara davetiye çıkarılmış olur.

2. Metinde kahvaltı ile okul başarısı arasında nasıl bir ilişki kurulmuştur?
Kahvaltı yapmayan çocukların odaklanma ve konsantrasyonu azaldığı için anlama ve kavrama seviyelerinin, dolayısıyla okul başarılarının düştüğü belirtilmiştir.

3. Öğünler içerisinde en önemlisi sizce hangisidir? Nedenleriyle açıklayınız.
Sabah kahvaltısıdır. Çünkü vücudumuz 12 saatlik uzun bir açlıktan çıkar ve güne başlamak, üretken olmak için gerekli olan enerjiyi, kan şekeri dengesini bu öğünle sağlar.

4. Sizce, iyi bir kahvaltı nasıl olmalıdır?
Yeterli protein içeren (yumurta, peynir), posa ve vitamin bakımından zengin meyve/sebzelerin bulunduğu, günlük enerjimizin 1/4'ünü veya 1/5'ini karşılayan dengeli bir kahvaltı olmalıdır.

5. Kahvaltının yaşamımızdaki yeri ve yaşamımıza etkileri nelerdir?
Kahvaltı sadece midemizi değil, beynimizi de besler. Üretkenliğimizi, gün içindeki neşemizi ve genel bağışıklık sistemimizi doğrudan etkiler.

Çağrıştırdıkları: Spor, Dengeli Beslenme, Su İçmek, Mutluluk, Enerji, Düzenli Uyku, Doğal Gıdalar.

Konuşma Metni: "Sevgili arkadaşlar, sağlıklı yaşam dendiğinde aklıma sadece hastalanmamak gelmiyor. Benim için sağlıklı yaşam; bol bol su içtiğimiz, doğal gıdalarla beslendiğimiz ve düzenli uyku sayesinde güne zinde başladığımız bir döngüdür. Enerjimizi yüksek tutmak için sporu da hayatımızın merkezine almalıyız."

SAĞLIĞA ATILAN İLK ADIM

Karne günü gelip çatmıştı. O gün okul kantini her zamankinden daha kalabalıktı. Kantinci Filiz teyze çocuklara yetişmeye çalışıyordu. Arkadaşım Fatih ve Leyla ile birlikte kantin sırasına girmiştik. Fatih her zamanki gibi kızartılmış sosisler, gazlı içecekler ve çikolatalarla dolu bir tepsi hazırlatmıştı. Ben (Duygu) ise sadece bir şişe su ve bir elma almıştım.

Fatih, tepsiye bakıp "Duygu, karne günü bile sağlıklı beslenmeye çalışıyorsun!" diyerek güldü. Ancak Fatih son haftalarda merdiven çıkarken bile nefes nefese kalıyordu ve kiloları yüzünden basketbol takımından çıkarılmıştı. Leyla, Fatih'e dönerek, "Bence Duygu en doğrusunu yapıyor Fatih. Sen de farkındasın, bu zararlı yiyecekler yüzünden spordan uzaklaştın" dedi.

Fatih bir an duraksadı. Eline aldığı gazlı içeceği yavaşça tezgâha geri bıraktı. Filiz teyzeye dönüp "Bana da Duygu'nun aldıklarından verir misin?" dedi. O an Fatih'in gözlerindeki kararlılığı görebiliyordum. Zararlı yiyecekleri bırakmaya karar verdiği o karne günü, onun sağlıklı yaşama attığı en büyük adım olmuştu.

Çözüm: Okunan kılavuza göre uyulması gereken kurallar şöyledir:

[X] Yayaların güvenliğini tehlikeye atmadan sürüş yapmak. (Kılavuzda 'her zaman yayalara yol veriniz' denmektedir.)
[ ] Ön ve arka vitesleri aynı anda değiştirmek. (Kılavuzda 'aynı anda yapmaya çalışmayınız' denmektedir.)
[ ] Bisikleti kullanacağımız araziye göre lastik seçmek. (Bu bilgi kılavuzda yer almamaktadır.)
[X] Sürüş sırasında koruyucu kıyafetler kullanmak. (Kılavuzda 'kask veya koruyucu başlık' ve 'görünürlüğü yüksek kıyafetler' istenmektedir.)
[X] Vites değiştirirken düz yönde pedal çevirmek. (Kılavuzda 'ters yönde pedal çevirmeyiniz' denildiği için düz yönde çevrilmelidir.)

• Tabağını Renklendir, Hayatını Şenlendir!
• Sağlıklı Beden, Sağlıklı Gelecek Demek!
• Harekete Geç, Hastalıklara Veda Et!
• Doğal Beslen, Uzun Yaşa, Mutluluğu Yakala!

1. Cümle: Yaşadığımız çağda tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de birçok etkene bağlı olarak fiziksel hareketlilik azalırken obezite ve kronik rahatsızlıklar hızla artmaya devam ediyor.

• Hangi tür fiilimsiler bulunmaktadır? Sıfat-fiil (Yaşadığımız), Zarf-fiil (olarak, azalırken), İsim-fiil (artmaya).
• Cümlenin yapı özelliği nedir? İçinde fiilimsi bulunan cümle.
• Yükleminin türüne göre nasıl bir cümledir? Fiil cümlesi (devam etmek).
• Yükleminin yerine göre nasıl bir cümledir? Kurallı cümle.
• Altı çizili fiilin (devam ediyor) çatısı nedir? Öznesine göre: Etken / Nesnesine göre: Geçişsiz.

2. Cümle: Şehir yaşamı ve yoğun stres, pek çok hastalığı tetikliyor.

• Cümlenin yapı özelliği nedir? Tek yüklemli cümle.
• Yükleminin türüne göre nasıl bir cümledir? Fiil cümlesi.
• Yükleminin yerine göre nasıl bir cümledir? Kurallı cümle.
• Çatısı nedir? (tetikliyor) Öznesine göre: Etken / Nesnesine göre: Geçişli.

3. Cümle: Düzenli yapılan yürüyüşlerin bazı nedenlere bağlı hastalık riskini belli oranda azalttığı biliniyor.

• Hangi tür fiilimsiler bulunmaktadır? Sıfat-fiil (yapılan, azalttığı).
• Cümlenin yapı özelliği nedir? İçinde fiilimsi bulunan cümle.
• Yükleminin türüne göre nasıl bir cümledir? Fiil cümlesi.
• Yükleminin yerine göre nasıl bir cümledir? Kurallı cümle.
• Çatısı nedir? (biliniyor) Öznesine göre: Edilgen / Nesnesine göre: Geçişsiz.

4. Cümle: Sağlıklı yaşamak, insanların birinci önceliğidir her zaman.

• Hangi tür fiilimsiler bulunmaktadır? İsim-fiil (yaşamak).
• Cümlenin yapı özelliği nedir? İçinde fiilimsi bulunan cümle.
• Yükleminin türüne göre nasıl bir cümledir? İsim cümlesi.
• Yükleminin yerine göre nasıl bir cümledir? Devrik cümle.

Cevap 1: (Öğrenci Araştırması) Geçtiğimiz günlerde Kadın Voleybol Milli Takımımızın Avrupa Şampiyonu olduğuna dair bir haber okudum. Bu haber bana azmin ve takım ruhunun ne kadar önemli olduğunu gösterdi.

Cevap 2: Spor, bedensel olarak kaslarımızı güçlendirir, obeziteyi önler ve kalp sağlığını korur. Zihinsel olarak ise stres ve depresyonu azaltır, odaklanmayı artırır ve beynin yeni hücreler üretmesine yardımcı olarak öğrenme kapasitemizi geliştirir.

Optimum: (Tahmin: En iyi) Sözlük Anlamı: Uygun, en elverişli, en iyi derece veya miktar.

Aerobik: (Tahmin: Tempolu spor) Sözlük Anlamı: Oksijenli ortamda yaşayabilen; müzik eşliğinde yapılan, vücuda bol oksijen sağlayan ritmik egzersiz.

Kardiyovasküler: (Tahmin: Kalple ilgili) Sözlük Anlamı: Kalp ve kan damarlarıyla ilgili olan.

1. Düzenli olarak yapılan egzersizler yaşamımızı nasıl etkiler?
Kan basıncını düzenler, enerji verir, stresi azaltır, diyabet ve obezite riskini önler. Ayrıca beyinde yeni sinir hücreleri oluşmasını sağlayarak hafızayı ve öğrenmeyi güçlendirir.

2. Vücudumuzdaki kasların gelişimi ile beyin hücrelerinin gelişimi arasında nasıl bir benzerlik kurulmuştur?
Tıpkı kaslarımızın çalışmadıkça tembelleşmesi ve çalıştıkça güçlenmesi gibi, beynimizin de bulmaca çözmek, dil öğrenmek veya spor yapmak gibi aktivitelerle zorlandıkça aktifleştiği, çalışmadığında tembelleştiği belirtilmiştir.

3. Metinde öğrencilerin fiziksel egzersizlere ayırmaları gereken süre ile ilgili nasıl bir belirleme yapılmıştır?
İlkokul öğrencilerinin her gün en az 30 dakika, ortaokul ve lise öğrencilerinin ise günde en az 45 dakika fiziksel egzersiz yapması gerektiği belirtilmiştir.

Soru 1: Koştuğumuz zaman beynimizdeki hücrelerin büyümesine ve gelişmesine zemin hazırlayan olay nedir?

Soru 2: Alzheimer hastalarında beynin hangi bölgesinin zarar gördüğü ifade edilmektedir?

• Spor bedenin yakıtı gibidir. Çünkü onu düzenli kullandıkça makinemiz daha iyi çalışır.
• Sağlık görünmez bir taç gibidir. Çünkü ancak onu kaybettiğimizde değerini anlarız.
• Beyin bir kas gibidir. Çünkü zorladıkça ve çalıştırdıkça güçlenir.
• Başarı zirvedeki bir çiçek gibidir. Çünkü oraya ulaşmak için zorlu bir tırmanış gerekir.

Düzeltilmiş Form Bilgileri:

• ADI SOYADI: Gülseren Yılmaz (Formda "Emine" yazıyordu, Emine annesidir, düzeltildi.)
• ANNE ADI: Emine
• BABA ADI: Murat
• OKULU: Atatürk Ortaokulu
• SINIFI: 8. Sınıf kutucuğu işaretlenmelidir. (Formda hatalı işaretleme düzeltildi.)
• KATILMAK İSTEDİĞİ SPOR: Okçuluk
• KATILMAK İSTEDİĞİ PROGRAM: Hafta sonu kutucuğu işaretlenmelidir.
• KATILMAK İSTEDİĞİ SAAT: 13.00-15.00 (Öğleden sonra) kutucuğu işaretlenmelidir.

Mantık Tablosu Çözümlemesi:
Adaylar: Ahmet, Beyza, Cemil, Damla, Eray / Renkler: Mavi, Kırmızı, Sarı, Siyah, Yeşil.
- Yeşil bisiklet Damla'nındır.
- Sarı bisikletli 1. olmuştur.
- Beyza'yı sadece 1 kişi geçtiğine göre Beyza 2. olmuştur.
- Mavi bisiklet iki kız (Damla ve Beyza) arasındadır. Beyza 2. olduğuna göre Mavi bisiklet 3. sıradadır ve ardındaki Damla (Yeşil) 4. sıradadır.
- Eray hiç kimseyi geçememiş, yani 5. olmuştur.

B) Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesinlikle yanlıştır?
Cevap: B) Cemil siyah bisikletiyle yarışta üçüncü olmuştur. (Çünkü 3. olanın bisikleti mavidir, siyah olamaz. Kesinlikle yanlıştır.)

C) Beyza'nın bisikletinin kırmızı olduğu biliniyorsa aşağıdakilerden hangisi kesinlikle doğrudur?
Cevap: Beyza (Kırmızı - 2.), Damla (Yeşil - 4.). Ahmet ve Cemil'den biri Sarı (1.) diğeri Mavi (3.) olacaktır. Bu durumda 5. olan Eray'a "Siyah" renk kalır. Doğru cevap C) Sonuncu olan öğrencinin bisikleti siyahtır.

• 1. Çocuklar... hareket ederler. -> Etken / Geçişsiz (Kim hareket eder? Çocuklar. "Onu hareket ederler" olmaz.)
• 2. Uzmanlar... söylüyorlar. -> Etken / Geçişli (Uzmanlar söylüyor. Neyi? Gerektiğini.)
• 3. ...olmadığı görülmüştür. -> Edilgen / Geçişsiz (Gören belli değil.)
• 4. Bu çiçek... kullanılıyormuş. -> Edilgen / Geçişsiz (Kullanan belli değil.)
• 5. ...hareketsiz kalmamalıyız. -> Etken / Geçişsiz (Biz kalmamalıyız. "Onu kalmamalıyız" olmaz.)

Cevap 1: Sağlıklı bir yaşam için paketlenmiş ve işlenmiş gıdalardan, aşırı şeker ve tuzdan uzak durmalıyız. Mevsimine uygun sebze ve meyveler tüketmeli, yeterli protein ve su alımına dikkat etmeliyiz.

Cevap 2: Doğru beslenme vücudumuzun bağışıklığını güçlendirir, kronik hastalık (şeker, tansiyon vb.) riskini azaltır, enerji seviyemizi dengede tutar ve zihinsel olarak daha odaklı, mutlu hissetmemizi sağlar.

Obezite: (Tahmin: Aşırı kilo hastalığı) Çok şişmanlık, vücutta yağ oranının sağlığı bozacak düzeyde artması.
Metabolizma: (Tahmin: Vücudun enerji sistemi) Canlı organizmada veya canlı hücrelerde hareketi ve enerjiyi sağlayan kimyasal ve fiziksel süreçlerin tümü.
Karbonhidrat: (Tahmin: Enerji veren yiyecekler) Karbon, hidrojen ve oksijen elementlerinden oluşan, canlılara enerji sağlayan organik bileşiklerin genel adı.

1. Günümüzde obezitenin hızla yayılmasının asıl nedeni nedir?
Beslenme bozuklukları, tükettiğimiz hazır gıdaların fazla yağ, şeker ve tuz içermesi ve kentleşmeye bağlı olarak hareketsiz bir yaşam sürmemizdir.

2. Obezitenin tedavi edilmemesi hangi hastalıklara neden olabilir?
Böbrek, kalp ve damar hastalıklarına, diyabete, iskelet ve kas bozukluklarına, solunum güçlüklerine, yüksek tansiyona ve psikolojik sorunlara neden olabilir.

3. Kalori hesaplamalarında hangi etkenler göz önüne alınmalıdır?
Kişinin cinsiyeti, yaşı, kilosu, boyu ve hareketliliği göz önüne alınmalıdır.

4. Unlu mamulleri sıklıkla tüketmek sağlığımızı nasıl etkiler?
Margarinden dolayı kalp sağlığına zarar verir, dolaşım ve sindirim sistemi için tehlike oluşturur, midede yanma/ağrı yapar ve hızlı kilo alımına sebep olur.

5. Hareketsiz kalmanın yaşamımıza etkileri nelerdir?
Obeziteyi tetikler, bedenin disiplinini bozar ve günlük gerilimlerle/stresle başa çıkmamızı zorlaştırır.

Soru 1: Yiyeceklerin kalori değerini değiştiren ve besinlerin yararını azaltan etken nedir?

Soru 2: Ekran karşısında geçirilen süre ile uyku kalitesi arasında nasıl bir ilişki vardır?

Konuşma Metni: "Sevgili Arkadaşlar, sağlığımızı bir saç ayağına benzetirsek bunun ayakları beslenme, spor ve uyku olur. Günümüzde maalesef fast-food tüketimi inanılmaz boyutlara ulaştı. Ekran başında saatlerimizi harcıyor, sporu sadece televizyondan izliyoruz. Bu durum bizi obeziteye ve depresyona sürüklüyor. Sağlıklı olmak sadece diyet yapmak değildir; aldığımız enerjiyi hareket ederek harcamak, yediklerimizi sporla dengelemektir."

4. BKİ Araştırması: Beden Kitle İndeksi (BKİ), kilogram cinsinden kilonun, metre cinsinden boyun karesine bölünmesiyle hesaplanır. Bu oran kişinin ideal kiloda olup olmadığını gösterir.

5. Örnek Beslenme ve Spor Programı (Pazartesi):
Beslenme: Sabah: Haşlanmış yumurta, peynir, tam buğday ekmeği. Öğle: Izgara tavuk ve salata. Akşam: Sebze yemeği ve yoğurt.
Spor: 45 dakika tempolu yürüyüş veya bisiklet sürmek.

Çözüm: Efe'nin etkinlikte cümlelerin yüklemini, anlamını veya yapısını belirlediği, "C" tablosunda görüldüğü gibi tür, anlam ve yer özelliklerini çıkardığı açıktır. Dolayısıyla yönerge, cümlelerin temel ögesi olan yüklemi bulmakla alakalıdır. Cevap A) Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerin yüklemlerini bularak bunların altını çiziniz. seçeneğine çok yakındır ancak genel cümle tahlilini içermektedir. Sorudaki seçeneklerden yola çıkarak en mantıklı analiz budur.

• 2. Cümle: ...çok önemlidir. -> İsim Cümlesi / Olumlu Cümle / Kurallı Cümle
• 3. Çekişmeli bir maç değildi... -> İsim Cümlesi / Olumsuz Cümle / Devrik Cümle
• 4. ...korta çıkacaklar. -> Fiil Cümlesi / Olumlu Cümle / Kurallı Cümle
• 5. ...her sporcu bilir. -> Fiil Cümlesi / Olumlu Cümle / Kurallı Cümle
• 6. Bugün antrenmana gelmeyecek mi kardeşin? -> Fiil Cümlesi / Olumsuz Soru Cümlesi / Devrik Cümle
• 7. ...havuza bonesiz girmediler. -> Fiil Cümlesi / Olumsuz Cümle / Kurallı Cümle

Özdeyiş: "Ben sporcunun zeki, çevik ve aynı zamanda ahlaklısını severim."

Bilfiil: Fiilen, gerçekten, iş olarak, bizzat yaparak.
İdman: Herhangi bir konuda yapılan hazırlık, vücudu geliştirmek için yapılan egzersiz, antrenman.

1. Atatürk’ün spor konusundaki görüşleri nasıldır?
Sporu sadece fiziksel bir gelişim olarak değil, millî bir eğitim meselesi, karakter terbiyesi ve zekâ gelişimi olarak görmüştür.

2. Mustafa Kemal’in en sevdiği spor hangisidir?
Güreştir.

3. Atatürk’ün bilfiil yaptığı sporlar nelerdir?
Ata binmek, yüzmek ve kürek çekmektir.

4. Gençlik ve spor arasında nasıl bir ilişki vardır?
Atatürk'e göre sağlıklı ve güçlü bir gençlik, ancak sporla yoğrulduğunda vatanı ileriye taşıyabilir. Spor, gençliğin enerjisini doğru yönde kullanmasını sağlar.

5. Atatürk nasıl bir nesil yetiştirmeyi hedeflemiştir?
Fiziksel olarak sağlam, ahlaken dürüst, zeki ve vatansever bir nesil hedeflemiştir.

Güçlü yarınlar için,
Erkenden çık sahaya.
Neşe dolsun bedenin,
Çalış, katıl koşuya.
Layık ol atana,
İdmanını aksatma,
Kazan, taşı madalya.

Vücudun zinde kalsın,
Erkenden uyan, başla.

Sağlıklı bir nefesle,
Pes etme zorluklarda.
Oyuna saygı göster,
Ruhunu kat bu yolda.

• 1. Sporcularımızın başarıları bize gurur verir, (bizi) mutlu eder. -> Nesne eksikliği
• 2. Bugün ödül törenine gidip (Etken) kupa alınacak (Edilgen). -> Çatı uyuşmazlığı (gidilip alınacak olmalı)
• 3. Takım kaptanımız bilgili (idi) ama tecrübeli değildi. -> Ek-fiil eksikliği
• 4. Diyet programındaki yanlışlar düzeltilecek ve (diyet programı) yeniden programlanacak. -> Özne eksikliği
• 5. Meyveyi kararında (yemelisin), abur cuburu ise hiç yememelisin. -> Yüklem eksikliği

Konuşma Metni Örneği: "Değerli arkadaşlar, vücudumuz hastalandığında veya yorgun düştüğünde aklımızı toparlamakta, ders çalışmakta zorlanırız. Zihnimizin berrak, kararlarımızın doğru olabilmesi için öncelikle bedensel sağlığımızı korumalı, spor yaparak zinde kalmalıyız. Çünkü fiziksel ve ruhsal sağlık bir bütündür."

HAREKETLİ BİR YAZ

Yaz tatili, sadece dinlenmek ve ekran karşısında vakit geçirmek için değil, aynı zamanda bedenimizi yenilemek için harika bir fırsattır. Bu yaz için kendime hareketli bir program belirledim. İlk hedefim, sabahları sahil kenarında veya parkta düzenli tempolu yürüyüşler yapmak. Bunun yanında haftanın üç günü yüzme kursuna giderek hem serinlemeyi hem de tüm kas gruplarımı çalıştırmayı planlıyorum. Sporun bağışıklığı artırdığı ve stresi azalttığı bilimsel bir gerçektir. Sonuç olarak, bilgisayar oyunlarının esiri olmak yerine, doğayla ve sporla iç içe bir tatil geçirerek okulların açıldığı döneme bomba gibi girmeyi hedefliyorum.

1. Tarihte görülen ilk olimpiyat oyunlarının ortaya çıkışında hangi gelişmeler etkili olmuştur?
M.Ö. 776 yılında Yunanistan'ın Olimpia bölgesinde, Sparta Kralı Likorgos'un önerisiyle yapılan şenlikler ilk olimpiyat oyunlarının ortaya çıkmasında etkili olmuştur.

2. Olimpiyat oyunları tarihinde Atina’nın yerini açıklayınız.
M.Ö. 146'da oyunlar Atina'ya alınmış ve daha sonra 1896 yılında ilk modern olimpiyatlar yine Atina'da düzenlenerek tarihi bir merkez misyonu üstlenmiştir.

3. 1912 yılından önce olimpiyat oyunları tarihinde hangi gelişmeler yaşanmıştır?
1896'da Atina'da ilk modern oyunlar düzenlenmiş, 1900 yılında oyunlar Paris'e alınmış ve yine 1900 yılında Paris'te ilk defa kadın sporcular yarışmalara katılmıştır.

4. Olimpiyat oyunları tarihinde yaşanan ilklerden iki tanesini örneğe uygun şekilde yazınız.
- 1920: Anvers Olimpiyatları'nda olimpiyat bayrağı ilk kez göndere çekildi ve sporcu yemini ilk kez yapıldı.
- 1928: Amsterdam Olimpiyatları'nda ilk kez olimpiyat ateşi yakılmaya başlandı.

5. Olimpiyat oyunları tarihinde Türkler açısından yaşanan ilklerin neler olduğunu yazınız.
- 1912: Stockholm'de Türk bayrağı ilk kez yer aldı ve Osmanlı'yı 2 sporcu temsil etti.
- 1936: Berlin Olimpiyatları'nda Ahmet Kireççi güreşte ilk kez bronz madalya kazanan Türk oldu.
- 1936: Yaşar Erkan, güreşte birinci olarak ilk altın madalyamızı kazandı.

6. Hangi seçenekte ilk iki cümle zarf-fiil kullanılarak birleştirilmiş ve üçüncü cümle oluşturulmuştur?
Çözüm: C seçeneğinde "Her sabah düzenli spor yaparak sağlığını koruyor" cümlesinde "-arak" eki bir zarf-fiildir ve iki yargıyı birbirine bağlamıştır. Doğru cevap C seçeneğidir.

7. Hangi cümlede altı çizili fiilin çatı özelliği yanlış verilmiştir?
Çözüm: A seçeneğindeki "gitti" fiili nesne alamaz (Onu gitti diyemeyiz). Ancak ayraç içinde "Geçişli" denilmiştir. Doğru cevap A seçeneğidir.

8. Hangi cümlenin yüklemi edilgen çatılıdır?
Çözüm: A, B ve C seçeneklerindeki yüklemler (kurumuş, önermişler, öneriyor) etkendir. D seçeneğindeki "silinmiş" fiilinde yazıları silen belli değildir, yazılar eylemden etkilenen sözde öznedir. (-n eki almıştır). Doğru cevap D seçeneğidir.

9. Hangi cümlede yer tamlayıcısı bulunmamaktadır?
Çözüm: A'da (şampiyonaya), B'de (sırtlarında), D'de (yiyecek ve içeceklerden) yer tamlayıcılarıdır. C seçeneğinde "Doğal yollarla yetiştirilmiş sağlıklı ürünleri güvenle tüketebilirsiniz" cümlesinde yer tamlayıcısı (Nereye, nerede, nereden?) bulunmamaktadır. Doğru cevap C seçeneğidir.

10. Hangisinde nesne eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır?
Çözüm: B seçeneğinde "Sağlığa zararlı besinlerden uzak durmalı ve (onları) kesinlikle tüketmemeliyiz" olmalıdır. Aksi takdirde "besinlerden tüketmemeliyiz" gibi yanlış bir anlam çıkar. Doğru cevap B seçeneğidir.